Maandag 30/11/2020

'Ik ben naïef geweest over deze regering'

Luc Coene ziet het met lede ogen aan. Na een week waarin de ECB uit wanhoop de rente opnieuw liet zakken en de regering-Michel met een miljardentekort zit, heeft hij snel zijn analyse klaar. 'Deze regering is in dezelfde val gelopen als de vorige regeringen. Het ontbreekt haar aan politieke moed.'

Verrast was Coene, de voormalige kabinetschef van Guy Verhofstadt en eregouverneur van de Nationale Bank, niet over het begrotingstekort. "De laatste tien jaar hebben we systematisch grote problemen vastgesteld bij elke begrotingscontrole. Dat is een structureel probleem in de Belgische politiek, en het toont een geweldig gebrek aan sense of urgency. Zeker nu de inflatie en de groei zo laag zijn."

Deze keer is het tekort wel erg groot.

Luc Coene: "De grootte van het tekort varieert weleens, maar ook deze keer is het toch heel herkenbaar: men onderschat de uitgaven, en de inkomsten en de groei worden overschat. Men noemt maatregelen structureel die absoluut niet structureel zijn.

"Nochtans had deze regering aangekondigd het anders te willen aanpakken. Uiteindelijk is er niets veranderd. Men heeft dezelfde fout gemaakt als de vorige regeringen. Op het moment dat het concreet wordt en er boven de principes heen moet worden gestapt, wordt het bijzonder moeilijk."

Bent u ontgoocheld in deze regering?

"Ik had er toch wel meer van verwacht. Waarschijnlijk had ik daar illusies over en ben ik naïef geweest. Nochtans waren er veel kansen: we hadden een regering die min of meer in dezelfde richting denkt op economisch vlak, die moest er toch in slagen om serieuze ingrepen te doen. Bovendien zijn het electoraal rustige tijden. In de plaats daarvan zitten ze allemaal op elkaar te schieten. Dit was toch de logische coalitie? Hebben ze dat niet zelf gezegd?

"Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat ze al die kansen volledig aan het verkwanselen zijn. Het ontbreekt deze regering aan politieke moed. En opnieuw zal het begrotingsevenwicht worden uitgesteld."

De drie Vlaamse partijen vormen nochtans een front tegen het uitstel.

"Ik hoop dat ze het gaan doen, maar ik heb er mijn twijfels over. Het vergt een inspanning die niet evident is en veel inspanningen heb ik tot nu toe nog niet gezien. Misschien maken ze alsnog een ernstige begroting, maar u moet begrijpen dat ik enige scepsis heb ontwikkeld."

Is het überhaupt mogelijk om 2 of 3 miljard weg te werken?

"Dat is altijd mogelijk, maar het vergt lef. Wat men wel goed moet beseffen, is dat je zo'n groot gat niet kan wegwerken met een resem kleine maatregelen. De voorbije twee jaar hebben aangetoond dat er altijd één partij in de weg staat van grote beslissingen.

"Gaan ze nu allemaal hun taboes inslikken? Ik hoop het van harte, maar ik heb mijn twijfels. Dit is een regering die heel wat verwachtingen heeft gecreëerd. Het enige wat we kunnen vaststellen, is dat het een opeenvolging van gemiste kansen is. De partijen waren meer bezig met elkaar te beconcurreren dan echt samen te werken. De voorbeelden zijn legio. Men heeft elkaar voortdurend stokken in de wielen gestoken, om uiteindelijk met halfslachtige oplossingen te eindigen."

Is dat de verantwoordelijkheid van premier Michel?

"Tja, ik kan alleen maar vaststellen dat de slagkracht van deze regering beperkt is. De premier is de primus inter pares, de coach die de richting uitzet. Maar als buitenstaander zie je wel dat er heel veel energie gaat naar het afblokken van elkaars voorstellen.

