Zondag 07/03/2021

'Ik ben de vermoorde onschuld niet'

'Veertien jaar in het parlement stompen je wat af. Je mist scherpte. Je hebt niet meer de neiging om op elk actualiteitsdossier te springen'

Bart Brinckman / Foto Filip ClausPierre Chevalier viert zesde verjaardag bij de VLD

De ambitie staat op scherp, de ideeën zijn gerijpt, de illusies verdampt. Rest nog een mooie verkiezingsuitslag. Pierre Chevalier wil nog één keer die ministeriële luister proeven om vervolgens in schoonheid te eindigen. 'Als het op 13 juni niet lukt, stop ik ermee.'

Slordigheidjes komen een politicus wel eens duur te staan. In januari 1990 verplichtte toenmalig SP-voorzitter Frank Vandenbroucke Pierre Chevalier zijn biezen te pakken als staatssecretaris van Wetenschapsbeleid. Financiële pekelzonden in zijn functie van advocaat en een als liederlijk omschreven bezoek aan de Franse lichtstad bezegelden een intrigerende blitzcarrière. Behoren ministeriële citytrips voorlopig tot het verleden, zijn nonchalante toets raakt de 46-jarige Bruggeling nooit meer kwijt. Twee weken geleden werd hij gevat door de commissie Vervolgingen in het parlement. Enkele onbetaalde verkeersboetes bedreigden zijn politieke onschendbaarheid. Je zou bijna vergeten dat Guy Verhofstadt hem net zes jaar geleden als moegetergde 'liberale socialist' tijdens het eclatante oprichtingscongres van de Vlaamse Liberalen en Democraten in de armen drukte.

Alle middelen zijn goed om het nieuws te halen.

(grinnikt) "Da's weer typisch iets voor mij. Van corruptie zal men mij nooit kunnen betichten, maar over details breek ik wel eens een been. Ik verzamel bekeuringen en kennelijk viel een aantal daarvan tussen de plooien. Door enkele misverstanden raakte dat niet uitgeklaard en de procureur-generaal vroeg de opheffing van mijn onschendbaarheid om me voor de politierechtbank te kunnen dagen. Enfin, de commissie toonde begrip. Verleden week kreeg ik een minnelijke schikking van zestienduizend frank en een klets. Ik heb prompt betaald."

Iedereen wist meteen dat Pierre Chevalier nog bestond.

"Na de verkiezingen van 1995 heb ik geïnvesteerd in mijn advocatenpraktijk. Ooit kreeg ik problemen met de Orde omdat mijn kantoor slecht georganiseerd was toen ik staatssecretaris werd. (grijns) Mocht ik opnieuw geroepen worden, dan zal dat me geen tweede keer overkomen. Ook wilde ik mijn onafhankelijkheid waarborgen. Met de onvoorspelbaarheid van dit land kan je toch maar beter een goede terugvalspositie hebben. Dit kost allemaal tijd. Tenslotte ben ik woordvoerder rond sociale zekerheid, een thema waarvan de partij nu zelf zegt dat we het niet meer moeten benadrukken omdat het enkel windeieren legt.

"In de politiek is alles relatief. De vorige verkiezingen stonden in het teken van de sociale zekerheid. De zaak-Dutroux schudde de kaarten grondig door elkaar. Als advocaat wilde ik mijn kans wagen in de commissie-Dutroux, maar mijn schoonbroer is de onderzoeksrechter in de zaak-An en Eefje. Het is op dit ogenblik moeilijk om je te profileren als justitie en veiligheid niet in je pakket zitten. Maar ik kijk ook naar mezelf. Veertien jaar in het parlement stompen je wat af. Je mist scherpte. Je hebt niet meer de neiging om op elk actualiteitsdossier te springen. De Nieuwe Politieke Cultuur? (blaast) Het interesseerde me niet. Ik loop hier iets te lang rond om te beseffen dat dit slechts windowdressing was zonder inhoud. Mensen zijn mensen, hé."

U zult die schoonbroer wel vervloeken.

(lacht een tikje zuur) "Och, een beetje maar. It was a fact of life. De commissie bewees nog maar eens het adagium the medium is the message. De mensen onthouden je als je met je kop op televisie komt. Jaloezie? Heel wat parlementsleden gunnen de leden van de commissie-Dutroux niet echt hun succes."

