Zaterdag 15/08/2020

'Ik begrijp het zelf pas als ik het speel'

Groots, grootser, grootst. Met haar nieuwe voorstelling Bacantes opent Marlene Monteiro Freitas het Brusselse Kunstenfestivaldesarts. Het is een ambitieus spektakelstuk, waarin de Kaapverdische choreografe haar liefde voor kinderlijke irrationaliteit kan botvieren. Ewoud ceulemans

Zo uitgelaten als Marlene Monteiro Freitas (36) is wanneer ze op de scène staat, zo bescheiden en verlegen is ze wanneer we haar ontmoeten in Lissabon, de stad waar ze woont en werkt. De manier waarop ze elk woord weloverwogen kiest, lijkt in schril contrast te staan met het exuberante festijn dat Bacantes - Prelúdio para um purga is. De nieuwe voorstelling van de Kaapverdische choreografe - een voormalige student van de Brusselse dansschool P.A.R.T.S. - opent op 5 mei de 22ste editie van het Brusselse Kunstenfestivaldesarts, maar ging twee weken eerder in première in het prestigieuze Teatro Nacional.

"Ik weet dat sommige makers zeggen dat ze na verloop van tijd niet meer zenuwachtig zijn, maar die ervaring heb ik nog nooit gehad", vertelt Freitas een dag na de - op een staande ovatie onthaalde - première. "We hebben ons moeten haasten om het op tijd klaar te krijgen. De laatste dagen was het heel hard werken. Ik zie nog heel wat dingen waaraan ik wil sleutelen, maar de mensen reageerden heel enthousiast, en dat doet deugd. Vroeger was ik altijd erg teleurgesteld wanneer de mensen de voorstelling niet goed vonden, maar nu kan ik dat beter plaatsen. Het is onmogelijk om iedereen te behagen. Het is goed dat sommige mensen het geweldig vinden, en anderen niets."

Ze weet nooit hoe een première zal verlopen, voegt ze er nog aan toe. "En ik begrijp mijn eigen stukken meestal pas wanneer ik ze voor een publiek speel."

Niet dat een vol begrip noodzakelijk is om van Freitas' werk te genieten - meer dan een intellectueel stuk is Bacantes een zintuiglijke ervaring, ook al gaat ze aan de slag met de thematiek van Euripides' tragedie Bacchae, maar die inspiratiebron zal niet voor iedereen even duidelijk zijn in het fragmentarische collagespektakel. Maar daar treurt Freitas niet over. "Niemand zal door mijn ogen naar Bacantes kijken, je kunt de voorstelling alleen maar door je eigen ogen bekijken, vanuit je eigen verlangens, angsten en ideeën. Ik wil niemand vertellen hoe hij of zij zich moet voelen of wat hij of zij moet denken."

De dood van Pasolini

Het idee om een Griekse tragedie als uitgangspunt te nemen, kwam van Teatro Nacional-directeur Tiago Rodrigues. "Hij stelde Medea voor, maar ik voelde zelf meer voor Bacchae." Het is niet de eerste keer dat Freitas met Griekse mythologie aan de slag gaat: Of Ivory and Flesh - Statues Also Suffer stak vol verwijzingen naar onder andere de Pygmalion-mythe.

"Ik heb altijd rond gedaanteverwisseling gewerkt. De Metamorfosen van Ovidius is altijd heel aanwezig geweest. Maar ik denk niet dat ik een speciale fascinatie voor Griekse mythologie, als je dat bedoelt. Toen ik Statues maakte, had ik simpelweg het idee om met het idee van standbeelden en verstening te werken. Daaruit vloeide de link met de mythes rond Pygmalion en Orfeus - niet omgekeerd. Het was niet mijn opzet om die mythes te bewerken, ze kwamen gewoon als vanzelf bij al het materiaal dat ik verzamelde."

