Zaterdag 20/07/2019

'Ik ben helemaal niet zo machtig'

Aangelegde tramlijnen waarvan vergunningen worden ingetrokken, ambtenaren die worden betaald zonder ervoor te werken, wapens die opnieuw in etalages mogen. Allemaal de schuld van Marie-Rose Bracke en de Raad van State die ze voorzit. Het houdt haar uit haar slaap, die mening over haar en de Raad. 'Als ik in de banksector werkte, zat ik nu misschien al lang naast Maurice Lippens in Knokke.'

'Ik ben geen prinses", zegt Marie-Rose Bracke in het imposante kantoor met deuren vol bladgoud, muren vol schilderijen en een luster van heb je me daar. Ze is voorzitter van de ondertussen beruchte Raad van State en huist bijgevolg tijdens de kantooruren wel in het voormalig paleis waarin het rechtscollege is gevestigd.

Geen prinses, en machtig is ze ook al niet, vindt Bracke. Nochtans is het wel de Raad van State die de beslissingen van de overheid ongedaan kan maken op vraag van andere belanghebbenden. 32.000 van die vragen lagen op een uitspraak te wachten bij Brackes aanstelling in 2007. Geen wonder dat de tante van minister Freya Van den Bossche (sp.a) een groot bureau heeft. Ondertussen maakte ze van die berg dossiers wel al een bergje dat volgend jaar weg moet zijn.

Wie weet wel samen met Bracke zelf, want de dochter van een bloemist uit Lochristi twijfelt nog of ze haar mandaat in 2012 verlengt. "Op sommige dagen denk ik dat ik nog wel even wil verder doen. Als er weer eens commotie is over een van de uitspraken ben ik altijd blij dat ik volgend jaar kan stoppen. Zijn er nog veel tramlijnen? Of ambtenaren die niets doen?", vraagt Bracke lachend.

Echt grappig vonden de betrokkenen het toch niet dat de Raad van State onlangs besliste dat de bouwvergunning van de tramlijn van Deurne naar Wilrijk onwettig was verkregen. De bouwvergunning werd vernietigd, hoewel de tramlijn al bijna volledig aangelegd was.

Antwerps schepen voor Personeel Marc Van Peel (CD&V) kon er ook niet mee lachen, toen de Raad van State vorige week besliste dat het ontslag van Dirk Martens onterecht was. Martens had vijf jaar lang niet gewerkt voor de stad Antwerpen omdat de brief van zijn overplaatsing niet was toegekomen, maar had al die tijd gezwegen en zijn loon ontvangen. Reden tot ontslag, vond Van Peel. Niet op de manier waarop de stad Antwerpen het deed, oordeelde de Raad van State.

Het zijn maar enkele voorbeelden die worden toegevoegd aan de lijst van opvallende uitspraken van de Raad. Ook burgers beginnen zich daarom vragen te stellen over het functioneren van het rechtsorgaan. Wie erbij was toen Hans Van Themsche een kind en haar oppas neerschoot, begrijpt nu bijvoorbeeld niet waarom de Raad van State het verbod op wapens in etalages opheft. Terwijl de Raad oorspronkelijk werd opgericht om hun belang te verdedigen wanneer de overheid dat uit het oog dreigde te verliezen.

Wringt het niet bij u wanneer zulke vreemde arresten worden uitgesproken?

Bracke: "Als zo'n arrest door de media wordt uitgesmeerd, heb ik wel een baaldag. Dan denk ik soms: ja, ze hebben gelijk. Het heeft weer te lang geduurd voor we een oordeel velden, dat moet toch sneller kunnen. Maar we doen jaarlijks elfduizend uitspraken. Twee daarvan kwamen nu kort na elkaar pas vier of vijf jaar na het indienen van de klacht.Het was allemaal veel minder erg geweest als de tramlijn nog niet aangelegd was. Hadden we het arrest over de Antwerpse ambtenaar eerder geveld, dan was ook dat veel minder erg, ook voor de buitenwereld."

Nu verplicht de Raad van State de stad Antwerpen om het loon van Martens te betalen, ook van de jaren na zijn ontslag.

"De Raad van State besliste dat helemaal niet. Het was de burgerlijke rechter die zei dat Martens recht had op zijn loon omdat hij niet onwettig afwezig was. De Raad van State oordeelt alleen dat de procedure die de stad Antwerpen volgde voor het ontslag van Martens niet correct was. Als de stad van oordeel was dat die man een oplichter was en moest worden ontslagen, dan moest dat gebeuren via de tuchtprocedure. Alleen lijkt het nu alsof wij zeggen dat iemand mag stilzitten en toch loon moet krijgen. Net zoals het lijkt alsof wij beslissen dat Antwerpse wapenhandelaars opnieuw wapens in de etalage mogen leggen."