Neemt u het campagneleider Noël Slangen kwalijk dat hij de VLD-boodschap reduceert tot het ouderwetse 'minder belastingen'?

"Ik ben het met hem niet eens. Hij mag zeggen dat het thema van de sociale zekerheid ons in 1995 een 'overwinningsnederlaag' heeft bezorgd, dat het de ijsberg was waarop onze Titanic lek voer. Onderzoek wees uit dat we juist omwille van dat thema kiezers hebben gelokt, misschien niet in voldoende mate. Zijn optie betekent niet dat de sociale zekerheid geen thema kan worden. We moeten onze kop niet in het zand steken. Maar goed, fiscaliteit heeft de PVV-VLD steeds goed gepast. En als je ziet wat modale tweeverdieners afdragen..."

Het VLD-alternatief voor de sociale zekerheid jaagt mensen de stuipen op het lijf.

"De voorstellen waren rudimentair, en rauw geformuleerd. Dat was voor een stuk gewild: de euforie van de oprichting van de VLD, de opiniepeilingen... Ook de krantenkoppen waren positief. Maar we hadden geen repliek op de geleverde aanvallen. Die waren verdomd snedig. Herinner u de advertentie van de Bond Moyson: een briefje van duizend brandde. We zouden 'uw geld' in de fik steken. Achteraf bekeken, met Vandenbroucke in het achterhoofd, was het zelfs een profetische campagne. Onze campagneman Wim Schamp vond buiten enkele sloganeske algemeenheden geen enkele riposte.

"Ook technisch lieten we steken vallen. Ik ben echt jaloers op die zuilgebonden politici die het systeem volledig doorgronden en alle details in de vingers hebben. Momenteel wordt er opnieuw nagedacht, ook over de rol van het middenveld. Zo ben ik kandidaat voor het bestuur van de liberale landsbond. Meteen kan ik onze theoretische ideeën toetsen aan de realiteit. Ik weet ook wel dat die dubbele rol haaks staat op de uitgangspunten van de VLD. Maar door de gesprekken met het middenveld heb ik ingezien dat een aantal voorstellen niet te realiseren is.

"Verhofstadt wilde de primauteit van de politiek herstellen ten koste van de zuilen. Hij heeft zijn verhaal ondertussen genuanceerd. De leegte tussen de staat en het individu oogt angstwekkend. Dan krijg je het verhaal over de moloch die de kleine man verplettert. We kunnen de burger het recht niet ontzeggen om zich te organiseren."

Dit lijkt de omgekeerde wereld: eerst ideeën spuien en dan kijken of ze haalbaar zijn.

"Dat is pas dialectiek. (lacht) De these, de antithese en vervolgens de synthese. Een maatschappij evolueert niet als de zaken niet eens af en toe extreem worden gesteld. Je denkt dat het zo sneller bougeert, maar we hebben moeten inzien dat je geen ijzer met je handen kan smeden. En voorzichtigheid blijft geboden. De hervorming van de sociale zekerheid in Nederland wordt door ons bejubeld. Maar kijk eens op het terrein, er hangt een prijskaartje aan vast. Wat de overheid minder betaalt, veroorzaakt uiteindelijk een stijging van de loonkost. Tja, iemand moet de rekening betalen. Je kan geen honderden miljarden uit het systeem halen en zeggen dat alles intact blijft.

"Ook het VLD-werkgelegenheidsverhaal is ingewikkelder dan tweehonderd miljard aan lineaire lastenverlagingen. Opnieuw krijgen we ons meer genuanceerde voorstel maar moeilijk gecommuniceerd. Het is niet omdat VEV'ster Mieke Offeciers 160.000 jobs belooft dat dit zo is."

En dan maar schrikken dat CVP noch SP met 'die VLD' scheep willen gaan?

"Tja, voor ons imago hebben we een prijs betaald. De VLD, dat was aanvankelijk het grote gelijk. In plaats van ons groot gelijk te bewijzen zouden we beter naar een consensus streven.

