Dinsdag 02/06/2020

'Ik ben nog onderweg'

'Ik hou van films met een open einde. Ik wil slechts de helft van de weg afleggen. De mensen moeten hun eigen antwoord kunnen vinden. Ik wil niet voor dé oplossing zorgen'

Tekst Jan Temmerman Interview met de Franse actrice Juliette Binoche

Glamour? Het hoeft voor Juliette Binoche niet zo nodig. De steractrice, met Simone Signoret de enige Française die in Hollywood een Oscar ontving, vindt dat ze zich maar beter op het innerlijke werk kan concentreren. 'Echt zijn, geloofwaardig, daar komt het op aan.' Binoche, die dezer dagen te zien is in Alice et Martin, de nieuwe film van André Téchiné, vindt dat ze haar armen moet durven openen. 'Want anders kun je niet vliegen.'

Parijs, 1982. De Poolse cineast Andrzej Wajda is bezig met de opnamen van Danton. De filmset is afgesloten met dranghekken om toevallige passanten zo ver mogelijk op afstand te houden. Tussen de nieuwsgierige voorbijgangers staat ook een zeventienjarig meisje heel erg ongelukkig te wezen. Een vriend van haar vader speelt een rolletje in de film en zij wil dat heel graag eens van nabij bezien. Maar ze mag er niet in. Dan komt de Duitse actrice Angela Winkler, die ook een rol speelt in Danton, aangewandeld. Het jonge meisje herkent haar en roept dat ze haar zo prachtig vond in Die Blechtrommel. De actrice pakt het meisje bij de hand en neemt haar mee naar de filmset. Voor de allereerste keer.

Dat jonge meisje was Juliette Binoche. Ze straalt terwijl ze zich de herinnering voor de geest haalt: "Het was zo'n eenvoudig gebaar, maar ze deed het toch maar! Een jaar geleden zagen we elkaar opnieuw - we hadden sindsdien wel eens met elkaar gegeten - en zijn toen allebei in tranen uitgebarsten."

Juliette Binoche vertelt de anekdote als antwoord op mijn vraag hoe zij, als actrice die het helemaal gemaakt heeft, zich voelt bij de wetenschap dat tientallen jonge, totaal onbekende meisjes haar nu wellicht als een rolmodel of ideaalbeeld beschouwen.

Maar vooraleer ze het aandoenlijke Danton-voorval vertelt, wil Binoche eerst mijn stelling een beetje nuanceren: "Ik ben helemaal nog niet gearriveerd. Ik ben onderweg. Want ergens arriveren, betekent dat het afgelopen is. Dat zou het einde zijn."

We blijven er nochtans bij dat Juliette Binoche (°1964), samen met Catherine Deneuve en Isabelle Adjani, tot het beperkte kransje van Franse actrices behoort die nu ook buiten hun vaderland wereldberoemd zijn. Samen met Simone Signoret (in '60 bekroond voor Room at the Top) is Binoche overigens de enige Franse actrice die - als Best Supporting Actress, voor haar vertolking van verpleegster Hana in The English Patient van regisseur Anthony Minghella - ooit in Hollywood gefêteerd werd met een Oscar. Toen lonkte zelfs een Amerikaanse filmcarrière, maar Binoche besloot daar niet op in te gaan.

"Ik kon inderdaad naar Los Angeles verhuizen, een andere agent inhuren, een nieuw huis kopen. Kortom, mijn hele leven veranderen. Maar ik wou mezelf niet verliezen. Ik keerde liever terug naar mijn wortels, naar de mensen die ik ken. Het was, denk ik, gewoon een manier om mezelf te redden. Ik herinner mij een tv-interview met regisseur Satyajit Ray, waarin die vertelde dat hij altijd in Indië is blijven filmen omdat hij zijn thuis niet zomaar kon verplaatsen. Hij wist waar hij thuishoorde en daar kwam de sfeer in zijn films vandaan. Ik heb zelf ook geen zin om elders te gaan wonen. Ik wil wel overal gaan werken, andere werelden ontdekken en nieuwe mensen ontmoeten. Dat is trouwens een van de redenen waarom ik Engels heb geleerd."