In de praktijk betekent het arrest van de Raad van State toch precies dat?

"Het rechtsgevolg van onze uitspraak is inderdaad dat wapens in etalages mogen liggen zolang de federale overheid daar niet anders over beslist. Die wetgeving is nu eenmaal een federale bevoegdheid, geen stedelijke. Het is daarom nog niet zo dat de Raad van State vindt dat het zo moet zijn. Wij moeten nu eenmaal afgaan op de legaliteit van dossiers. Wij mogen geen belangen afwegen of bemiddelen tussen partijen."

Is het niet te gemakkelijk om het daarop af te schuiven? Jullie moeten toch een redelijkheidsprincipe volgen?

"Wij hebben echt geen keuze. We onderzoeken niet op eigen houtje welke overheidsbeslissingen we kunnen vernietigen omdat ze op een verkeerde manier werden genomen. Als een belanghebbende aanbrengt dat een procedure niet is gevolgd, kunnen wij toch niet anders dan de beslissing van de overheid terugroepen als de klacht gegrond is. Ook al zijn de procedures soms al lang niet meer haalbaar. De milieueffectenrapportage, die overheden soms moeten indienen bij een bouwaanvraag, is bijvoorbeeld zo ingewikkeld dat het niet verwonderlijk is dat daar fouten tegen worden gemaakt. Het getuigt niet eens van onbehoorlijk bestuur. Maar zolang die procedure niet wordt vereenvoudigd, kunnen wij niet anders dan op basis van die fout een milieu- of bouwvergunning vernietigen."

Ondertussen wordt daardoor wel misbruik gemaakt van de Raad van State. Wie de overheid wil slaan, vindt een procedurefout.

"Uitzonderlijkkomen mensen inderdaad naar ons met de bedoeling er zelf beter van te worden. De man die klacht indiende tegen de tramlijn in Antwerpen was bang voor sluipverkeer. Hadden we op dat moment zijn belang tegen het algemeen belang mogen afwegen, dan konden we misschien beslissen dat het algemeen belang voorging. Als we de macht hadden om te bemiddelen tussen partijen was dat in dit geval waarschijnlijk ook veel efficiënter geweest dan de vernietiging van de bouwvergunning van de tramlijn. Misschien was de bewoner al tevreden als in zijn straat alleen nog plaatselijk verkeer werd toegelaten."

U pleit hier voor een uitbreiding van het takenpakket, terwijl anderen de Raad van State liever afgeschaft zien en zijn taken willen verdelen over de andere rechtbanken.

"De andere rechtbanken hebben ook hun werk. Wat moeten zij dan doen? Nieuwe mensen aanwerven die onze knowhow nog niet hebben? Want je kunt ons niet verdelen over al die departementen, daarvoor zijn we met te weinig. Het kostenplaatje zou ook te hoog zijn. Ik zie het nut van een afschaffing dus niet in. Niet meer."

Vroeger wel?

"Als we er nog altijd meer dan tien jaar over zouden doen om tot een uitspraak te komen, zoals in het verleden het geval was, zou ik ook pleiten voor drastische maatregelen. Vandaag vind ik het eerder demotiverend dat er geopperd wordt om de Raad van State over te hevelen naar andere instanties. Net nu de problemen hier bijna opgelost zijn. Als sommigen denken dat ze van een burgerlijke rechter sneller gelijk zullen krijgen, hebben ze het verkeerd voor. De burgerlijke rechtbank besliste indertijd bijvoorbeeld dat de vluchten naar Zaventem een andere route moesten volgen. De Raad heeft toen het beroep over die vluchtroute verworpen. Toch wordt er altijd op ons geschoten, dat frustreert me soms."

Wat ergert u als burger?

"Een put in de weg die niet wordt opgevuld. (lacht) Ach, ik bel dan naar de technische dienst van de gemeente en dan komt dat wel in orde. Als ik me ergens aan erger, zoek ik naar een oplossing. Een van mijn kleinzonen moest bijvoorbeeld de straat oversteken om naar school te gaan. Alleen lag het zebrapad niet aan het voetpad, maar moest je eerst een eindje over straat wandelen om erbij te geraken. Absurd. Ik nam daarvoor eerst contact op met de stad, daarna met een andere dienst, want het ging om een gewestweg. Daarna stuurde ik foto's van het zebrapad door en kreeg de bevoegden zover om ter plaatse te komen kijken. Dat zebrapad is enkele maanden later verlegd."