"Verhofstadts gedrevenheid is zijn grootste vijand en tevens zijn grootste charme. De weg van de geleidelijkheid is ongetwijfeld de verstandigste, maar niet de aantrekkelijkste. Verhofstadt stelt de dingen cru, hij daagt de intellectuelen uit. Dehaene spreekt enkel de mensen aan die het rustig aan willen doen, dat het lijntje toch maar niet breekt. Waarom denk je dat Hugo Camps in Humo zo gecharmeerd is door Verhofstadts kijk, in tegenstelling tot het stationsromannetje, (steekt wijsvingers in de lucht) tussen aanhalingstekens, van Mark Verwilghen?"

Nu u er zelf over begint: bij de VLD kunnen ze pas ruziemaken. Wat een verzoeningsboek moest worden, wordt een Grote Oorlog?

"Hier bestaat geen samenhorigheidscultuur, het is soms meer een kiesvereniging dan een partij. Bij de SP waren de ego's even groot. Norbert De Batselier, Freddy Willockx, Vandenbroucke en Luc Van den Bossche vormden een buitengewoon talentvolle generatie. Maar als het te warm werd, riep Karel Van Miert iedereen samen en zette hij de neuzen in dezelfde richting.

"De VLD-militant ontbeert bovendien kritische zin. We zijn een prettige partij, we gaan hoffelijk met elkaar om, we feesten dikwijls en een aantal doet en passant ook aan politiek. De militant moet zijn mandatarissen meer op de vingers tikken. Meteen zouden ze wat alerter worden en minder bekommerd zijn om het aantal keren dat ze op televisie komen. Het wordt hoog tijd dat mensen hun allerpersoonlijkste emoties laten varen en nadenken over een manier om elkaar op de best mogelijke wijze aan de kiezer te presenteren."

Critici vergelijken Verwilghen met een verwend kind dat pruilt als het zijn zin niet krijgt.

(lacht) "U zult me toestaan die kwalificatie voor uw rekening te laten. (denkt na en vervolgt diplomatisch) Ik begrijp zijn strategie niet goed, hij dient zichzelf noch een ander. Verwilghen haalt niet minder stemmen wanneer hij zijn liberale engagement onderstreept en aantoont dat zijn werkzaamheden in de commissie-Dutroux en zijn voorstellen voor de hervorming van justitie daarin passen. Een air van boven de partij te willen staan, lijkt me niet goed. Je laat een echte keuze verwateren, je brengt de kiezer weer aan het twijfelen. Iedereen weet waar Verhofstadt voor staat, iedereen weet waar Herman De Croo voor staat. Van dat andere boegbeeld weten we dat nog niet."

Toch is het ook niet altijd duidelijk waar de VLD voor staat. Tegenwoordig lijken ze zelfs Vlaamser dan de Volksunie.

"Daar heb ik mijn vragen bij. Het stoort me als Hugo Schiltz vertelt dat er tussen de VU en de VLD geen verschil meer bestaat. Als zoon van een Waalse vader en een Vlaamse moeder heb ik nooit de behoefte gevoeld om me bij de VU aan te sluiten. (wordt stil) Er blijft een fundamenteel onderscheid. De kernvisie van de liberalen, het aanvaarden van een markteconomie en het aanbrengen van sociale correcties, heeft niks met nationalisme van doen. We moeten niet op alle slakken zout leggen, we moeten niet Vlaamser zijn dan de VU. Bij mezelf en bij de basis bestaat daarvoor heel wat voorbehoud. We gaan toch niet regionaliseren omwille van het plezier? Dat VU en VLD elkaar hebben uit-

Vervolg op de volgende pagina

geroepen tot preferentiële partners is evenwel strategisch goed bekeken. Rooms-rood is tot het jaar 2500 aan elkaar gebonden. Dat moet worden gebroken."

Het is prettig toeven bij de liberalen, ook als de collega's Ward Beysen heten?

"Je hebt conservatieve en progressieve liberalen, het verschil is soms groter dan het onderscheid tussen politici van verschillende partijen. Maar de vrijheid van mening zal ik steeds waarderen. De vrijheid die ik zelf neem, gun ik ook anderen. Het was de plicht van Beysen om het criminaliteitsprobleem aan de orde te stellen, je moet dat niet onder het tapijt vegen. Enkel zijn uitspraken over Het Toneelhuis vloekten met een liberaal gedachtegoed.

