Maandag 21/10/2019

'Ik ben een soort oppergod, vrees ik'

Al twee jaar bereidt Ivo Van Hove samen met zijn vaste vormgever Jan Versweyveld voor de Vlaamse Opera Wagners Der Ring des Nibelungen voor. Dinsdag gaat Das Rheingold in première in Gent. Het wordt een Ring van vandaag, zegt Van Hove, geen weergave van Wagners ideeën en geschriften.

Door Stephan Moens

"Ik heb me niet met de persoon Wagner beziggehouden. De studie van de man of vrouw achter het werk geeft een schijnbare objectiviteit, terwijl ik geloof dat de objectiviteit van een werk niet bestaat en dat elk werk er is om geïnterpreteerd te worden. Ik kijk zoals altijd naar wat er op papier staat vanuit onze gevoeligheden van vandaag. En in die twee jaar dat ik nu met de Ring bezig ben, heb ik nog nooit het gevoel gehad dat ik naar Wagners geschriften of leven moest grijpen om het werk te kunnen begrijpen."

Moet je dan niet de historische achtergrond kennen?

"Wagner heeft een werk geschreven gebaseerd op een Noorse sage, vermengd met Germaanse mythologie, tegen de achtergrond van een industriële revolutie. Drie aspecten dus. Ook nu is er weer een groot economisch veranderingsproces. Die parallel neem je natuurlijk mee. Toch ga ik geen voorstelling maken over de industriële revolutie, want dan kijk je terug in een tijd. Wagner probeerde zijn eigen tijd te begrijpen. Wagners wereld, zeker in Das Rheingold, bestaat uit boven en onder: de goden zitten in de bergen, de rest in de onderwereld. Dat is onze wereld niet meer. Onze wereld is plat, zoals Thomas L. Friedman geschreven heeft. Je kunt met wie dan ook waar dan ook ter wereld in contact staan. Vanuit dat wereldbeeld maak ik mijn interpretatie."

De oppergod Wotan in een platte wereld, dat lijkt onmogelijk.

"Wotan wordt volgens mij niet gedreven door macht. Hij heeft een project, het Walhalla, niet om de wereld te beheersen, maar om hem beter te maken. Het is als het ware een groot socialistisch project. Hij raakt daar zo geobsedeerd door dat hij de wereld daarnaast uit het oog verliest. De machtswellusteling is Alberich. Die wil een avondje gaan stappen en een vrouw. Hij wordt daarin vernederd en wordt dan maar een verkrachter en later een volkerenmoordenaar. Alberich en Wotan zijn twee tegenpolen van de macht, twee manieren waarop je macht kunt uitoefenen, Alberich door controle, Wotan als visionair."

Is de Ring een Duits verhaal?

"Voor mij niet. Ik heb meteen afstand genomen van de Germaanse mythologie, en overigens ook van het sprookjeselement. In bepaalde werken moet je een keuze maken, die meebrengt dat je een aantal dingen niet doet, maar daardoor wel tot een vertelling komt."

Houdt die reducerende werkwijze niet het gevaar in dat de essentie van het stuk verdwijnt?

"Ik hoop net het tegenovergestelde: je brengt ook een nieuwe wereld naar boven. Ik kom in de Ring heel dikwijls mijn eigen werk tegen: Griekse tragedies, disfunctionele families, noem maar op. Ibsen ook, van wie ik nu Hedda Gabler doe: dezelfde tijd en dezelfde mensen met hun dromen. Ik probeer te begrijpen wat er staat en alles wat we vandaag wetenschappelijk, sociologisch en filosofisch kennen en weten mee te nemen. Meer dan in enig ander werk kan ik hier dingen en gedachten kwijt die ik in mijn theaterwerk geen plek kan geven. Dat is wel knap aan Wagner, hoor. Die stukken zijn een ontzettend reservoir, waar heel veel intellectuele rijkdom in zit. Dom was hij echt niet."

Maar mateloos.

(Resignerend) "Dat is zo. Dat kan ik niet bestrijden."

Hoe komt het toch dat al die regisseurs per se de grootste stukken willen doen?

"In die vraag herken ik me niet. Ik ben niet zo'n megalomaan. Mijn vorige stuk was Opening Night van John Cassavetes, een vergeten cineast. Dat is een stuk dat niemand kende. Los daarvan: ik ben nu 47, ik wil ook iets nalaten. Bij de Vlaamse Opera krijg ik de kans om niet even een incidentele voorstelling te maken maar een traject van verdieping af te leggen met een ploeg. Bij Toneelgroep Amsterdam heb ik een groot acteursensemble. Volgend jaar doe ik met hen een heel groot Shakespeareproject: Coriolanus, Julius Caesar en Antonius en Cleopatra - als het ware een pendant tot de Ring. Dat zijn inderdaad grote opdrachten, maar ik benader ze stap per stap, niet vanuit de megalomanie."

Je doet ook veel organisatorisch werk. Vind je dat belangrijk?

"Ik ben een soort Wotan, vrees ik. (lacht) Het zakelijke aspect is - zeker in Nederland - niet meer uit het theater weg te denken. Vlaanderen loopt misschien een beetje achter, maar de evolutie komt er meedogenloos aan. Anciaux gaat in de voetsporen van Van De Ploeg. Binnenkort krijgen jullie het allochtonenbeleid, de inkomstennorm. Dat laatste vind ik overigens niet zo'n slechte zaak. Ik wil dat de zaal vol zit. Ik was eigenlijk geschokt te zien hoe weinig voorstellingen het Toneelhuis dit jaar in zijn eigen zaal speelt. Ik heb geen eigen huis en speel meer voorstellingen in de Stadsschouwburg, waar ik voor elke dag huur moet vechten.

"Doelgroepenbeleid vind ik moeilijker. Ik profileer mij als stadsgezelschap, maar dan zegt men mij: Amsterdam bestaat voor 65 procent uit allochtone mensen en we zien die niet in jouw theater. Moet je dat dan van elk theater verwachten? Inmiddels is er in het Amsterdamse een heel breed aanbod; een aantal andere groepen trekt die mensen wel aan. Door het theater dat ik maak, komen er veel jongere mensen naar mijn zaal. Dat heb ik ook bij het Holland Festival gehaald: de gemiddelde leeftijd ging met tien jaar naar beneden. Daar ben ik trots op."

Mocht men het je vragen, zou je naar Vlaanderen willen terugkomen?

"Er is één keer een vraag geweest en toen heb ik nee gezegd. Nee, ik woon heel graag in Amsterdam, ik heb daar een fantastische ploeg mensen, ik kan daar doen wat ik wil en kan, we hebben een internationale context die niet mis is. Op dit moment staat mijn hoofd dus niet naar zo'n gedachte. Maar als de vraag is: wil je graag in het land werken waar je vandaan komt, is het antwoord natuurlijk ja."

Je zou hier een operahuis kunnen leiden...

"Ik weet niet of ik dat kan. Ik ben geen muziekkenner. Dat zijn allemaal dingen waar ik nog nooit over heb nagedacht."

Das Rheingold vanaf 13 juni in de Vlaamse Opera in Gent (www.vlaamseopera.be). Hedda Gabler vanaf 21 juni in de Westergasfabriek in Amsterdam (www.hollandfestival.nl), in oktober in deSingel in Antwerpen (www.desingel.be)

De stukken van Wagner zijn een ontzettend reservoir, waar heel veel intellectuele rijkdom in zit. Dom was hij echt niet

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234