Zondag 13/06/2021

'Ik ben geen Taliban

Rudy Demotte trekt ten strijde tegen de Vlaamse karikatuur van de PS

die de sigaret

wil verbieden'

Ruud Goossens en Filip Rogiers

Foto Filip Claus

Op een halfuurtje rijden van Brussel ligt de kleine gemeente Flobecq. Ook wel bekend als Vloesberg, want de thuisbasis van Rudy Demotte ligt pal op de taalgrens tussen Vlaanderen en Wallonië. In die kleine gemeente staat een nog kleiner huisje, waar de kleinste minister van de federale regering zijn nachten doorbrengt. Maar schijn bedriegt. Met Sociale Zaken en Volksgezondheid in zijn portefeuille is de Franstalige socialist een zwaargewicht in de paarse regering. Demotte is een van de poulains van Elio Di Rupo: de PS-voorzitter liet hem na de verkiezingen van 18 mei overkomen vanuit de Franstalige gemeenschapsregering.

Een echt gemakkelijke taak wacht de veertigjarige, kalende excellentie niet. Niet alleen moet Demotte vanuit de regering-Verhofstadt samen met Marie Arena de vernieuwing bij de PS gestalte geven in het beleid, hij zit ook op een departement dat in Vlaanderen met argusogen wordt gevolgd. De SP.A zal er nauwgezet op toekijken dat Demotte geen korte metten maakt met de lijnen die Frank Vandenbroucke de afgelopen jaren heeft uitgezet, terwijl de VLD nu al vreest dat de PS'er nooit zal durven optreden tegen misbruiken in de gezondheidszorg.

De afgelopen weken en maanden spaarde Demotte geen moeite om goodwill te kweken in Vlaanderen. Hij dook zelfs op in de sofa van Mark Uytterhoeven tijdens De laatste show. Ook nu staat hij erop om het gesprek in een uiterst sappige, Brakelse variant van het Nederlands af te werken. "Als ik algemeen Nederlands praat, moet ik alles vertalen in mijn hoofd, terwijl ik in het Frans of in het Vlaams ook kan nadenken", lacht hij. En dus heeft hij het niet over 'wonen' maar over 'weunen', en niet over 'Vloesberg' maar over 'Vleusberg'. Wanneer de schoonmoeder van Demotte in de keuken opduikt, blijkt de minister nog een taal te spreken. "Ik heb mijn vrouw leren kennen in Bulgarije", verklaart de PS'er, en dus leerde hij Bulgaars.

"Ik ben opgegroeid tussen twee culturen: mijn moeder kwam uit Brakel, mijn vader uit Flobecq. Toen ik vijf was, is hij gestorven. Daardoor ben ik groot geworden in de Brakelse familie van mijn moeder, waar ze nogal katholiek waren. Mijn grootmoeder ging twee of drie keer per week naar de mis, en dan moest ik mee. De uitzondering van moederszijde was mijn grootvader. Ik heb hem niet gekend, maar hij moet nogal revolutionair geweest zijn, anarchistisch. Hij trok elke dag met de trein naar de Borinage om daar in de mijn te gaan werken. Op de terugweg legde hij zich uitgeput in het gangpad. Mijn grootmoeder vertelde dat hij ineenkromp van de pijn wanneer iemand tegen hem aanliep.

"Mijn grootouders van vaderskant waren zelfstandigen die, vreemd genoeg, vrijzinnig en socialistisch waren. Het verschil met Brakel was dus nogal groot. Ik ben de synthese van mijn ervaringen in die twee werelden. Zo zijn mijn contacten met de christelijke arbeidersbeweging altijd heel goed geweest. Mijn politieke engagement is ontstaan toen ik nog in het middelbaar onderwijs zat. Ik zat op een atheneum waar het eten verschrikkelijk slecht was. Alleen durfde niemand te protesteren. Daarom heb ik een Beweging voor Beter Eten opgericht. Door onze krachten te bundelen boekten we resultaat."

U bent begonnen als biefstukkensocialist!