"Het heeft natuurlijk ook te maken met een gebrek aan ervaring. De regering erkent niet hoe moeilijk deze oefening zal worden. Opnieuw zoeken ze hoe ze die 2 miljard kunnen verminderen. Maar dat is toch niet de manier om het probleem op te lossen; door een stuk onder het tapijt te vegen? Je moet niet beginnen met die miljarden via allerlei kunstgrepen en interpretaties te verminderen, zodat er maar 1 miljard moet worden bespaard, en dan hoera roepen. Dat is struisvogelpolitiek."

Europa vindt het nochtans niet zo erg om het evenwicht uit te stellen.

"Ik begrijp die argumentatie niet. Die gaat op voor grote landen die een geslotener economie hebben. Het evenwicht uitstellen, levert inderdaad wat extra groei op, maar die winst lekt via onze uitvoer meteen uit naar het buitenland. We zouden dan alleen de nadelen hebben van het probleem, en de factuur wordt doorgeschoven naar de volgende generaties."

Ook economieprofessor Wim Moesen vindt een evenwicht in 2018 onrealistisch. Het zou de economie pijn doen en de besparingen zouden wegen op de groei.

"Dat is inderdaad een veelgehoord argument. Maar de groei in België wordt vooral bepaald door de omliggende landen, minder door het begrotingsbeleid. Dat argument is dus maar deels correct. Anderzijds is de vergrijzingskost reëel en moet die wel snel worden aangepakt."

Een van de redenen voor het gat is de misrekening van de voorafbetalingen. Had de minister van Financiën dit moeten voorzien?

"Een tekort van 2 à 3 miljard komt niet zomaar uit de lucht gevallen. Dat moet je zien aankomen. Ik kan moeilijk begrijpen dat dit niet op voorhand is gezien. Wellicht is ook dit te wijten aan een gebrek aan ervaring."

Volgens de minister is het de schuld van zijn administratie.

"Dat is goed mogelijk, maar dan is het toch de bedoeling dat de minister daarop toeziet en vooraf de nodige druk op de administratie uitoefent. Het kabinet moet voldoende contact hebben met die administratie, om te weten wat daar gaande is."

Volgens journalist Rik Van Cauwelaert was dit met de PS nooit gebeurd.

(fijntjes) "Bij Di Rupo waren de begrotingscontroles toch ook niet van de poes."

Hoe pijnlijk is dit voor N-VA?

"Erg pijnlijk. Maar belangrijker is hoe ze hierop gaan reageren. Ze hebben andere verwachtingen gecreëerd, bon, ze kunnen nu wel laten zien dat ze het nog kunnen rechttrekken."

Wat is het grootste probleem met deze begroting?

"Het positieve is dat voor het eerst in jaren de inkomsten, de belastingen dus, zijn gedaald. Maar aan de uitgavenzijde moet je wel een tandje bijsteken. Daar zijn onvoldoende inspanningen geleverd. Er moet echt meer worden bespaard. We liggen 1,5 procentpunt boven het Europese gemiddelde wat betreft primaire publieke uitgaven. Dat toont aan dat er een probleem is in België. Vergeleken met 2010 zitten we nu 3 procent hoger. Wat is het verschil tussen toen en nu? Economisch staan we er zelfs beter voor. En toch geven we meer uit."

Waar kan er dan nog worden bespaard? N-VA wijst naar de sociale zekerheid.

"Daar is inderdaad bespaard, bijvoorbeeld in de brugpensioenen. Maar je ziet tegelijkertijd dat een groot stuk van die besparingen wordt geneutraliseerd door de ziekte-uitkeringen. Die swingen de pan uit. Dat toont aan dat het communicerende vaten zijn. Bepaalde werknemers hebben blijkbaar een middel gevonden om via uitkeringen te compenseren wat ze niet meer via traditionele elementen krijgen.

"Voor de duidelijkheid: je gaat dit probleem niet oplossen met marginale maatregelen die geen pijn doen. Er zullen ernstige keuzes moeten worden gemaakt."

De gemiddelde Belg lijdt nochtans al pijn.

"Dat geloof ik niet. Diegenen onderaan de ladder wellicht wel. Maar de statistieken tonen niet aan dat de gemiddelde Belg pijn lijdt. Daar zit nog rek op. Het inkomensverlies in reële termen is voorlopig minimaal."