"Bij andere partijen regeert een soort mainstream waarbij politici niet meer geloven in de idealen die ze zelf preconiseren. Ik kan het aantal SP-politici niet meer tellen die in praktijk ridiculiseren wat ze ieder jaar op 1 mei bezingen. Schrijnend gewoon. Bovendien wordt er steeds geofferd op het altaar van de politieke correctheid. Neem de asielzoekers, met een vrij goed beleid van achtereenvolgens Johan Vande Lanotte, Louis Tobback en Luc Van den Bossche. En dan komen die erupties van een Louis Vanvelthoven. Het stoort me mateloos. Dat hij het dossier eens bekijkt, dan beseft hij misschien hoe groot het probleem is.

"Ik voel me erg verwant met de pragmatische Steve Stevaert. Zijn uitvallen naar Verhofstadt zijn wat obligaat om de linkerzijde te paaien. Binnen de SP zijn er nog andere sociaal-liberalen. Zij hebben begin jaren negentig de virage genomen die ook andere socialistische partijen in Europa hebben gevolgd. Alleen de SP blijft nog vrij links. Het toekomstcongres heeft daaraan niets veranderd."

"Geroyeerd tot het einde van zijn carrière", schreef Knack toen u tot ontslag als staatssecretaris werd gedwongen. Een juiste voorspelling?

"Bij Vandenbroucke en Tobback heerste een absolute vete tegen mij. Zo stuitte een rehabilitatievoorstel van Willockx en De Batselier in het najaar van 1991, toen VU-ministers André Geens en Hugo Schiltz opstapten, op een njet van Vandenbroucke. Tobback daarentegen beloofde me dat ik er opnieuw bij zou zijn wanneer mijn uitslag op 24 november 1991 goed zou zijn. Die belofte slikte hij later in.

"In het begin verstonden Vandenbroucke en ik elkaar vrij goed: allebei pas in het parlement, allebei katholieke roots en allebei politicus zonder stamboom. Maar er zijn verschillen: Vandenbroucke is ascetisch, ik ben wat joyeuzer. En Tobback vertelde me dat mijn socialisme niet het zijne was. Ik ben pragmatisch. Wat Tony Blair of Gerhard Schröder vertelt, vind ik allemaal heel koosjer. Vandenbroucke vond me dan weer in een aantal dingen erg lichtzinnig, enfin, dat vond hij van Van den Bossche ook."

U bedoelt vrouwen...

"Daar had hij het toch over. Wel, (lacht) daar kunnen we hem zeker niet van verdenken. (herpakt zich) De gevolgen waren verregaand. Toch is dat niet de reden waarom ik ben opgestapt. Mijn eerste keuze was stoppen - er bestaat nog leven buiten de politiek. Maar carrières kennen ups en downs. Neem Van den Bossche: Vandenbroucke wilde hem aan de kant schuiven. Door het vertrek van De Batselier werd hij plots de eerste man in de Vlaamse regering, door het vertrek van Tobback speelt hij nu de eerste viool in de federale regering. Van Miert gaf me daarom de raad de woestijn in te trekken... Uiteindelijk werd het een akte van liefde voor de VLD."

U bent groot geworden in de schaduw van dat Brugse boegbeeld Frank Van Acker. Die liet u net voor zijn dood vallen.

"Als een van de eersten wist ik in oktober 1991 dat zijn ziekte terminaal was. Mensen zochten me op, vertelden me dat ik het heft moest overnemen. Ik kon het niet. "Who wears the dagger shall never wear the crown", klinkt het in Shakespeares Hamlet. Een Brutus-rol ligt me niet. Door de achterklap werd het wantrouwen gezaaid. Van Acker sprak me erop aan, hij was daar zeer gevoelig voor. Ik keek de kat uit de boom, ik had ook persoonlijke moeilijkheden. Uiteindelijk viel ik tussen twee stoelen, het burgemeesterschap ging aan mij voorbij. Het was geen toonbeeld van politiek leiderschap. Ik wist niet wat ik wilde, bovendien twijfelde ik over mijn engagement bij de SP."

"Mijn toekomst ligt in het verleden", leverde een zelfanalyse ooit op.

"Ik zal toen wel zwaar melancholisch zijn geweest. Maar geef toe, als je op je zevenendertigste fractieleider en staatssecretaris bent geweest en dan van nul moet herbeginnen, opnieuw een basis zoeken, jezelf bewijzen... Dat was een toekomst die eigenlijk al achter mij lag.