"(lacht) Socialist was ik toen nog niet, daar was ik nog te jong voor. Pas aan de universiteit heb ik uiteindelijk gekozen voor de socialisten. Ik heb het geluk gehad dat er in deze regio geen socialistische traditie bestond zoals in Luik of Charleroi. De PS was hier steeds in de minderheid en heeft zich daardoor anders opgesteld. Nederiger. Minderheden zijn altijd toleranter, evenwichtiger, ze willen hun waarheid niet opleggen aan de anderen. In deze streek heerst een heel eigen vorm van socialisme, die we met een groep jongeren hebben uitgebouwd. Flobecq was nooit een PS-baronie. (denkt na) De enige moeilijkheid was dat we hier nogal dicht bij Ath zitten, en daar woonde ook wel iemand die iets betekende in de partij."

Ene Guy Spitaels.

"Ik heb groot respect voor de mens Spitaels, maar ik heb ook altijd een afstand bewaard. (wikt zijn woorden) Hij was een vrij gematigde socialist, ik was linkser. Mijn kijk op het socialisme was altijd iets moderner. Ik heb hier zeer snel de partijstructuren opengegooid. Sinds het begin van de jaren negentig worden de kaders hier rechtstreeks verkozen door de leden. Lang voor het wettelijk verplicht was, hebben wij op onze lijsten de rits tussen mannen en vrouwen ingevoerd. Deze streek was een PS-laboratorium voor de rest van Wallonië. Flobecq was de avant-garde.

"Op partijcongressen was ik een van de weinigen die de partijleiding het vuur aan de schenen durfde te leggen. In 1992 ben ik op het podium gekropen om mijn kritiek te spuien op het Globaal Plan. Dat stond haaks op onze socialistische idealen, omdat het de werknemers zo hard aanpakte. Nu lijkt zo'n uitval misschien gemakkelijk, maar toen was het allesbehalve vanzelfsprekend. De leaders van de toenmalige PS konden je dat zéér kwalijk nemen."

Nam Spitaels het u kwalijk?

"Zijn entourage was giftiger dan Spitaels zelf. Die mensen konden niet verdragen wanneer je het niet met hem eens was. Dat zie je vaak gebeuren: de adjudanten verdragen minder kritiek dan de generaal zelf. Dat voelde ik toen wel. Toen ik van de tribune kwam, moest Spitaels zelfs niet reageren. De anderen deden het voor hem."

Het was ook de periode van de moord op André Cools, van de Agusta/Dassault-affaire, van de val van Guy Coëme, Guy Mathot en Guy Spitaels. Begon u toen nooit te twijfelen aan uw PS-engagement?

"Voor mij is de PS altijd meer geweest dan haar leiders. Je hebt ook alle leden die gehecht zijn aan de socialistische ideologie. (verbetert zich) Aan de socialistische idealen - ideologie klinkt zo dogmatisch. Al die mensen waren ontgoocheld in de kopstukken van de partij, maar daarom dachten ze... we er nog niet aan om de PS te verlaten. Voor ons, voor de gewone leden betekenden de affaires nog niet dat er plots een alternatief was voor onze idealen. Ik werd gesterkt in de overtuiging dat de PS dringend gemoderniseerd moest worden. Voor mij is de partij altijd maar een instrument geweest, maar wel een broodnodig instrument. Dromen alleen volstaan niet, je moet ze in de praktijk kunnen omzetten."

Tijdens het proces-Cools moesten alle voormalige kopstukken hun opwachting maken op de rechtbank in Luik. Hebt u het aandachtig gevolgd?

"Niet echt, ik voelde me er helemaal niet bij betrokken. Ik heb mijn ogen niet moedwillig toegeknepen, maar het leek een verhaal uit de prehistorie, over een andere partij en andere mensen. Op dit moment is de PS in veel betere gezondheid, we zijn een dynamische partij geworden. In deze streek zijn we decennialang de kleinste geweest, maar nu niet meer. In Flobecq is een economische heropleving begonnen die zich uitbreidt naar de aanpalende regio's. We zitten op het platteland, maar na Luxemburg en Waals-Brabant hebben we hier het hoogste niveau van economische ontwikkeling. De werkloosheid is hier ontzettend laag. Dat komt omdat we heel nauw samenwerken met sociale en culturele verenigingen, met andere politieke partijen en met de werkgevers."

