Vrijdag 22/10/2021
Piet Maes, viroloog en onderzoeker aan het Rega-instituut in Leuven.

InterviewViroloog Piet Maes

‘Ik ben bang dat dit de golf te veel zal zijn’

Piet Maes, viroloog en onderzoeker aan het Rega-instituut in Leuven.Beeld Thomas Nolf

Staat van alarm in Oostende door een cluster van de Zuid-Afrikaanse virusmutant. In Antwerpen en Bekkevoort worden scholen gesloten door besmettingen met de Britse variant. En dat is maar het topje van de ijsberg, zegt viroloog Piet Maes (KU Leuven). ‘Er is geen discussie over: de situatie is in werkelijkheid nog veel ernstiger dan ze lijkt.’

In welke mate hebben de nieuwe virusmutanten zich al verspreid onder de bevolking?

“De Zuid-Afrikaanse variant is voorlopig nog zeer beperkt. Daar zijn er momenteel (zondagmiddag, AVDB) 24 gevallen van bekend, het gros in een cluster in Oostende. De andere gekende gevallen situeren zich ook in West-Vlaanderen. De Britse variant is al veel verder verspreid, we hebben momenteel weet van meer dan 800 geregistreerde besmettingen. Maar het zijn er in realiteit ongetwijfeld veel meer.

“De Braziliaanse virusvariant is in ons land nog niet opgedoken. Die komt nog maar in drie landen voor. Ik denk dat we ons daarover niet veel zorgen moeten maken, nu reizen aan banden gelegd is. Nu, je moet altijd met twee woorden spreken. De uitbraak van de Zuid-Afrikaanse variant in Oostende is ook begonnen met een vrouw die niet op reis geweest is en geen aantoonbaar contact heeft gehad met reizigers. Dat baart wel zorgen.”

Volgens minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a) hebben we te maken met een epidemie in de epidemie, nu zowel de Britse als de Zuid-Afrikaanse virusmutant aan een opmars bezig is.

“Ik vind niet dat dit een epidemie in een epidemie is. Dit ís gewoon de epidemie. Ik heb het er nogal moeilijk mee dat men het verschil maakt tussen de nieuwe varianten en de typische virusvorm. De behandeling is exact dezelfde, op gezondheidsvlak zijn ze even gevaarlijk en de typische virusvorm heeft toch al een pak meer slachtoffers gemaakt. En doet hij vandaag nog altijd: er zijn nog steeds uitbraken van die ‘oude’ variant in woon-zorgcentra en scholen, maar daar slaan we geen alarm meer over.”

Waarom is het dan zo belangrijk om te weten met welke variant iemand besmet is?

“Tja, dat is hoe het momenteel gaat in België. Blijkbaar wordt er enkel streng opgetreden als het gaat over een speciale variant. Ik kan enkel toejuichen hoe men de situatie in Antwerpen momenteel aanpakt, maar het was goed geweest als we dat altijd zouden doen en gedaan hadden. Dan was iedereen zoveel mogelijk getest zodra er een uitbraak was op een school. Dan hadden mensen geen vakantie kunnen vieren in het buitenland met Kerstmis en waren die varianten mogelijk niet eens hier geraakt. Dan hadden we er vandaag anders voorgestaan.

“Nu is het wel zeer nuttig natuurlijk om altijd een heel goed zicht te hebben op wat er precies circuleert in ons land. Maar we mogen ons niet blind staren op die paar acute varianten. Het gevaar bestaat dat als je enkel daarop focust, je bij eventuele volgende verrassingen niet kort genoeg op de bal kunt spelen.”

Wie is Piet Maes?

- 45 jaar

- Professor virologie aan de KU Leuven

- Hoofdonderzoeker aan het Leuvense Rega-instituut

- Gespecialiseerd in de ecologie en evolutie van virussen, de overdracht ervan van dier op mens en de invloed van de klimaatverandering op hun verspreiding

- Onderzoekt de genoomanalyses van Sars-CoV-2

De Britse en de Zuid-Afrikaanse mutant zijn een stuk besmettelijker, weten we. Maar ze zijn dus niet dodelijker?

“Ze zijn zeker besmettelijker, dat klopt. Of ze ook echt dodelijker zijn, daarover lopen de onderzoeken nog uiteen. Maar doordat ze besmettelijker zijn, kunnen ze sowieso wel meer mensen infecteren en meer dodelijke slachtoffers maken.”

