Dinsdag 19/11/2019

'Ik ben nog lang niet klaar met mijn afkomst'

Liefhebbers van poëtische strips hebben er weer een klepper bij. In 'Portugal' verbeeldt Cyril Pedrosa de existentiële crisis van een stripauteur die pas bij zijn terugkeer naar zijn geboorteland zijn levenslust herwint.

De Franse stripauteur met Portugese roots Cyril Pedrosa (39) won de harten van zowel publiek als critici met reeksen als Auto-Bio (een gagstrip over zijn pogingen om ecologisch te leven) en de uitmuntende zwart-wit graphic novel Drie schimmen (over een gezin op de vlucht voor sinistere schimmen). In 2007 werd Drie schimmenop het festival van Angoulême uitgeroepen tot een van de belangrijkste strips van het jaar, terwijl zijn Portugal dit jaar met de ene na de andere prijs ging lopen. De belangrijkste twee: de Franse stripwinkeliers die het uitriepen tot beste boek van het jaar en de albumprijs op het jongste festival van Angoulême.

Centraal in Portugal staat striptekenaar Simon Muchat, die in zijn carrière en in zijn gevoelsleven een existentiële crisis doormaakt. De liefde van zijn leven ontgroeit hem en hij weet met geen mogelijkheid hoe zijn leven weer op de rails te krijgen. Daar komt verandering in als hij een paar dagen te gast is in zijn vertrouwde, maar lang niet bezochte Portugal. De taal, de herinneringen, de geuren en kleuren van het land brengen hem in een andere sfeer. Tegelijkertijd herstelt, met vallen en opstaan, de band met zijn familie en ook vader, maar niet voor hij in het diepst van zijn ziel is afgezakt. Het levert een poëtisch album op dat af en toe doet denken aan het oeuvre van Edmond Baudoin, een opmerking die Pedrosa maar wat graag op zich laat afkomen. "Wauw, wat een eer. Dat is een mooi compliment. Daar doe ik het voor."

In de landen waar Portugal verscheen, viel telkens de omschrijving semiautobiografie of zelfs autobiografie. Menig recensent vond dat er wel gelijkenissen móésten zijn, vooral omdat Pedrosa een striptekenaar als hoofdpersonage koos en die bovendien Portugal liet bewieroken, het land waar de familie van Pedrosa vandaan komt. De auteur ziet dat echter anders. Een autobiografie is het absoluut niet, zegt hij. Bij de term semiautobiografie aarzelt hij even, glimlacht dan en bekent dat hij het zelf ook niet goed weet. "Eerlijk gezegd, ik heb in dit boek niet zo bijster veel dingen aan mijn eigen leven ontleend. Het belangrijkste deel van het verhaal is dat waarin het hoofdpersonage als volwassene voor een stripfestival voor het eerst naar Portugal terugkeert. Dat is mij op een identieke manier overkomen. Toen ik als volwassene voor het eerst na lange tijd terugkeerde naar Portugal, realiseerde ik mij hoezeer ik verbonden was met dat land en hoeveel ik ervan hield. Dat is het beginpunt van de strip, en meteen ook de reden waarom ik eraan begonnen ben."

Alter ego

Wat volgt, zo zegt Pedrosa, is fictie. De ouders van het hoofdpersonage uit het boek zijn niet zijn ouders en hij heeft nooit een getroubleerd huwelijk gehad als dat in het boek. "Maar er zitten wel veel aspecten van mezelf in het personage", merkt hij op. "Simon Muchat, het hoofdpersonage, is mijn alter ego. Daar speel ik wat mee, maar daarom mag je het nog geen autobiografie noemen. Ik gebruik fictie om het over persoonlijke dingen te hebben. Daardoor creëer ik situaties waaraan ik vervolgens voor mij belangrijke gevoelens en gedachten toevoeg. Wat het personage denkt over zijn werk en zijn leven, komt dus wel helemaal van mij. Maar daarom heb ik het nog niet over mezelf. Ik wil enkel zaken delen die ik belangrijk vind. Ik denk dat wat ik voel en denk, ook bij andere mensen leeft. Misschien kunnen we daar iets van leren."

Ondertussen wordt duidelijk dat Pedrosa graag het thema vader-zoonrelatie bespeelt. "Tja, ik interesseer me erg voor familierelaties. In Drie schimmen heb ik het vooral over mijn eigen vaderrol, meer specifiek de angst die je naar je opgroeiende kinderen voelt. Je hoopt dat ze goed terechtkomen, maar je weet het nooit zeker. Portugal neemt dan weer vooral de rol van de zoon onder de loep, en hoe die getormenteerd wordt over zijn afkomst en de manier waarop hij tegenover zijn familie in heden en verleden staat. Ik heb bijvoorbeeld lang gedacht dat ik wel zonder mijn familie en familiegeschiedenis kon. Dat het allemaal niet uitmaakt omdat ik een andere persoon ben. Met het ouder worden bleek dat niet zo te zijn. Ik verlangde plots wél naar antwoorden, naar ophelderingen. Ik ben 39 nu, en ik merk dat beide rollen belangrijk zijn geworden voor me. Op een of andere manier ben ik niet klaar met die thema's, maar boeken als dit helpen me wel op weg. (verontschuldigend lachje)"