U wilt niet over een socialistische 'ideologie' spreken. Hoe liberaal is Rudy Demotte eigenlijk?

"Als het over individuele vrijheden gaat, ben ik zeer 'liberaal', maar dan wel in de Amerikaanse zin van het woord. Daarnaast ben ik voor een evenwicht tussen economische ontwikkeling en sociale herverdeling van de rijkdom. Op dat vlak is onze paarse regering een soort alchemische formule: de grote contradicties leiden tot een goede middenweg. Ik vind dat je de markt nooit te veel mag vertrouwen, want dan komt er van enige herverdeling niets in huis. In tegenstelling tot de liberalen geloof ik net als Adam Smith niet in een onzichtbare hand die alles netjes verdeelt."

U zit nochtans in de achtertuin van Herman De Croo. Reikt zijn invloed niet tot hier?

"Hij noemt me altijd zijn gebuur. (lacht) Hij komt soms tot hier op zijn paard, maar de mensen stemmen niet op hem, wel op mij. Misschien zijn er wel wat gelijkenissen tussen Herman De Croo en mij, al rij ik liever rond op een fiets en drink ik enkel water en fruitsap. We praten allebei veel met de mensen en daardoor overtuigen we kiezers. Flobecq is traditioneel een bastion van de liberalen, maar bij de laatste verkiezingen haalde de PS 43 procent."

Hoe groen bent u?

"Ik zou erg graag met Ecolo samenwerken. Alleen kunnen de groenen slechts met heel veel moeilijkheden een compromis afsluiten. De groenen kunnen zich slecht aan beslissingen houden, omdat er bij hen altijd en onvermijdelijk interne oppositie opduikt. En vervolgens wordt er ongelimiteerd gedebatteerd. Zo is het lastig samenwerken. Dat is spijtig, want op ideologisch vlak horen we veel dichter bij elkaar. Ik betreur het dat er in Vlaanderen nooit een kartel gevormd is tussen Agalev en de SP.A. En ik betreur ook dat de samenwerking in Wallonië sinds de verkiezingen van 18 mei vorig jaar veel moeilijker is geworden."

De PS is niet meer geïnteresseerd, nu Ecolo kletsen heeft gekregen.

"De groenen zijn niet meer geïnteresseerd. Ze denken dat ze op 18 mei verloren hebben omdat ze te nauw met de PS hebben samengewerkt en zo hun eigenheid kwijt zijn geraakt. Volgens mij bewijst het verlies van Agalev, dat niet heeft samengewerkt met de socialisten, dat die analyse niet correct is. Ecolo en Agalev hebben verloren omdat ze de moed niet hadden om hun compromissen te verdedigen. Ze kunnen er niet mee leven dat je in de politiek nooit volledig je gelijk kunt halen, dat je altijd toegevingen moet doen aan je tegenstanders.

"Ik ben opgegroeid in een traditie van samenwerking. In Flobecq leven nog heel wat Nederlandstaligen, zoals schrijver en kunstenaar Pjeroo Roobjee. Er zijn hier zoveel linken met Vlaanderen dat de mensen geen belangstelling hebben voor communautaire problemen. Door mijn achtergrond kan ik me nooit volledig Vlaming of volledig Waal voelen. Belgitude is voor mij geen ouderwets woord."

Dan moet u het toch moeilijk hebben gehad tijdens de gloriejaren van José Happart, toen de PS in de ban van het wallingantisme was?

"Iedereen in de PS weet dat ik geen regionalist ben. Op een bepaald moment verwachtte men dat ik zou overstappen naar de Waalse regering. Zelfs in De Morgen heb ik enkele maanden geleden dat verhaal gelezen. In alle eerlijkheid: het trekt me niet zo aan."

Als Elio Di Rupo u dat vraagt, mag u toch niet weigeren?

"(lacht) Het is waar: Di Rupo beslist over de mandaten."

