Dinsdag 07/07/2020

Ik ben niet bang voor de antipolitiek

Frank Vandenbroucke (sp.a) wil zijn partij en het land op 13 juni mee uit het dal sleuren

Een jaar na zijn liquidatie als Vlaams minister is Frank Vandenbroucke (sp.a) weer helemaal terug. Geen betere figuur om het immense wantrouwen in de politiek te counteren, moeten ze bij de socialisten gedacht hebben. Als het brandt in het land en de partij, roept de plicht. ‘Ik had het gevoel dat ik onmogelijk aan de mensen kon uitleggen dat ik er uitgerekend nu mee zou kappen.’

V

andenbroucke herhaalt het tijdens het interview zo’n 87 keer: hij is lang niet zeker van zijn zetel in de Senaat, hij zal als lijstduwer keihard moeten knokken om genoeg kiezers achter zich te scharen. Dat is vijfentwintig jaar geleden, van toen hij in 1985 voor de allereerste keer kandidaat was voor de Kamer. Sindsdien kon hij elke keer rekenen op een zekere plaats op de lijst. No stress. Maar de tijden zijn veranderd, het voorbije jaar was geen jaar als een ander voor Vandenbroucke.

“Ik heb getwijfeld wat ik zou doen met mijn leven. Politiek is niet altijd leuk, om het even zacht uit te drukken. Het is een brutale stiel. Als mijn partij beter zou scoren in de peilingen en dit land er niet zo dramatisch aan toe was, weet ik niet of ik nog in de politiek was gebleven. Maar ik wilde mijn verantwoordelijkheid nemen. Ik heb aan Caroline Gennez gevraagd of ik nog van betekenis kon zijn voor de partij. Zij vond van wel, dus hier ben ik weer.”

U kreeg vroeger wel eens het verwijt een onheilsprofeet te zijn. Ook in uw eigen partij. Is er in deze donkere tijden, waarin het vertrouwen in de politiek zich op een absoluut dieptepunt bevindt, nood aan politici die durven zeggen waar het op staat? Die de waarheid durven verkondigen, ook als die beenhard is?

Vandenbroucke: “Misschien wel, ja. Mensen hebben dat nodig, ze kunnen het ook aan. We moeten jobs scheppen, de betaalbaarheid van de pensioenen verzekeren, de gezondheidszorg garanderen. Dat wordt niet eenvoudig en dat moet je als politieke partij ook durven zeggen aan je kiezers. Zonder spierballengerol, maar ook zonder in wolligheid te vervallen. Ik ben niet bang voor de antipolitieke stroming. Parler vrai, dat is het enige antwoord op de sterke antipolitieke gevoelens. Maar we moeten de mensen ook een perspectief bieden: voor hun inspanningen hoort uiteraard ook wat.”

Veel succes, de voorbije jaren is zelfs geen begin van een remedie gemaakt.

“Door de stilstand van de voorbije drie jaar is de moeilijkheidsgraad van de opdracht voor de komende vier jaar gevoelig verhoogd. Er is een robuuste regering nodig om de broodnodige veranderingen in gang te steken.”

Robuuste regeringen zijn in dit land meestal synoniem voor klassieke tripartites.

“Dat hoor je mij niet zeggen. De sp.a is trouwens ook niet aan zet, we gaan keihard moeten knokken om te wegen op het beleid. Een robuuste regering is in mijn ogen een regering die goede afspraken maakt, waar onderling vertrouwen heerst. We moeten naar een groot gesprek. Een New Deal. Een nieuwe regering - waar we dus voor alle duidelijkheid nog lang niet in zitten - zal ook een langetermijnplanning moeten uitwerken. ‘Haast je, rep je’ zal niet helpen. We moeten de budgettaire saneringen plannen, de opbouw van een ander pensioenstelsel, de institutionele herschikkingen.”

Weg met de dagjespolitiek?