In feite lonkte Hollywood al lang vóór die Oscar-bekroning, want destijds had Steven Spielberg haar aangezocht voor een rol in... Jurassic Park. "Hij zei dat hij mij graag bezig wou zien in een actiefilm, een film waarin ik zou lopen en zou springen," vertelde Binoche toen. Maar ze koos ten slotte voor Kieslowski en het onvergetelijke Trois Couleurs: Bleu. Net zoals ze eerder al een Amerikaans aanbod van Elia Kazan had afgeslagen om met de eigenzinnige Leos Carax, haar toenmalige levensgezel, het buitenissige, want productioneel totaal uit de hand gelopen Les Amants du Pont Neuf te draaien.

In die film kregen we tekeningen en schilderijen van Binoche zelf te zien, want ook dat is een terrein waarop ze creatief bezig is en nog lang wil blijven.

Ik zeg soms wel dat ik er altijd van gedroomd heb actrice te worden, maar in feite was ik gewoon op zoek naar mogelijkheden om mezelf uit te drukken. Als jong meisje liep ik over van energie. Soms leek het wel alsof ik explodeerde, net zoals een voetballer dat soms kan doen. Maar als meisje kon ik moeilijk de hele tijd tegen een bal lopen trappen. Toen ik een jaar of zeventien was, heb ik bewust voor het theater gekozen. Voor mij was dat waarschijnlijk ook een manier om, na de scheiding van mijn ouders toen ik nog zeer jong was, opnieuw deel uit te maken van een familie. Binnen die keuze voor het theater wist ik echter niet met zekerheid of ik actrice wilde worden dan wel decorontwerpster of regisseur. Ik heb zelfs een poging ondernomen om een schildersopleiding te volgen aan de Académie des Arts Décoratifs, maar daar ben ik na het toelatingsexamen, met mijn grote map vol tekeningen, letterlijk op mijn gezicht gevallen. Daar lag ik dan en toen wist ik dat het me niet zou lukken." Binoche moet er uitbundig om lachen. "Het was een soort teken. Tja, symbolen ontcijferen is ook iets dat men moet leren. Ik ben dan een toneelopleiding gaan volgen en zo ben ik mijn ervaring beginnen opbouwen, zonder dat ik er toen ook maar aan dacht dat ik ooit in de film terecht zou komen. Ik blijf nu nog af en toe schilderen, maar ik exposeer niet. Het werk dat ik nu doe, is zo al publiek genoeg. Ik moet daar zoveel van mezelf bij geven en zoveel over mezelf vertellen, dat ik ook wel behoefte heb aan mijn eigen geheime wereld. Er zijn veel schilders wier werk ik heel erg bewonder: ik hou van Rothko en Bonnard, maar ook van de Italiaanse renaissancekunstenaars. Van Rembrandt ook, en van Velásquez. Ach, ik kan de meesters blijven opsommen. Iemand als El Greco vind ik ook al zo fascinerend. Zo modern! En zo levendig! Als je die schilderijen bekijkt, is het alsof de mensen daarop aan het zweven zijn. Zijn beweging zijn net vlammen. Maar ik ook abstract werk vind ik boeiend, dat van Bram van Velde bijvoorbeeld."

Het valt makkelijk te begrijpen waarom zoveel filmmakers verliefd worden op de donkere ogen van Juliette Binoche, met hun mysterieuze mengeling van open, minzame tederheid enerzijds en ingehouden, kwetsbare melancholie anderzijds. Maar als zijzelf haar belangrijkste werkinstrument als actrice moet noemen, spreekt ze van "mijn hart, en dat blijft onzichtbaar". En meteen daarna weerklinkt haar volle, ongewoon krachtige lach. Ongewoon omdat we haar nooit zo voluit zien lachen in haar films, hooguit glimlacht ze met de meewarige melancholie die telkens weer uit haar ogen straalt.