Heeft uw 'Belgische' profiel meegespeeld in de beslissing van Di Rupo om u op Sociale Zaken te posteren?

"Ik weet niet wat zijn argumenten waren om mij die opdracht te geven. Tot de portefeuilles verdeeld waren, heeft Di Rupo daar nooit met mij over gesproken. Maar ik denk wel dat mijn Vlaamse roots een rol hebben gespeeld. Ik ben natuurlijk ook altijd bezig geweest met Sociale Zaken. Toen Philippe Busquin nog minister van Sociale Zaken was, heb ik op zijn kabinet gewerkt en in het parlement hield ik mij eveneens met dat departement bezig."

Er zijn gemakkelijkere jobs dan Frank Vandenbroucke opvolgen.

"Frank is een intellectueel, een 'grote'. Hij werkte volgens een heel duidelijke lijn, die ik nu zoveel mogelijk probeer te volgen. Maar er is ook een aantal verschillen. Naast Sociale Zaken ben ik ook nog eens bevoegd voor Volksgezondheid."

U moet dus nóg slimmer zijn dan uw voorganger?

"(lacht) Ja! Het is bijzonder hard werken. Geen enkele minister moet zo vaak naar het parlement om vragen te beantwoorden als ik. Bovendien wordt mijn werk enorm bemoeilijkt door de communautaire spanningen en de vele vooroordelen. Toen Frank vertrok op Sociale Zaken, kreeg ik van de Vlaamse pers telkens weer dezelfde vragen: 'Gaat u als PS'er wel optreden tegen de misbruiken in de ziekteverzekering?' Dat is absurd."

Het is toch een heel begrijpelijke vraag: als Di Rupo die portefeuille per se uit handen van Vandenbroucke wil, is dat toch niet om u net hetzelfde te laten doen?

"Maar is Frank Vandenbroucke dan de enige die nog minister van Sociale Zaken mag zijn? Tijdens de coalitieonderhandelingen wisten we dat de VLD de eerste minister wilde leveren en dat de MR Buitenlandse Zaken en Financiën claimde. En we wisten dat de SP.A de minister van Begroting niet zou afgeven. Waarom zou de PS dan niet om Sociale Zaken mogen vragen? Moeten we de drie andere regeringspartijen eerst al het lekkers laten pakken en dan zelf kijken of er misschien eventueel nog iets overblijft? De PS mag dan al een pak bescheidener zijn dan in de vorige decennia, maar na de VLD zijn we nog wel de grootste partij van het land, hé."

Maar inhoudelijke meningsverschillen tussen SP.A en PS zoals over de dienstencheques - we zeggen maar wat - bestaan er dus niet?

"Meestal zitten we op dezelfde lijn, dat heb ik twee weken geleden nog gezien tijdens het kernkabinet ter voorbereiding van de ministerraad in Gembloux. Het waren de PS en de SP.A die daar tegenover MR en VLD stonden om de sociale zekerheid te beschermen. Maar vaak geloven de journalisten liever in karikaturen. Kent u de mythe over de grot van Plato? De realiteit is daar alleen aanwezig door schaduwen op de wand van de grot, maar het blijven wel schaduwen. Het verhaal over de tegenstelling tussen PS en SP.A is ook zo'n schaduw. Het is soms waar, maar meestal niet, zeker niet in sociale dossiers. Daar staan socialisten tegenover liberalen.

"Waar bestaan er nuanceverschillen tussen PS en SP.A? Over de vraag of je mensen moet activeren door sociale onzekerheid te creëren? Dat was de basis van het conflict over de dienstencheques. Filosofisch gingen we akkoord, maar wij willen ons doel op een andere manier bereiken. Het was ook een persoonlijke botsing tussen Laurette Onkelinx en Frank Vandenbroucke."

Ze hebben elkaar eens goed uitgescholden.

"Maar ze zijn ondertussen weer goede vrienden. Ach, op de ministerraad zit ik vlak naast hen. Het zijn twee grote persoonlijkheden: Frank is nogal stijf... (lacht) en Laurette al evenzeer. Frank wilde de uitzendkantoren een grote rol laten spelen, en daar is Laurette bang voor. Uitzendkantoren geven de mensen geen echte stabiliteit: ze werken met deeltijdse contracten op heel korte termijn. Dat mag niet de norm worden.