“Vooral weg met de onrealistische beloftes die je toch nooit kunt waarmaken. Als er vandaag een sterke antipolitieke stroming bestaat, dan zijn de kiemen daarvoor gezaaid in de verkiezingscampagne van 2007. Eigenlijk is de inzet van de verkiezingen zonneklaar: dit land moet uit de impasse. Zowel sociaal-economisch als institutioneel. Want ja, een staatshervorming is absoluut nodig. Maar de absolutisten aan beide kanten van de taalgrens, de stoere onverzettelijken, gaan nooit ofte nooit een staatshervorming realiseren. Hugo Schiltz zocht PS-boegbeeld André Cools op, hij was niet zo onverstandig om campagne te voeren tegen de Franstaligen. Zo werkt het niet. Je realiseert alleen een staatshervorming door dialoog, door onderhandelingen. Gezien de voorgeschiedenis moet je een gedetailleerd akkoord over een staatshervorming én over B-H-V best in je regeerakkoord inschrijven.”

Dat is de N-VA-doctrine: de Vlaamse partijen mogen niet in een regering stappen zonder eerst een akkoord over de staatshervorming op zak te hebben.

“Ik zie anders wel een kloof tussen woord en daad. Bij de eerste gelegenheid die de N-VA heeft gehad om macht uit te oefenen, na de verkiezingen van 2007, hebben ze dat resultaat in de verste verte niet bereikt. Het gezond verstand zegt: van dezelfde boer geen eieren. Maar dat moet de kiezer maar uitmaken. Het is geen wet van Meden en Perzen dat je geen staatshervorming kunt realiseren in een regering zonder gedetailleerd voorakkoord. Met het Sint-Michielsakkoord is dat wel gelukt. Maar temidden het huidige wantrouwen denk ik dat het toch heel moeilijk wordt. Het is wél een wet van Meden en Perzen dat er nooit een regering zonder socialisten in geslaagd is om een staatshervorming door te drukken. De assen van staatshervormingen zijn altijd centrumlinkse regeringen geweest.”

Zou het de sp.a niet bijzonder slecht uitkomen als de communautaire perikelen de hele kiescampagne beheersen?

“Dat heb je nu eenmaal niet zelf in de hand. Kijk naar Groot-Brittannië: iedereen dacht dat de Lib Dems de verkiezingen glansrijk gingen winnen, uiteindelijk winnen ze amper 1 procent en verliezen ze door het Britse kiessysteem zelfs een pak zetels. De campagne duurt tot de allerlaatste dag, het campagnethema kan op het laatste moment nog veranderen. Maar ik zal er alles aan doen om duidelijk te maken waar het voor ons om draait.”

“Werk, werk, werk”, volgens uw voorzitster. Is dat niet een tikkeltje simplistisch?

“Waarom zou dat simplistisch zijn?”

Omdat de mensen in de Volksstraat, zoals de sp.a de gewone man of vrouw noemt, het afgelopen jaar hebben gezien hoe weinig de overheid vermag tegen bedrijven die hun deuren sluiten.

“De politiek forceert geen multinationals om in België te investeren. Politici die mensen vertellen dat ze met één vingerknip jobs creëren, maken hun kiezers blaasjes wijs. Maar dat is ook niet de boodschap van de sp.a. Waar we wel in geloven, is de maakbaarheid van de samenleving. We moeten eindelijk naar een verschuiving van de lasten op arbeid naar vermogen. Niet alleen links zegt dat, ook steeds meer professoren en economen beseffen dat. Als je de factor arbeid maar blijft belasten en belasten, wordt het alleen maar moeilijker om banen te scheppen. De kosten voor laaggeschoolde werknemers wegen voor de werkgevers steeds minder op tegen de productiviteit die ze in de plaats krijgen. De werkzaamheidsgraad van laaggeschoolden is hier de afgelopen tien jaar achteruit gegaan tegenover de rest van Europa.”

Iedereen beseft dat de lasten op arbeid naar beneden moeten, van liberalen tot socialisten. Waarom zet dan niemand het mes erin?