En het materiaal dat Freitas verzamelt, kan van overal komen en alle kanten uit stuiteren. In Bacantes zitten personages die zo uit een film van Federico Fellini hadden kunnen komen. De muziek is in de ene scène noise-elektronica, en in een andere gaat ze aan de slag met Gnossiene No. 1 van de Franse componist Erik Satie - maar dan in de versie uit de Japanse actiefilm Violent Cop (1989). Flarden tekst komen uit songs van Prince, of uit schrijfsels van de Italiaan Gianfranco Sanguinetti. Soms is de choreografie modern en abstract, op andere momenten is ze kinderlijk eenvoudig en repetitief. Een voorstelling van Marlene Freitas valt niet in een hokje te duwen.

"Zodra ik aan een project begin of een centraal idee heb, wil dat niet zeggen dat ik me daarop vastpin. Ik wil niet in één richting werken. Als ik alleen naarBacchaekijk, weet ik niet waar ik heen moet. Ik moet het tegenover andere dingen, andere invloeden kunnen plaatsen. Ik heb voortdurend nieuwe impulsen nodig, om richting en evenwicht te vinden in het werk dat ik maak."

Ze haalt het voorbeeld aan van een sleutelscène in de tragedie: die waarin de Thebaanse koning Pentheus wordt verscheurd door volgelingen van de god Dionysus. "Dat is voor mij het beginpunt om naar andere, gelijkaardige taferelen op zoek te gaan. De dood van Pasolini, bijvoorbeeld (de Italiaanse filmmaker Pier Paolo Pasolini werd in 1975 op gruwelijke wijze vermoord, EWC). Er hoeft zelfs geen direct verband te zijn. AlsBacchaedie gedachte bij mij oproept, dan kan ik het gebruiken. Alles kan een bron van inspiratie zijn, als er in mijn hoofd een analogie bestaat."

Een van de meest opmerkelijke passages in Bacantesis een videoprojectie van een moeder die bij haar thuis, in het bijzijn van haar twee kinderen, een baby baart. "Ik was inBacchae erg geraakt door de relatie tussen Agave en haar zoon Pentheus, vooral in de scène waarin ze beseft dat ze haar eigen zoon onthoofd heeft. Ik heb inspiratie gezocht in verschillende beelden van de pietà(een afbeelding van de Maagd Maria met het dode lichaam van Jezus, EWC), maar uiteindelijk kwam ik terecht bij deze scène uit documentaire van Kazuo Hara, die ik twee jaar geleden zag. Omdat geboorte en dood onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn."

Cartoons

Het is de eerste keer dat ze van video gebruikmaakt - ze houdt niet zo van projecties tijdens voorstellingen, zegt ze voorzichtig, alsof ze bang is om andere makers oneer aan te doen - en het is ook de eerste keer dat ze zo'n ambitieus stuk maakt. Freitas ging delven in het werk van filosoof Friedrich Nietzsche en theatermaker Antonin Artaud, ze brengt een integrale versie van Maurice Ravels Boléro, goed voor zowat vijftien minuten, en zet, inclusief zichzelf, maar liefst dertien performers (acht dansers en vijf trompettisten) gedurende meer dan twee uur op het podium. "Eerst wilde ik met nog meer dansers werken, maar ik moest een beetje realistisch zijn."

Gelukkig laat de choreografe zich verder niet inperken door de grenzen van de realiteit. Bacantes is een ode aan de verbeelding, aan de irrationaliteit - het Dionysische aspect waarrond Euripides' tekst draait. "Soms vergelijk ik het met cartoons", vertelt Freitas nog. "Er zijn geen regels, er is geen noodzakelijk verband tussen oorzaak en gevolg. Beelden komen tevoorschijn, zonder dat je begrijpt waarom. Het is net als dromen."

We zouden het niet beter kunnen formuleren.

Van 5 tot 8 mei op het Kunstenfestivaldesarts (Hallen van Schaarbeek). kfda.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234