"Er zijn ook gewoon objectieve verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië. Bij ons zijn er heel wat regio's waar - dat bewijzen de cijfers - geen werk te vinden is. In de streek tussen Ronse en Charleroi zijn er na het vertrek van de zware industrie gewoon geen ondernemingen meer. Dat zal veranderen, maar zo'n omschakeling vraagt tijd. Binnen tien of vijftien jaar kan de verhouding tussen Vlaanderen en Wallonië er helemaal anders uitzien. Het is niet zo dat de Walen gráág werkloos zijn, hé. In de PS bestaan er veel vooroordelen tegenover Vlaanderen, maar ik erger mij evengoed aan de Vlaamse karikatuur van de luie Walen."

Is het beeld dat de PS in Vlaanderen oproept een karikatuur?

"Maar natuurlijk, het imago is nog altijd gebaseerd op de PS van tien of vijftien jaar geleden. Er bestaan natuurlijk nog eilanden waar de oude PS voortleeft, maar het zijn wel eilanden."

Guy Mathot staat sinds enkele maanden weer aan de top van de Luikse PS.

"De Luikse afdeling heeft hem democratisch verkozen, maar hij heeft geen goed imago. Hij is een steentje in de schoen van Elio Di Rupo, en het hindert hem. Maar de uitzondering is niet langer de regel. Gelukkig verandert het imago van de PS langzaam maar zeker. In Vlaanderen stond Wallonië lange tijd gelijk aan de PS, zoals Vlaanderen voor ons de CVP was. Dat klopt niet meer. In Luxemburg zijn de liberalen en de christen-democraten het sterkst. In Waals-Brabant hebben de socialisten een grote achterstand op de liberalen. In Henegouwen zijn de liberalen en de socialisten allebei nogal sterk. En de hele streek tussen Luik en Duitsland is tamelijk conservatief. We zijn niet meer alomtegenwoordig en we zijn niet langer winnaars die onze ideeën aan de anderen willen opleggen."

Wat bedoelde u eigenlijk toen u, vlak na uw aantreden, zei dat Vandenbroucke 'te ethisch' bezig was geweest op Sociale Zaken? De restauratie is ingezet, dachten wij toen.

"Zo was het niet bedoeld. Ik had het eigenlijk over een heel concrete maatregel. Ik wilde zeggen dat ethiek niet altijd volstaat en dat je soms ook financiële stimulansen nodig hebt om het gedrag op het terrein om te gooien. Het was zeker geen algemene visie op het beleid van Frank Vandenbroucke: ik doe immers ook aan politiek vanuit morele overwegingen. Ik zou niet willen dat u denkt dat ik een stap achteruit wil zetten."

De VLD zal er de komende jaren, net als de SP.A, nauw op toezien dat u de misbruiken in Wallonië aanpakt.

"Er bestaat een groot verschil tussen VLD en SP.A. De Vlaamse leden van de meerderheid die zich op dat dossier profileren, zijn altijd VLD'ers. Ik zoek geen polemiek, maar zo is het. De VLD moet leren om iets loyaler te zijn. Het is niet netjes om je coalitiepartner steeds te kietelen. Als je de globale cijfers over de transfers tussen Vlaanderen en Wallonië vergelijkt, zie je dat de uitgaven perfect overeenstemmen met de bevolkingsaantallen. Als er 60 procent Vlamingen zijn, gaat 60 procent van de uitgaven in de gezondheidszorg naar Vlaanderen."

Zegt u nu dat de legendarische transfers niet bestaan?