Als ze zoveel besmettelijker zijn, moeten we ons dan ook op een andere manier beschermen? Zouden we bijvoorbeeld de stoffen maskers beter vervangen door chirurgische of FFP2-maskers?

“Ik denk dat de huidige maatregelen voldoende zijn, als ze goed worden nageleefd. De mondmaskers hebben als doel de verspreiding van het virus tegen te houden. Een stoffen masker zal daar ook zeker zijn deel in doen. Al zijn chirurgische maskers beter getest bij fabricage en hebben ze een grotere filterende werking.”

Er zijn berichten dat de vaccins niet goed zouden werken voor de Zuid-Afrikaanse variant. Dat is toch zorgwekkend?

“Men heeft kunnen aantonen dat de antilichamen van iemand die het coronavirus heeft doorgemaakt die nieuwe variant niet goed herkennen. Daardoor bestaat de kans op een herinfectie. Maar dat wil niet zeggen dat de vaccins per definitie geen effect zullen hebben. Vaccins wekken niet louter antilichamen op, ze zorgen er ook voor dat je immuunsysteem gaat reageren, los van antilichamen. De effectiviteit zal misschien naar beneden gaan, maar ik denk dat de werking nog afdoende zal zijn.”

De besmettingscijfers zijn opnieuw aan het stijgen. Collega’s van u waarschuwen zelfs dat de toestand nog veel ernstiger is dan we momenteel aflezen op de grafieken.

“Dat is heel zeker zo, er bestaat geen discussie over dat de situatie in werkelijkheid veel ernstiger is dan ze lijkt. Het vervelende aan de nieuwe varianten is dat ze minder snel opgespoord worden, waardoor ze langer onder de radar blijven.”

Piet Maes. Beeld Thomas Nolf
Piet Maes.Beeld Thomas Nolf

Is dit het begin van de derde golf?

“Dat zou heel goed kunnen. Vraag het aan Herman Goossens (microbioloog aan de Universiteit Antwerpen, AVDB) en hij zegt dat heel stellig. Ik hoop dat we de trend nog steeds kunnen keren, maar de cijfers spreken in elk geval niet in mijn voordeel. En als die derde golf door de Britse variant veroorzaakt wordt, dan zijn we nog ver van huis. Dat zou dan weleens de ergste golf van de drie kunnen worden, aangezien de Britse mutant zoveel besmettelijker is en dus veel sneller veel meer mensen kan bereiken. Ik heb schrik dat we dan echt in problemen komen op intensieve zorg en dat mensen de zorg niet zullen kunnen krijgen die ze nodig hebben.”

Tegelijk hebben mensen het idee gekregen dat het allemaal bijna voorbij is. Niet in het minst door het perspectief dat kappers mogelijk mogen openen half februari.

“Ik was ook erg verbaasd toen ik dat nieuws hoorde. Mensen hebben nood aan positiviteit, dat begrijp ik maar al te goed. Ik ook. En mijn haar snakt ook naar een kapper. Maar dat dat perspectief nu komt, vind ik raar. We moeten daar enorm voorzichtig mee zijn. De meerderheid van de bevolking is nog steeds niet gevaccineerd. Ik ben bang voor de teleurstelling die er nu over een maand teweeggebracht zal worden, als blijkt dat er van een heropening geen sprake kan zijn. Aan de motivatie zal dat geen goed doen.”

Het vooruitzicht dat het ergste mogelijk nog moet komen, zoals u voorspelt, zal ook niet helpen.

“Dat besef ik maar al te goed, en dat geldt overigens ook voor mezelf. Ik ben bang dat dit de golf te veel zal zijn, dus ik hoop echt dat ze er niet komt. In die zin is de hyperfocus op de nieuwe virusmutanten dan misschien weer niet slecht.”

U bent als onderzoeker in het Rega-instituut nu al een jaar meer dan voltijds aan de slag met het virus. Zien jullie het licht aan het einde van de tunnel nog?

(Lachje) “Het was een zeer interessant jaar, maar het wordt tijd dat het gedaan is. Het begint wel door te wegen. Maar goed, dat is niets in vergelijking met het zorgpersoneel dat dagelijks in de weer is met de patiënten.

“Maar derde golf of niet, dit gaat voorbij. De vaccinaties komen er, vroeg of laat. Dat zal een enorm effect hebben. Ik durf niet goed voorspellingen te doen, maar binnen dit en een jaar zouden we toch heel andere gesprekken moeten voeren.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234