Dinsdag 02/03/2021

'Ik bekritiseer de maatschappij, niet de kunst'

kunstmarkt

guillaume bijl leidt 'de morgen' rond op art brussels

Afgelopen woensdag ging de twintigste editie van Art Brussels - 'een supermarkt van luxegoederen' voor de enen, een 'prominent platform voor hedendaagse kunst' voor de anderen - open. Prins Laurent werd er met protocollair vertoon rondgeleid, terwijl een hooggehakte Delphine rustig langs de 145, voor het merendeel buitenlandse, galeries kuierde. De Morgen verkoos echter het gezelschap van Guillaume Bijl, een van de belangrijkste en meest baanbrekende kunstenaars van België, die zich opwerpt als een getalenteerde en onvermoeibare gids. Wie hem wil volgen, kan dat nog tot 22 uur vanavond.

Brussel / Van onze verslaggeefster

Nica Broucke

Guillaume Bijl (Antwerpen, °1946) kan bezwaarlijk een galeriekunstenaar genoemd worden. Zijn werk laat zich niet in een lijst stoppen. Sinds het eind van de jaren zeventig verkent Bijl in installaties als Autorijschool Z (Ruimte Z, 1979), de schoenenwinkel Icécé Chaussures (ICC, 1980) en de Atoomschuilkelder (Place Saint-Lambert in Luik, 1985) de grens tussen kunst en maatschappelijke werkelijkheid.

Guillaume Bijl: "Vijftien procent van wat ik maak, komt in een museum terecht. De rest wordt tijdelijk afgebroken en gaat terug naar de bruikleengever. Mijn kleinere composities worden wel gekocht door privé-verzamelaars." Desalniettemin heeft Bijl zijn internationale doorbraak aan de kunstbeurs te danken. In 1984 maakte hij een veelbesproken entree op de prestigieuze Art Basel, waar zijn Lustrerie Média, een exacte kopie van een lampenwinkel, bijna manu militari werd verwijderd. "In 1983 trok ik met een map tekeningen naar Basel", vertelt Bijl. "Het jaar daarop werd ik door de Zwitserse galerie Média uitgenodigd om er een stand in te richten. Toen ik mijn lusters en lampen aan het opzetten was, kwam er verzet van de andere galeristen, die eisten dat de installatie wegens 'blasfemisch' en totaal ongepast werd weggehaald. Na veel vijven en zessen mocht de Lustrerie toch blijven staan. Meer nog, Jan Hoet kocht de installatie aan voor zijn museum. Het was het eerste werk dat ik ooit heb verkocht.

"Ik bekritiseer de maatschappij, niet de kunst of de kunstmarkt. Art Brussels heeft misschien veel weg van een supermarkt, maar wie als kunstenaar erkend wil worden kan er niet omheen. De kunstbeurs is een vakbeurs waar mensen uit de kunstwereld - kunstenaars, verzamelaars, galeriehouders en museumdirecteuren - met elkaar in contact komen."

Bijl werkt momenteel aan een installatie voor de volgende Poëziezomer van Watou: "Een parodie op een Vlaamse kermis en een pseudo-eerbetoon aan de graven van Watou. Een amateurgezelschap voert een zelfgeschreven toneelstukje op in historische kostuums en in de zaal komt een installatie van feestelijk gedekte tafels." Bijls verre nicht Veronique De Cock huldigde vorige week het Bidetmuseum in een sanitair bedrijf in Mechelen in. Bijl intervenieerde er met een installatie van de billenbaden van onder anderen Grace Kelley, Ornella Mutti, Vanessa Paradis en Françoise Sagan (Foto 1). In Brugge (2002) opent weldra het Lederhosen Museum. "Het zijn persiflages op het cultureel toerisme", legt de kunstenaar uit.

Naast maatschappijkritiek is relativerende humor een van de vaste ingrediënten in zijn oeuvre. Op de kunstbeurs toont Galerie Annie Gentils (hal 3D-17) de Composition Trouvée (2002), een "driedimensionaal schilderij". Bijl: "Mijn composities zijn helemaal niet trouvées, maar bewust georganiseerd. Het zijn tragikomische momentopnamen van stukjes uit onze beschaving. Hier een verloren hoek in de coulissen van een theater. Omdat ik zelf geen atelier heb, maak ik mijn werk altijd op locatie. In dit geval in een magazijn van een antiek- en curiosahandelaar. Ik heb per ongeluk de schoenen van de eigenaar in mijn compositie verwerkt, hij moest op z'n sloffen naar huis."

Guillaume Bijl heeft zijn rol als gelegenheidsgids op de kunstbeurs goed voorbereid. Hij prospecteerde en maakte lijstjes van "zeer goede" en "zeer slechte" kunstenaars. George Condo, Jonathan Lasker, Bernard Frize, Frans West, Jonathan Meese, Fred Bervoets, Sven Augustijnen, Bjarne Melgaard (wiens tentoonstelling afgelopen zaterdag in Herford werd verboden), Jef Geys, Thomas Ruff, Wolfgang Laib, Mike Kelley, Keith Tyson, Sue Williams, Luc Deleu, Alex Katz, Hiroshi Sugimoto en Keith Tyson staan op de eerste lijst. Maurizio Cattelan, Erwin Wurm, Damien Hirst, Andres Serrano "en vele anderen" klasseert hij als "zeer slecht". Hij wil zich onthouden van Belgen die hij niet goed vindt, omdat hij naar eigen zeggen collegiaal wil blijven.

We beginnen de rondleiding dan maar met Belgen die wel voor (de) Bijl kunnen. Jef Geys, Zaadzakjes, 1963-1989, bij Galerie Jamar (hal 4D-19) (Foto 4) Bijl: "Ik vind Geys een zeer consequente kunstenaar, die in zijn oeuvre de verschillende aspecten van onze samenleving aan bod laat komen. Dit werk is een persiflage op de stukken 'artificiële' natuur die je in zakjes kunt kopen. Het is moeilijk te geloven dat iemand van zijn kaliber nu pas begint door te breken. Hij werd geselecteerd voor Documenta en ik vernam van Kasper König, de directeur van het Ludwig Museum in Düsseldorf, dat hij hier een optie heeft genomen op Geys' installatie Ludwig uit 1966." Fred Bervoets, Jeugdherinneringen - De windpokken, 2001, gekleurde ets, bij De Zwarte Panter (4A-06)

"Bervoets woont bij mij achter de hoek, onze dochters zijn vriendinnen. Hij is een zeer goede kunstenaar die echter nooit internationaal is doorgebroken, maar dat is totaal irrelevant. Spilliaert, Magritte en Ensor hebben ook pas zeer laat erkenning gekregen. In dit werkt legt hijeen voor hem traumatische jeugdervaring vast: zijn moeder strijkt zijn windpokken met mercurochroom in, terwijl grootmoeder aan het breien is. De vader wordt met pijl en boog afgebeeld. Bervoets is zelf een begenadigd boogschutter." Sven Augustijnen, Le Guide du Parc, 2001, video, bij Galerie Jan Mot (3A-09B) (Foto 3) "Een van mijn studenten, toen ik docent aan de Jan Van Eyckacademie in Maastricht was. Sven maakt fantastische dingen. Vorig jaar was hij laureaat van de Prijs van de Jonge Belgische Schilderkunst. Hij trok deze wedstrijdcontext door naar een schoonheidswedstrijd voor 'Le plus beau mec du parc' in het Warandepark in Brussel, waar hij maanden heeft doorgebracht. Je ziet hoe een in wezen introverte persoon voor de kunst on the edge kan gaan. De dag dat de wedstrijd zou worden gefilmd, brak er echter een geweldig onweer los. Hij heeft de video dan opgebouwd rond de man die hem in het park heeft rondgeleid." Antonio Riello, Carmen, 2002, een versierd geweer, bij Galerie Voss (4C-18) (Foto 2) "Afgrijselijke kitsch. Er zijn twee soorten galeries: zij die zeer commercieel werken en andere die op een intelligente, geïnteresseerde manier met kunst omgaan. Ik kies voor de laatste. Dit is een pseudo-romantisering - en dan nog op een goedkope manier - van een machinegeweer. Hij geeft ze ook nog namen, godbetert. Ik vind het wansmakelijk en het doet me denken aan het werk van Maurizio Cattelan, maar commercieel zal het wel marcheren." Bernard Frize, acrylverf en hars op doek, bij Galerie Micheline Szwajcer (3C-09) (Foto 5) "Ik ben hier ondersteboven van. Frize werkt verder op de brushstrokes van Gerhard Richter, maar hij gaat er anders mee om. Het is moeilijk om te formuleren waarom ik dit nu zo sterk vind. Misschien omdat ik zelf tien jaar een (slechte) schilder was en omdat ik weet wat het is? Er gaat een enorme rijkdom van uit." Alex Katz, Jacqueline, olie op canvas, 1999, Galerie Thaddaeus Ropac (3C-08)

"Katz werkt in de lijn van Edward Hopper, hij is een van de grootste Amerikaanse schilders van na de oorlog. Hij schildert zijn omgeving. Jacqueline is niet meteen zijn beste werk, maar het is een mooi compromis tussen een portret en een landschap." Bijl wil nog "de beste galerie van de markt" laten zien: Patrick Painter, Inc (4B-11) uit Santa Monica (LA). Bijl: "Ze hebben hier een fantastische selectie. Mike Kelley is een van mijn favorieten. Ik heb ooit nog met hem samengewerkt voor de tentoonstelling Uncanny in 1993 in Sonsbeek. Hij heeft toen de Beuys uit het Documenta Wax Museum (1992) geleend. Kelley maakt zeer politiek en sociaal geëngageerd werk, ik ben een grote fan van zijn oeuvre." De kunsttour is bijna afgelopen, maar Bijl weet van geen ophouden. Hij wijst werk van George Condo - "Van het beste van wat hier getoond wordt. Mocht ik geld hebben, dan kocht ik er meteen een" -, Ida Applebroog - "een bijna klassieke grote dame" -, Luc Deleu, Hiroshi Sugimoto, Nan Golding en vele anderen aan. Zijn enthousiasme werkt aanstekelijk, maar is ook vermoeiend. Door de luidsprekers galmt echter de verlossende mededeling dat Art Brussels de deuren sluit.

Art Brussels, 20th contemporary art fair, in hal 3 en 4 van de Heizel in Brussel. Vandaag - laatste dag - open van 12 tot 22 uur. Info: 0800/30.007.

'Art Brussels heeft misschien veel weg van een supermarkt, maar wie als kunstenaar erkend wil worden kan er niet omheen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234