"Als je naar de cijfers kijkt, moet je concluderen dat het fantasmen zijn. (provocerend) Ik ben daar zelf ontevreden over, want als socialist zou ik erg graag zeggen dat er transfers van rijk naar arm bestaan. Nu krijgen de rijken evenveel als de armen. Dat is toch een paradox, neen? De armsten hebben nu eenmaal de meeste gezondheidszorgen nodig. Maar dat belet niet dat ik ook tegen de misbruiken ben. Ik stap alleen niet mee in de karikatuur als zouden de Walen bewust werkloos en ziek zijn en ervan genieten om op kosten van de Vlaming te leven. Als een Waal ziek is, kost hij misschien geld aan de sociale zekerheid, maar hij moet zelf ook veel betalen aan remgeld. Helaas wordt dat beeld gekoesterd door een Vlaamse minderheid die nogal luid spreekt. Het is wel absurd."

Karel De Gucht geeft altijd het voorbeeld van de radiografieën: in Wallonië worden patiënten veel sneller onder de scanner gelegd.

"En dan begin ik over de psychiatrie, waar Vlaanderen veel meer aan uitgeeft. Wat is de bedoeling van Karel De Gucht? Wil hij dat het stelsel in zijn geheel goed werkt of gaat hij constant in het bord van de ander kijken? Karel De Gucht moet iets loyaler zijn, hij moet weten tot waar hij wenst te gaan. Maar eigenlijk heb ik niet de gewoonte om te reageren op verklaringen van de voorzitter van de VLD. Laat dat maar aan Elio Di Rupo over.

"Betekent dat dat ik niets zal doen wanneer ik misbruiken op het spoor kom? Vaneigens niet. Zo heb ik de wetgeving van Vandenbroucke die artsen en ziekenhuizen tot een rationeler voorschrijfgedrag moet aanzetten al verder uitgewerkt. Zo zorg ik ervoor dat de kenniscentra die Vandenbroucke heeft bedacht, ook echt werken. Alleen stel ik vast dat sommigen een maand na mijn aantreden al zeiden: 'Wat doet Demotte eigenlijk met de kenniscentra?'. Dan is er toch kwade wil in het spel? Wie niet overtuigd wil worden, kán ik ook niet overtuigen."

Tijdens deze legislatuur zal het budget van de ziekteverzekering jaarlijks met 4,5 procent stijgen. Is dat op termijn houdbaar?

"De belangrijkste vraag is: was die stijging nodig? Het antwoord is ja. Dat is bewezen toen Frank Vandenbroucke minister was en het budget jaarlijks gemiddeld met 4,5 procent steeg. Of die stijging houdbaar is, hangt ook af van de economische groei. Frank Vandenbroucke en ik kunnen alleen maar hopen op een sterke groei: dan ontstaan er jobs en komt de ziekteverzekering minder onder druk te staan.

"Maar het is nu al duidelijk dat het niet gemakkelijk wordt. Door de vergrijzing zijn er steeds meer gepensioneerden, die geen bijdragen betalen, en steeds minder werkenden, die wel bijdragen betalen. De medische technologieën kosten ook almaar meer geld en er komen voortdurend nieuwe medicijnen bij. Misschien moeten we in de toekomst een andere bron van financiering voor de sociale zekerheid voorzien. De druk op arbeid is nu heel hoog, de druk op productiemiddelen heel laag. Dat klopt niet."

Waaraan denkt u concreet?

"Als een bedrijf arbeidsplaatsen door machines vervangt, staat daar niets tegenover. Maar een werkman betaalt wel bijdragen, terwijl een machine niets anders betaalt dan een deel van de meerwaarde van de geproduceerde diensten of goederen. Kan dat eigenlijk wel? Of kijk eens naar de financiële productiemiddelen, zoals geld. Als aandelen voor een meerwaarde zorgen, wordt er zelfs geen minimale bijdrage voor de sociale zekerheid gevraagd. Mogen we daar ook niet een beetje solidariteit vragen? Iemand die in loondienst werkt, draagt één euro op de twee af aan de staat, maar iemand die renteniert, draagt niets af. Dat is een paradox die bewijst dat we nog een stap vooruit kunnen zetten.

"Misschien moet België een voortrekkersrol spelen via Europa. Zouden we op fiscaal en sociaal vlak geen 'slang' kunnen creëren zoals die in de jaren zeventig op monetair vlak werd ingevoerd? Zou het niet goed zijn als elke lidstaat op fiscaal en sociaal vlak binnen bepaalde marges moet blijven? Dat geeft waarborgen voor de toekomstige financiering van ons sociale-zekerheidsstelsel en het zou tevens een bescherming zijn tegen de uitbreiding. Dan kunnen de nieuwe leden niet concurreren op fiscaal en sociaal vlak."