Bij bedrijven kan er anderzijds ook wel nog wat worden gehaald.

"Daar zitten we met de twijfel over de notionele intrestaftrek en de rulings, die wellicht niet kunnen worden voortgezet. Als je wilt dat er nog Belgische bedrijven in België gaan investeren, dan zullen we moeten nadenken over alternatieven. De belastingdruk voor bedrijven permanent laten stijgen, is niet duurzaam. Het maakt de economie kapot."

Johan Van Overtveldt (N-VA) stelde daarom voor de vennootschapsbelasting te laten dalen. Alleen is daar weinig animo voor binnen de regering.

"Nochtans moet er iets gebeuren. Als je wacht tot de bedrijven wegtrekken, dan is het te laat. Die komen niet meer terug. Ons land heeft het al zo moeilijk de laatste maanden, met de lockdown en de miserie in de tunnels. Een fiscaal verbodsregime doet onze reputatie ook al geen deugd. Het moet dus zo snel mogelijk gebeuren. Maar het moet wel een neutrale operatie zijn."

Maar dan spreekt u over een nieuwe grote belastinghervorming. Is dat realistisch?

"De regering zit ondertussen toch een tijdje in het zadel. Als je de lasten op arbeid wilt verminderen, maar ook je inkomsten op niveau wilt houden, dan zul je moeten compenseren op andere domeinen."

Nieuwe belastingen? Dat is ook voor Open Vld een taboe.

"Maar zolang er taboes bestaan, komen we nooit tot een goed politiek akkoord. We zullen er niet geraken met alleen besparingen. Dat is niet realistisch. Er zullen dus taboes moeten sneuvelen."

Het grootste taboe dan maar: een vermogenswinstbelasting?

"Je gaat pas een politiek akkoord bereiken als je een evenwicht hebt waar iedereen zich in kan vinden. Je zult dus uit alle vaten moeten tappen om de nodige impact te creëren. Ik zie echt niet in waarom zo'n vermogenswinstbelasting moet worden uitgesloten. Je moet vooral kijken wat er evenwichtig kan gebeuren, zonder de groei kapot te maken."

Over groei gesproken: de ECB besliste donderdag om de rente opnieuw te laten zakken. Een wanhoopspoging?

"Neen, dit is goed nieuws. Wat de ECB tot nu toe heeft gedaan, is duidelijk niet voldoende gebleken om de economie te herlanceren. Men moest dus automatisch in dezelfde richting doorgaan. De rente optrekken zolang de economie niet aantrekt, zou absoluut geen goed idee zijn geweest. Dat maakt de zaken alleen maar erger.

"We moeten er trouwens van uitgaan dat we een lange periode van lage groei en lage inflatie voor ons hebben. Zeker nog deze legislatuur. Dat maakt de hele begrotingsoefening veel moeilijker. Je hebt die groei niet meer die als olie de machine vlotter laat draaien."

Nochtans was dat de formule waar N-VA op teerde: nu door de zure appel bijten in de hoop dat de economie aantrekt en we beter af zullen zijn aan het einde van de legislatuur.

"Ja, maar dat is dromen. Denken dat wij in België alleen de groei kunnen stimuleren, zonder dat die aantrekt in het buitenland, is niet realistisch."

Zal dit ook afstralen op Open Vld?

"Zeker. Open Vld moet gaan beslissen welke rol ze wil opnemen. Maar de hele regering is te lijdzaam, dit heeft niet met één partij te maken. Je verwacht in een regering toch dat het de eerste minister is die de kar trekt. En die kar gaat mijns inziens heel traag en moeizaam vooruit."

Belt u weleens met de voorzitster van Open Vld?

"Minder en minder." (lacht)

Wordt er nog naar u geluisterd?

"Soms. Soms ook niet. Dat varieert nogal. Ik ben ook niet meer echt betrokken bij deze generatie. Welke raad ik voor hen heb? Een beetje pragmatischer worden. Ook Open Vld doet mee aan het uitspreken van taboes, zoals nieuwe belastingen. Met die houding gaat het echt nooit lukken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234