Maar soms kan die glimlach ook het hele scherm doen oplichten. Zoals in een van de verbluffendste scènes uit The English Patient, het moment waarop Hana 's nachts in Toscane naar een of andere ruïne wandelt en daar via een soort schommel de hoogte ingetrokken wordt, zodat ze de prachtige schilderijen van Piero della Francesca kan bewonderen. Het is een subliem stukje filmkunst: de zwevende camerabewegingen, het spel van licht en schaduw, de geleidelijke ontdekking van de kleurrijke fresco's en, niet in de laatste plaats, de stralende schoonheid van het glimlachende gezicht van Binoche. "Ik hield al van die scène toen ik de beschrijving in het scenario las," vertelde Binoche ons destijds. "En dat had ook met Piero della Francesca te maken. Voor mij was het een soort teken. Toen ik zestien was, ben ik als au pair naar Londen gegaan. Ik had mijn namiddagen vrij en gebruikte ze om allerlei musea te bezoeken. Zo heb ik in de National Gallery op een dag de Piero della Francesca-zaal ontdekt. De eenvoudige en geïnspireerde schoonheid van zijn werk deed mij in tranen uitbarsten. Het was zo'n schok dat ik meteen mijn moeder opbelde en zei: 'Ik heb de grootste schilder ontdekt!' Waarop zij: 'O, kende je die dan niet?'"

Maar soms kunnen Binoches warme, donkere ogen ook koel en afstandelijk kijken, zelfs tijdens gepassioneerde vrijpartijen zoals in Damage van Louis Malle, waarin het Anna Barton-personage van Binoche haar geobsedeerde minnaar, de oudere politicus Stephen Fleming, een rol van Jeremy Irons, waarschuwt dat "gekwetste mensen gevaarlijk zijn. Want ze weten dat ze kunnen overleven."

Aan die volgens mij ondergewaardeerde film houdt Juliette Binoche zelf niet zo'n beste herinneringen over. Dat zou onder meer het gevolg zijn van haar moeizame samenwerking met Jeremy Irons. Zou, want zelf wil ze daar niet veel over kwijt. "De verhouding met Jeremy was niet bepaald makkelijk, maar ik vind dat we beleefd moeten blijven," glimlacht ze. "Ik beschouw het nu als een interessante ervaring, in die zin dat ik daar veel uit geleerd heb. Maar ik moet wel bekennen dat ik toen toch dikwijls geweend heb. Jeremy is erg intelligent, maar op de set wordt hij blijkbaar iemand anders. En dat had ik helemaal niet verwacht."

Net zoals in Damage heeft Binoche wel vaker mysterieuze, emotioneel beschadigde personages vertolkt, maar dat vindt ze zelf niet zo vreemd "want ieder mens beleeft zo zijn eigen tragedies. Eigenlijk kun je het leven zelf als één grote tragedie beschouwen, want het eindigt onvermijdelijk met dood en afscheid nemen. Maar wat ik in mijn films graag wil laten zien, is dat er - vooraleer het zover is - toch nog steeds een straaltje hoop overblijft, même si le ciel me tombe sur la tête, zoals we dat hier zeggen. Daarom hou ik ook van films met een open einde. De mensen moeten hun eigen antwoord kunnen vinden. Als actrice wil ik slechts de helft van de weg afleggen. Ik wil niet voor dé oplossing zorgen. Het publiek moet zélf bepaalde reflecties of emoties kunnen ontwikkelen."

"Het onderscheid tussen rede en emotie lijkt me trouwens niet natuurlijk. Dat is een keuze voor intellectuelen. In werkelijkheid bestaat die scheiding niet. Uiteraard is er wel een tijd om te handelen en een tijd om te analyseren - dát concept kan ik begrijpen. Als er brand uitbreekt, begin je niet na te denken over de deur waarlangs je moet wegvluchten, je rent gewoon. Achteraf kun je wel stilstaan bij de risico's die je daarbij hebt gelopen, of over de dingen die je totaal verkeerd hebt aangepakt. Bij het acteren gaat het net zo: je doet het gewoon. Daarom is voorbereiding zo belangrijk. Dát is het moment waarop je kunt nadenken over wat je allemaal gaat doen. Als de draaidag achter de rug is, begin je opnieuw na te denken, meestal over wat je allemaal niét gedaan hebt (lacht). In je hoofd blijf je de gemiste kansen steeds maar herhalen, tot je uiteindelijk wel in slaap moét vallen omdat het zo vermoeiend en frustrerend is. Daarom is theater zo fascinerend, want daar kun je het elke avond weer opnieuw creëren. Daar wordt alles keer op keer opnieuw mogelijk."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234