Samenvattend: u denkt liever na over alternatieve financiering dan de groei in de ziekteverzekering aan banden te leggen.

"Ja, al staat het haaks op alle trends. Tegenwoordig volgt de ene bijdragevermindering op de andere belastingverlaging. Dat is natuurlijk altijd charmant - wie is tegen belastingverlagingen? Maar zijn we ook bereid om de kwaliteit van ons leven erop achteruit te zien gaan? Ik niet. We zijn een val aan het plaatsen voor de sociale zekerheid. Doordat de lasten alsmaar verminderd worden, zal de staat op een bepaald moment moeten zeggen: 'We hebben geen geld meer'.

"We moeten ervoor zorgen dat de inkomsten en de uitgaven van ons stelsel altijd overeenkomen. De sociale zekerheid is er om aan de objectieve noden van de mensen te kunnen voldoen: gezondheid, eten, een minimum aan sociaal en cultureel leven... Hoe financieren we dat, is de cruciale vraag. En niet: hoeveel mag het kosten? Natuurlijk mogen we de kranen niet openzetten, natuurlijk moeten we nagaan of we geen dure technieken terugbetalen terwijl er ook goedkopere zijn. Maar we moeten óók over de inkomsten voor de sociale zekerheid nadenken."

Een belastingverhoging mag dus geen taboe zijn? De SP.A zal daar niet enthousiast over zijn.

"In hun open brief hebben Vande Lanotte en Vandenbroucke dat impliciet toch zelf gezegd? Als zij zeggen dat we over de houdbaarheid van ons stelsel moeten nadenken, hebben ze het over de uitgaven, maar ook over de inkomsten. Het is niet 'of, of', maar 'en, en'. Vooral met de liberalen leidt dat tot meningsverschillen. De VLD en de MR geloven dat de economie sowieso opnieuw zal aantrekken. Ik wil ook graag geloven dat we morgen allemaal rijker en gezonder zullen zijn, maar als socialisten zijn we toch iets voorzichtiger."

De SP.A van Steve Stevaert is toch ook de partij van minder belastingen?

"Dat is de tijdgeest, maar het is niet mogelijk om de openbare dienstverlening 'gratis' weg te geven, zonder dat er iets voor betaald wordt. We zitten in een culturele paradox: mensen denken dat ze minder moeten betalen en toch meer zullen krijgen. Ik denk niet dat iedereen in de SP.A er zo over denkt. De belastingvermindering is vooral de dada van de MR en de VLD. Ik ben niet a priori tegen belastingverminderingen, maar ik zeg tegelijk: 'Pas goed op'. Als de economische groei er niet komt en de bijdragen blijven dalen, wat doen we dan?"

Snijden in uw budget?

"Niet alleen in dat van mij, ook in dat van Binnenlandse Zaken of in het reisbudget van Louis Michel. Grapje. Neen, op zich is een consensus mogelijk tussen gematigde liberalen en gematigde socialisten, maar dat wordt moeilijker wanneer het economisch niet goed gaat. Wij zullen in ieder geval niet aanvaarden dat de liberalen de belastingen verder zullen verlagen en dan van ons verwachten dat we in de sociale zekerheid snijden. Daar zitten Frank Vandenbroucke, Steve Stevaert, Elio Di Rupo en ikzelf op dezelfde lijn. De socialisten zullen het altijd blijven opnemen voor de zwaksten."

Misschien is een compromis eenvoudiger met de christen-democraten dan met de liberalen?

"Christen-democraten zijn niet altijd links, en de VLD en de MR zijn de laatste tien jaar ook sterk geëvolueerd. Ik weet dat veel mensen bij cdH en CD&V veel belang hechten aan sociale bescherming. Het probleem is dat cdH in Wallonië zeer zwak is. Volgens mij zijn ze niet in staat een alternatief te vormen. Tot nu toe..."