"Ik was te zeer beschermd, had nooit moeten vechten. Van Acker heeft me alles cadeau gegeven, er bestond zelfs geen poll in Brugge. Het ging allemaal te snel. Ik kwam bovendien niet uit het apparaat, nam tijdens congressen zelden het woord... Uiteindelijk hebben ze me de rekening gepresenteerd. Het was een zware prijs voor het gebrek aan ervaring en het tekort aan eelt op mijn ziel."

U wilt opnieuw dat topniveau bereiken.

"Jawel, die drive heb ik nog steeds. Dat is geen revanche, het is toch allemaal zo vluchtig. Ik zal wijlen Daniël Coens niet vergeten. Toen hij net minister af was, vroeg hij me om hem thuis te brengen. Hij ging niet graag met de trein - mensen gaapten of klampten hem aan. In de auto vertelde hij me dan zijn bittere verhaal over zijn neergang...

"Ik heb nog steeds de drive om dingen te veranderen, met een freedom of speech en met sterkere ideeën dan vroeger. Met ook een stuk meer eelt op mijn ziel, al hoed ik me voor cynisme. In team, met mensen zoals Verhofstadt, wil ik er nog één keer voor gaan. En het mag na één legislatuur gedaan zijn. Ik kan dan tenminste in schoonheid eindigen.

"Op 13 juni staat erg veel op het spel, voor een hele generatie. Als we niet mee kunnen besturen, dan moet een andere generatie aan de bak komen. Gedurende jaren heb je de dossiers voorbereid. Als je daarvan niets kan waarmaken, moet je eerlijk worden met jezelf. Wat voor zin heeft het om nog eens vier jaar in de oppositie te schilderen in de hoop dat je er vervolgens bij zal zijn? Ik ben jong genoeg voor andere uitdagingen."

De partijwissel lijkt helemaal verteerd.

"Jawel. De jaren hebben me gelouterd. De relaties met een aantal SP'ers zijn genormaliseerd, de scherpe kantjes zijn weg. Weet u, met een aantal onder hen schiet ik zelfs zo goed op dat ik bijna melancholisch word. Ik koester ook minder illusies, al wil ik er toch een paar overhouden.

"Dat Vandenbroucke in Oxford zit, heeft de zaken vereenvoudigd. Die vete was niet gezond. Die debatten in de Kamer, (blaast) ik ben daar ziek van geweest. Uiteindelijk gaf je toe aan de rancune. De collega's bekeken je met een gezicht van 'hoeft dit nu echt?'. Wees maar zeker dat heel wat SP'ers hem niet graag zien terugkomen."

Vandenbroucke buitte speculaties over uw huwelijkstrouw ooit politiek uit. Des te merkwaardiger was uw harde aanpak van Elio Di Rupo in de Trusgnach-affaire.

"Ik was boos omdat de regering het spel niet correct speelde. Bovendien ergerde ik me aan de zweem van vermoorde onschuld die Di Rupo uitstraalde. Zelf heb ik altijd gezwegen. Ik ben de vermoorde onschuld niet, ik ben een mens met gaven en gebreken. Iedereen kent wel eens zijn moeilijke momenten. Ik had liever gezien dat Di Rupo een open houding aannam en zijn geaardheid gewoon toegaf. Toch voelde ik met hem mee. Hij heeft afgezien als een beest. Ook met Van Hecke heb ik gesympathiseerd. Het is vreselijk. Je gaat door een diep dal, je bent helemaal alleen. Zelfs thuis. Ik ben ervan overtuigd dat journalisten steeds meer in de privé-levens van politici zullen graven."

Is het al die familiale ellende waard?

"Je betaalt een zware prijs. Als je gelukkig wil worden, stap dan niet in de politiek. Je gezinsleven vervaagt, je vervreemdt van elkaar... (stokt en kijkt op) Tja.

"Maar ik baal van die meewarigheid over een politiek engagement. Die vraag van 'waar zijn jullie mee bezig?' Te veel mensen zien niet in waarom politiek belangrijk is. Wetstraatjournalisten worden toch ook met die vraag geconfronteerd?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234