Maandag 20/01/2020

Ik ben geen racist, maar...

Bijna tien jaar na de succesvolle 'Zonder Haat Straat'-campagne (200.000 gezinnen hingen de affiche voor hun raam) vinden dezelfde mensen dat het tijd is voor een andere actie. Scherper, confronterender: 'We willen de Vlaming zijn blinde vlek voor racisme tonen.'

Een blanke vrouw, ze zal in de dertig zijn, kijkt recht in de lens van de camera en zegt: "Ik ben geen racist." Je hoort meteen dat ze uit het Antwerpse komt. Wat volgt is een litanie vol vooroordelen over migranten, een opeenstapeling van clichés en platitudes. Dat ze zich ongemakkelijk voelt naast een Marokkaan op de bus, dat 'ze' niet werken en toch met dure auto's rijden, dat het maar allemaal gebeurt, die aanslagen door moslims, en waar die hoofddoek voor nodig is? En dat ze echt geen racist is, want ze heeft een Marokkaanse vriendin ("een hele toffe, die is gelijk ik").

Het effect op de kijker die het filmpje nietsvermoedend heeft aangeklikt, is vergelijkbaar met op een feestje verwikkeld raken in een discussie met een vervelende gesprekspartner die van geen ophouden weet. Het verschil is dat je deze dame wel het zwijgen op kunt leggen, en dat is precies de bedoeling van de campagne. Door de neerwaartse duim aan te klikken - vind ik niet leuk - stopt de vrouw met ratelen. Vanaf vandaag kunt u haar disliken op de site ikbengeenracistmaar.be.

Bart De Wever

Achter de campagne, gemaakt door de Mortierbrigade, zit Hand in Hand, de organisatie die in 2006 de bekroonde 'Zonder Haat Straat' lanceerde. Toen was de motivatie de racistisch geïnspireerde dodelijke raid van Hans Van Themsche door Antwerpen. Vandaag verzet de vzw zich tegen de toenemende polarisatie en het steeds heftiger gevoerde maatschappelijke debat, zegt activist Marius Dekeyzer. "Zeker via sociale media zien we dat wantrouwen, xenofobie en vooroordelen volop verspreid worden. Tegelijkertijd zien we dat politici als Bart De Wever en Liesbeth Homans (beiden N-VA, SVL) uitspraken doen die deze vooroordelen zeker niet ontkrachten.

"Deze campagne is bedoeld voor de mensen die twijfelen, de mensen die zich ongemakkelijk voelen bij dergelijke uitspraken maar die misschien niet geneigd zijn om naar de Grote Markt te trekken om hun punt te maken. Via deze weg kun je laten zien: ik ben het niet eens met wat er hier gezegd wordt."

De ongemakkelijke waarheid is dat heel wat mensen het wel eens zijn met dit discours en zich niet geremd voelen om dat ook te verkondigen. Luc Haekens, de nepreporter van het satirische programma De Ideale Wereld (VIER), moest bij een reportage over migranten zelfs niet aandringen om vrouwen voor de camera te horen zeggen: 'schiet ze allemaal af' of 'als Hitler er nog moest zijn, zou dat allemaal niet gebeurd zijn.'

Wat baten een filmpje en wat kliks als de heimwee naar Hitler openlijk wordt beleden? Het effect van zo'n campagne is bijna onmogelijk te meten. Wat we wel weten, zegt socioloog Mark Elchardus (VUB), is dat onze samenleving wel degelijk minder negatief is gaan kijken naar mensen van buitenlandse origine (het wantrouwen tegen moslims neemt niet af).

Hij verwijst naar onderzoek bij scholieren en bij ouderen, de jongeren hebben beduidend minder vooroordelen. Het valt niet uit te sluiten dat volwassenen negatiever gaan denken over migranten als ze ouder worden, racisme als ouderdomskwaal. "Maar we zien ook een verband tussen opleidingsniveau en mediaconsumptie", zegt Elchardus. "Laagopgeleiden en mensen die voornamelijk populaire media gebruiken, hebben meer vooroordelen. Aangezien het aantal hoogopgeleiden blijft stijgen, verwachten we dat de samenleving steeds toleranter wordt."

Uitgesloten

We hebben niet de pretentie om racisten van gedachten te doen veranderen, zegt Dekeyser. "Dat lijkt mij bijna een psychologisch proces. Maar we zien nu al jaren dat een aantal groepen structureel uitgesloten wordt op het vlak van werk, onderwijs en huisvesting, ook al hebben ze de juiste diploma's, zijn ze hier geboren en spreken ze de taal. De problemen van minderheden vandaag zijn dezelfde problemen als tien jaar geleden, ondanks het gevoerde beleid. Bewust of onbewust racisme draagt bij aan die structurele ongelijkheid."

Toen de Antwerpse burgemeester De Wever de Berbers in zijn stad aanwees als een probleem, werd de meeste inkt en energie in het debat verspild aan de vraag of hij ja-dan-neen racistisch was. Hoe groot is het risico dat deze campagne verzandt in een debat over definities of gekaapt wordt in naam van de vrijheid van meningsuiting? "Dat kan", zegt Dekeyzer. "En dat is ook niet erg. Het debat mag gevoerd worden. We willen de Vlaming zijn blinde vlek voor racisme tonen. Blanken zijn er zich niet van bewust hoe pijnlijk de kleine dosissen zijn die iemand keer op keer laten voelen: je hoort er niet bij."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234