Hoe groot is de kans dat Elio Di Rupo premier wordt na de gewestverkiezingen van 13 juni?

"Even groot als de kans dat Steve Stevaert premier wordt. Neen, ik denk niet dat de federale regering beïnvloed zal worden door de gewestverkiezingen. Het is mogelijk dat na Wallonië ook Vlaanderen geleid zal worden door een socialistische minister-president, maar dat hoeft niet te leiden tot veranderingen in de Wetstraat 16. Het zou wel gevolgen hebben voor de krachtsverhoudingen in de federale regering. Als de SP.A de sterkste Vlaamse partij wordt, zal haar invloed toenemen."

In Vlaanderen kent men u stilaan ook als de onversaagde strijder tegen het roken. Hangt daar een persoonlijk verhaal aan vast?

"Mijn moeder is gestorven ten gevolge van haar rookverslaving, ik heb haar echt zien afzien. Die persoonlijke ervaring heeft mij zeker beïnvloed, maar ik ben geen Taliban die de sigaret wil verbieden. Ik wil de politie niet de straat op sturen om de sigaret uit de mond van jongeren te trekken. Ik zie wel dat in ons land jaarlijks 22.500 mensen sterven ten gevolge van actief en passief roken. Dat is honderd keer meer dan het aantal doden ten gevolge van aids."

Plant u nog kruistochten?

"Ik hou niet van het woord kruistochten. Ze hebben veel mensen gedood, terwijl ik mensenlevens wil redden. Onze levenswijze heeft een sterke impact op onze gezondheid en op de uitgaven van de ziekteverzekering. Daarom werk ik ook aan een actieplan tegen drugs en alcohol. Nogmaals, ik ben zeer gehecht aan onze individuele vrijheden. Alleen mag die vrijheid niet schadelijk zijn voor je omgeving en mag ze het liefst niet al te veel schade aan je eigen gezondheid veroorzaken. Veel mensen in ons land lijden aan een alcoholverslaving, maar daarop rust vaak een taboe. Het is daardoor heel moeilijk om concrete maatregelen te verzinnen. Officieel mogen min-18-jarigen op café geen alcohol drinken, en misschien moeten we symbolische controles voorzien om na te gaan of de wet wel nageleefd wordt. Misschien kunnen we een campagne voeren.

"Ik ben aan het bestuderen of het wettelijk toegelaten is om in een winkel alcohol te verkopen aan min-18-jarigen. Volgens mij mag dat in theorie niet, maar in de praktijk kunnen jongeren zonder probleem whisky kopen. Ik heb daar vragen bij. Veel jongeren drinken tegenwoordig hard drinks, zoals Bacardi Breezer, en zonder het te weten raken ze verslaafd. Er ís een alcoholprobleem bij jongeren."

Is men lang te laks geweest tegenover alcohol en tabak?

"De mentaliteit is gelukkig aan het veranderen, en de clichés zijn aan het verdwijnen. In Vlaanderen dacht men lange tijd dat de PS niets wilde doen aan de tabakswetgeving omdat we enkel aan de Grote Prijs Formule 1 in Francorchamps zouden denken. Nu bewijzen we dat we er eigenlijk niet echt verschillend over denken."

Maar ondertussen blijven Guy Verhofstadt en Louis Michel wel sigaren roken op de ministerraad...

"(lacht) Ze doen dat met steeds meer schaamte."

'Het is niet zo dat de Walen gráág werkloos zijn, hé. In de PS bestaan er veel vooroordelen tegenover Vlaanderen, maar ik erger mij evengoed aan de Vlaamse karikatuur van de luie Walen''Guy Mathot is een steentje in de schoen van Elio Di Rupo, en het hindert hem. Maar de uitzondering is niet langer de regel. Het imago van de PS verandert langzaam maar zeker''Wij zullen niet aanvaarden dat de liberalen de belastingen verder verlagen en dan van ons verwachten dat we in de sociale zekerheid snijden. Daar zitten Frank Vandenbroucke, Steve Stevaert, Elio Di Rupo en ikzelf op dezelfde lijn'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234