“Omdat je die lastenverlagingen natuurlijk ook moet compenseren. Daar hebben de liberalen blijkbaar niet over nagedacht. Als ik het Open Vld-programma lees, moet ik heel erg denken aan die beroemde uitspraak van Milton Friedman: ‘There’s no such thing as a free lunch.’ Ik hoor ze heel graag zeggen dat ze de lasten op arbeid willen verminderen, maar dan moeten ze ook bereid zijn om de grote vermogens te belasten. Het is te gemakkelijk om zomaar loze slogans te lanceren.”

Bezondigt uw partij zich daar ook niet aan als Vlaams boegbeeld Ingrid Lieten roept dat de sp.a niet in een regering stapt als er aan de pensioenleeftijd wordt geraakt?

“Mensen moeten op hun 65ste op pensioen kunnen, daar mag niet aan geraakt worden. Laat dat duidelijk zijn. We moeten aanzienlijk langer werken om onze pensioenen betaalbaar te houden, dat weet iedereen. Mensen moeten ook na hun 65ste kunnen blijven werken, maar dan alleen als ze dat zelf willen. Maar ik praat daar met bijzonder veel schroom over. Laat ons eerlijk zijn: iedereen die pleit voor langer werken - politici, professoren - hebben in hun leven eigenlijk nooit echt gewerkt. ’s Ochtends met de trein naar het werk, intikken op de prikklok, uittikken, op de trein naar huis, vest uit, blij dat je verlost bent van de baas: ik ken dat niet. Politiek is eerder zelfexpressie dan werk. Wij zijn allemaal zeer gepriviligeerd, natuurlijk willen we dit blijven doen tot we tachtig zijn. Mijn verhouding met werk is totaal anders dan die van de doorsnee werkmens. We moeten sleutelen aan ons pensioenstelsel, maar we moeten ook ons arbeidssysteem totaal anders durven organiseren. Werk herdefiniëren, toelaten dat het voor iedereen een beetje meer zelfexpressie en een beetje minder verplichting wordt. Dat doe je niet met een paar wetswijzigingen. Die revolutie duurt vijftien, twintig jaar. Minstens. Maar we moeten ze nu wel in gang zetten. Voor dat langetermijndenken staat de sp.a.”

Siegfried Bracke had de reputatie een sos te zijn, Rik Torfs werd drie jaar geleden aangezocht om de sp.a te vervoegen, Eva Brems heeft met haar strijd voor mensenrechten een uitgesproken socialistisch profiel. Toch belanden die drie witte konijnen bij de concurrentie. Is er een probleem met de aantrekkingskracht van de sp.a?

“Het is goed dat die mensen in de politiek stappen. Ik weet niet of ze echt een verschil zullen maken, maar hun komst kan het debat verrijken. Maar ik had geen van die drie nieuwkomers eerlijk gezegd bij ons verwacht. Inhoudelijk hebben de keuzes van deze mensen me niet verrast. Overigens, niets is zo aanstekelijk als succes. Een hatelijke vaststelling, die ik al heel mijn leven hardnekkig bestrijd. Ik wil me niet neerleggen bij die onrechtvaardigheid, net daarom ben ik kandidaat bij de verkiezingen. We moeten werken aan het vertrouwen, dat is dé sleutel voor sociaaldemocraten.”

Een Senaatslijst met Johan Vande Lanotte en Frank Vandenbroucke kun je bezwaarlijk vernieuwend noemen. Heeft de vernieuwing gefaald?

“Er is vooral veel inhoudelijke vernieuwing, die lijkt me belangrijker dan nieuwe koppen. Ik denk bovendien dat de kiezer graag weet welk vlees hij in de kuip heeft. Dat weet je met Johan en mij.”

Kan wat u vorig jaar overkomen is de kiezers beïnvloeden? Vandenbroucke is een geschikte politicus, maar de partij doet niets met hem. Waarom zouden ze dan nog op u stemmen?

“Mensen die daaraan twijfelen, moeten zéker voor mij stemmen. Ik garandeer hen dat ik er keihard voor zal knokken om hun stem echt gewicht te geven.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234