Helpt het dan dat u voorzitter van de Raad van State bent?

"Ik zeg dan niet dat ik dat ben, dat zou ik zelfs niet durven. (lacht) Het zou waarschijnlijk ook eerder tegen me werken. Ik ben ook niet zo machtig. Binnen de Raad van State heb ik medezeggenschap over de magistraten, maar ook dat is beperkt. Ik vind trouwens dat als er iets in orde moet worden gemaakt, de overheid dat moet doen voor Jan, Pier en Polleke, niet alleen voor mij."

Zien we daar het socialistische etiket dat op u wordt geplakt?

"Dat heeft niets te maken met socialist zijn of niet, maar met gelijke behandeling van burgers."

Ook binnen de Raad van State? Die oordeelde vast ook al over de beslissingen van uw nicht, Freya Van den Bossche.

"Dat is mogelijk, net zoals ik destijds haar vader (voormalig minister van Onderwijs Luc Van den Bossche, SJS) soms tegenkwam. Ik was op dat moment lid van de vierde kamer, die bevoegd was voor de zaken over onderwijs. Ik wraakte mij dan. Tot mijn collega's me erop wezen dat Luc hier kwam als vertegenwoordiger van de Belgische staat, niet voor zijn persoonlijk belang. Vandaag heb ik er geen zicht meer op of er beroepen zijn ingediend tegen de beslissingen van Freya. Ze spreekt me er terecht niet op aan."

Bent u dan iemand die lichtgeraakt reageert op zulke dingen?

"Ik ben soms wel impulsief, jaag me op als het niet snel genoeg gaat. Moet ik mijn echtgenoot eens voor u bellen? (lacht) En ja, ik word soms kwaad. Als mensen niet eerlijk zijn. Daar kan ik niet tegen. Ik hecht veel belang aan openheid, ik wil de dingen niet via-via vernemen."

Ligt u daar 's nachts wakker van?

"Ik denk 's nachts vaak na over wat me aangrijpt. Ik heb wakker gelegen van de zaak over Dirk Martens, van de zaak over De Lijn ook. Toen we onlangs tien attachés moesten afstaan, lag ik ervan wakker om die mensen niet te kwetsen. Maar ik heb vooral wakker gelegen toen een van mijn kleinzoontjes erg ziek was. Ik ging in die periode normaal met mijn echtgenoot naar Chicago, waar hij een congres moest bijwonen. We hebben die reis onmiddellijk geannuleerd. Heel vreemd, hoe wij altijd zoveel tijd besteden aan ons werk omdat we onze baan zo belangrijk vinden. Maar op zo'n ogenblik betekent zoiets even niets meer. Zo'n voorval helpt alles in perspectief te stellen. Ik denk er soms nog aan wanneer het professioneel even moeilijk loopt. Dan plaats ik meteen alles weer juist."

Maakt u nu goed als oma waar u als moeder geen tijd voor had?

"Ik kan me momenteel nog niet vaak toeleggen op het oma zijn. Ik help mijn dochter 's avonds soms wel om de kindjes in bed te stoppen als haar echtgenoot er nog niet is, maar dat doe ik niet uit schuldgevoel. Mijn kinderen hebben me tijdens hun jeugd nog behoorlijk veel gezien. Al zagen ze mijn echtgenoot wel vaker. Ze vonden toch nog dat we hen overbeschermden. Ik startte dan ook pas bij de Raad van State toen ze al een jaar of twaalf waren. Ik had zelf ook nooit verwacht hier terecht te komen."

U had andere plannen?

"Eigenlijk wilde ik apothekeres worden. Mengsels maken, mensen ontmoeten, een winkel op niveau openhouden. Dat sprak me aan. Door mijn secundaire opleiding Latijn-Grieks was het geen optie, want mijn kennis van chemie en fysica was onvoldoende. Mijn ouders wilden niet dat hun zes kinderen ook met hun handen in de aarde zouden werken, in weer en wind. Ik ook niet, want ik had tijdens al mijn vakanties al onkruid moeten wieden. Daardoor werk ik nog altijd niet graag in de tuin. Na mijn studies rechten hoopte ik in de banksector terecht te komen, maar het was crisis toen ik afstudeerde. Banken wierven niet aan, zodat ik maar deelnam aan een examen van de overheid om aan een baan te geraken."

Anders was u nu een spil in de bankencrisis.

"Of had ik al lang een gouden handdruk gekregen. (lacht) In de banksector werken volgens mij nog maar weinig mensen van mijn leeftijd. Wie weet zat ik dan nu in een luxeappartement in La Réserve in Knokke, naast Maurice Lippens."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden