Donderdag 21/01/2021

'Ik ben niet bazig. Ik ben de baas'

Ze staat even bekend om haar pronte derrière als om haar krachtige teksten die meisjes oproepen hun eigen boontjes te doppen. Nu uit Beyoncé, de vrouw die onder de naam van haar echtgenoot op tournee gaat, zich ronduit als feministe. Oprechte overtuiging of marketingtruc?

Bazig, zo leert het Van Dale-woordenboek, is een synoniem voor 'graag de baas spelen'. Een baas is 'een hogergeplaatste'. Zegt Beyoncé: 'Ik ben niet bazig. Ik ben de baas.' De popster is een van de vijf powervrouwen die zich met deze woorden voor de campagne van Facebooktopvrouw Sheryl Sandberg engageren. In een filmpje vertellen onder anderen politica Condoleezza Rice, ontwerpster Diane von Furstenberg en actrice Jennifer Garner hoe de negatieve etiketten die ambitieuze vrouwen opgeplakt krijgen, ambities fnuiken en vrouwelijk leiderschap in de weg staan. Ze willen het woord bazig bannen.

Dat Beyoncé een baas is, zal niemand tegenspreken. Maar is Beyoncé ook een feministe?

Forbes rangschikt de zangeres, actrice en zakenvrouw op nummer vier in de lijst van machtigste sterren. Vorig jaar heeft Beyoncé een kleine 40 miljoen euro verdiend. Het merendeel uit optredens, de rest uit auteursrechten en lucratieve sponsorcontracten met Pepsi en H&M. Samen met haar moeder runt Beyoncé haar eigen modelijn. House of Dereon duikt af en toe als product placement in haar teksten op.

IJzeren vuist

Volgende week doet The Mrs. Carter Show het Sportpaleis in Antwerpen aan. Mrs. Carter, want Beyoncé Giselle Knowles is sinds 2008 mevrouw Jay-Z, de rapper-ondernemer met als ware naam Shawn Carter. Dat ze onder zijn naam de wereld rondtrekt, deed al eerder wenkbrauwen fronsen. Hoe rijmt Beyoncé 'independent woman' Knowles haar felbevochten zelfstandigheid met de achternaam van haar echtgenoot?

Felbevochten, want in de eerste helft van haar carrière was het vader Mathew Knowles die de band van zijn oudste dochter met ijzeren vuist managede. Beyoncé, geboren in de Texaanse stad Houston, was amper zestien toen ze doorbrak als frontvrouw van Destiny's Child.

In de muziekgeschiedenis is de vierkoppige meisjesgroep grofweg te plaatsen als de Amerikaanse opvolgsters van de Spice Girls. Ook die Britse band bestond uit een slimme combinatie van girl power en marketing (de typetjes, de merchandising, de film) maar de Spice Girls durfden nog een middelvinger in de lucht te steken en prins Charles in zijn kont te knijpen. Destiny's Child staat voor girlie power, bakvisvriendelijke hits over vriendjes die jou de rekening laten betalen ('Bills, bills, bills') of zich te bezitterig gedragen ('Bug a boo').

Twee bandleden gaan lopen voor de tirannieke meneer Knowles. Beyoncé belandt in een depressie omdat zij in de pers de schuld krijgt van de split. De vluchters worden vervangen, papa ontslagen en met albums als Independent Women en Survivor slaat Destiny's Child een nieuwe richting in. Meisjes - en vrouwen - aller landen zingen nu van 'All the honeys, making money' en 'I'm a survivor, I'm gonna make it', maar ook: 'My body feels bootilicous for you, baby.'

Ambivalent

Ze blijft ambivalent. Ze poseert gretig voor schandaalfotograaf Terry Richardson, een notoire viespeuk die door verschillende modellen is beschuldigd van seksuele intimidatie (en meer). Hij beeldt haar af in niets meer dan torenhoge hakken, een slip en een naveltruitje. Oké, in het begeleidende interview benadrukt de popster hoe belangrijk ze het vindt dat "vrouwen financieel onafhankelijk moeten zijn van hun partner", en dat "er nog niet overal gelijkheid is". Maar hoe geloofwaardig is die boodschap als die is afgedrukt naast een afbeelding van Beyoncé waarop de randen van haar borsten onder een afgeknipt T-shirt komen piepen?