Een makkelijke bevalling was Portugal echter niet. Het kostte Pedrosa twee jaar van zijn leven. Zijn noeste arbeid resulteerde in een imposant boek van 260 pagina's op groot formaat. "In het begin wilde ik er een trilogie van maken. Maar het is een verhaal over hoe moeilijk het is om trouw te blijven aan je afkomst en tegelijkertijd goede relaties te onderhouden met je familie. Het hoofdpersonage probeert dat ook op alle mogelijke manieren te doen. Hij tracht zijn eigen verhaal bijeen te houden. Daaruit moest ik wel afleiden dat het geen zin had om het verhaal in drie delen te vertellen. Na een tijdje besefte ik dat ik daarover met mijn uitgever moest praten. (grijnzend) Moeilijk hoor, maar hij was het onmiddellijk met me eens. Dat was geweldig, want voor hem was het een risico om zo'n groot boek uit te geven. De bedoeling was natuurlijk niet om 's werelds dikste boek te maken, maar om het hele verhaal in één ruk te vertellen. En daar had ik nu eenmaal 260 pagina's voor nodig. Hij begreep dat."

Kleurenpalet

Een van de hoofdrollen uit Portugal gaat naar het kleurenpalet van Pedrosa, dat extra kracht en diepgang aan het boek geeft. Met dank aan zijn originele kleurgebruik. Pedrosa is blij met die opmerking, maar blijft bescheiden. "Ik ben eigenlijk niet echt op zoek geweest naar mooie kleuren, maar eerder naar kleuren die ik op een verhalende manier wilde gebruiken. Voor dit boek heb ik slechts de kleuren voor twee hoofdstukken voor mijn rekening genomen. Het middelste deel is gedaan door een getalenteerde inkleurster, Ruby. Ik praat met haar niet over kleur, maar enkel over wat er op bepaalde plaatjes gebeurt, en wat er door het hoofd van het personage gaat. Zij creëert dan de kleuren die met dat gevoel samenhangen. Daar hou ik echt van. Het was niettemin wat lastig voor haar, want zij moest het middelstuk doen. Ik had tachtig pagina's klaar, dan was het aan haar terwijl ze wist dat het laatste hoofdstuk weer voor mijn rekening was. Dat is redelijk riskant, hoor. Want uiteindelijk mag je geen twee totaal verschillende stijlen afleveren."

Pedrosa maakt duidelijk dat die aanpak niets te maken had met tijdswinst, maar dat er wel degelijk een symboliek achter zat. "Het basisidee was dat van een deur die geleidelijk aan opengaat en voor het hoofdpersonage tegelijkertijd andere deuren opent. In het midden van de strip staat de deur nog maar op een kier en probeert het hoofdpersonage te zien wat er zich daarbuiten afspeelt. Dat idee wilde ik overbrengen in kleuren. Daarna gaat de deur helemaal open en wordt alles los en spontaan. Dus ik zei: probeer iets klassiek te doen, maar dan met kleuren. Daar is ze in geslaagd, vind ik."

De plotse verandering van stijl in Portugal, waar contouren soms vervagen, inktlijnen verdwijnen of aquareltekeningen plots overgaan in amper ingekleurde schetsen, heeft daar volgens Pedrosa ook mee te maken. "Ik probeer heel dicht bij de emoties van het personage te blijven. Ik wil niet gebonden worden door mijn eigen stijl, of er zelfs door opgesloten worden. Naargelang de situatie probeer ik de tekeningen in een bepaalde richting te duwen." Hij slaat het boek open en wijst op enkele plaatjes. "Dit hier is een intieme discussie tussen Simon en zijn vader. Het is een situatie waarin alles rondom je verdwijnt omdat je zo op elkaar gefocust bent."

Pedrosa is zich er van bewust dat het moeilijk wordt om na Portugal nog met een even knappe strip op de proppen te komen. Nochtans geeft hij aan niet terug te keren naar zijn eerdere stripreeksen of stripstijlen, maar net een gelijkaardig boek als Portugal te creëren. "Het gaat min of meer dezelfde richting uit. Ik ga proberen op dezelfde manier te tekenen. Dat wil zeggen dat ik alle stijlen wil gebruiken om trouw te zijn aan elke situatie." Waarover de nieuwe strip precies gaat, houdt hij nog even in het midden. De vraag of het een even volumineus boek zal worden als zijn jongste worp, lacht hij in eerste instantie weg. "Ik hoop van niet", klinkt het, om na wat vertwijfeling te eindigen met: "Eerlijk gezegd: ik weet het niet. Ik schrijf veel, maar ik weet niet waartoe dat zal leiden. Mijn gevoel en emoties moeten me leiden, en ik kan ze niet elke dag en elke week sturen zoals ik dat wil."

Cyril Pedrosa, Portugal, Silvester, 272 p., 39,95 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234