Eind vorig jaar zette de zangeres de mensheid opnieuw op het verkeerde been. In een essay van meerdere pagina's over gendergelijkheid schreef ze in The Shriver Report: "De mensheid heeft zowel mannen als vrouwen nodig. We zijn even belangrijk en we hebben elkaar even hard nodig. Dus waarom worden we niet als gelijkwaardig beschouwd? Deze vooroordelen worden ons van kleins af ingepeperd. We moeten jongens de regels van gelijkheid en respect bijbrengen. Zodat gendergelijkheid een manier van leven wordt. We moeten meisjes leren dat ze zo hoog mogelijk moeten mikken. Vrouwen maken meer dan 50 procent van de wereldbevolking uit, en meer dan de helft van alle stemmen. We moeten eisen dat wij 100 procent gelijke kansen krijgen."

Duidelijker kan een feministische boodschap niet zijn. De invloed van de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie druipt van deze regels. Beyoncé nam zelfs een stukje van haar populaire TED-lezing 'We should all be feminists' op in de single '***Flawless'. Dus toch een feministe.

Maar op dezelfde plaat staat ook het nummer 'Single Ladies'. Geen zuivere ode aan de happy single, maar een refrein (If you liked it, then you should've put a ring on it) dat naar de gemiste kans op een huwelijk verwijst. En dan is er nog de pijnlijke uitschuiver 'Drunk in Love'. De lofzang op het passionele liefdesleven met de man met wie ze ondertussen een dochter heeft, bevat een niet mis te verstane verwijzing naar het gewelddadige huwelijk tussen Ike en Tina Turner, née Anna Mae. 'I'm Ike, Turner', blaft Jay-Z haar toe. Turn up / Baby no I don't play / Now eat the cake, Anna Mae / I said eat the cake, Anna Mae.' Het zijn de woorden die Ike in de schrijnende biopic What's Love got to do with it gebruikt als hij Tina dwingt om taart te eten die hij in een bar heeft laten aanrukken. Als ze weigert, smeert hij haar gezicht vol en verkoopt haar protesterende vriendin een klap.

De vonken spatten van het podium van de MTV Awards toen Beyoncé en Jay-Z het nummer vertolkten zonder een spier te verrekken. Er kon zelfs een goedkeurend klopje op haar bil vanaf. Verderop in het nummer kruipt Jay-Z nog in de huid van Mike Tyson, bokslegende en veroordeeld verkrachter.

Schoonheidsideaal

En nu is er dus die campagne, weeral zo'n dubbelzinnig geval. Haar boodschap is duidelijk, de verpakking verstrooit. Die pijnlijk perfecte wenkbrauwen, het geblondeerde haar, de oogverblindend witte tanden, het zwarte truitje strak om de pronte boezem. De andere prominenten verwelken tot muurbloempjes naast deze verschijning. Is dit dezelfde zangeres die van leer trekt tegen het heersende schoonheidsideaal? Perfectie is de ziekte van de maatschappij, zingt ze in 'Pretty Hurts': 'Blonder hair (ze blondeert zelf haar zwarte lokken), flat chest (ze heeft een middenrif van staalplaat), en dan volgt de sneer naar de modebijbel: Vogue says, "Thinner is better." (Beyoncé stond in maart 2013 op de cover van het blad.)

In 2010 noemde Beyoncé zich nog 'een soort van feministe'. Vorig jaar, na aandringen door Vogue, werd dat 'een hedendaagse feministe'. Misschien komt het oordeel van Crunk Feminist Collective, een collectief blogsters met scherpe meningen over gender, ras en popcultuur wel het dichtst in de buurt: 'She's a work in progress, en dat zijn we allemaal.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234