Donderdag 21/01/2021

'Ik applaudisseer voor Obama'

Mariela Castro, dochter van president Raúl, is het frisse gezicht van het Cubaanse regime. Een democratische hervormster is ze geenszins, al heeft ze wel een boon voor Barack Obama, paps' officiële aartsvijand. 'Als ik Amerikaanse was, zou ik zelfs voor hem stemmen.' Lode Delputte

Na het overlijden van haar moeder in 2007 werd seksuologe Mariela Castro Espín (50), de dochter van president Raúl Castro en Vilma Espín, de first lady van Cuba. Officieus dan toch, want dat ambt bestaat niet op het eiland. Anders dan mams, die decennia het vrouwelijke gezicht van de revolutie was maar door kanker werd geveld, studeerde Mariela geen chemie aan het Massachusetts Institute of Technology. Anders dan de toenmalige guerrillera nam Mariela ook nooit de wapens op. Hoewel ze geraffineerd en elegant is, zeer zeker, draagt Mariela voorts geen Franse couture.

Voor de rest zijn de gelijkenissen met Vilma treffend: Mariela Castro, de voorbije dagen in ons land voor een reeks lezingen, is prof en academica, deelt haar moeders passie voor de gelijkberechtiging van de vrouw en is van hetzelfde ideologische hout gesneden: een fel pleitbezorgster van de revolutionaire eenpartijstaat, anti-imperialiste in hart en nieren, een vrouw met wie de belagers van premier Di Rupo maar eens een mojito moesten nemen - kwestie van te leren wat marxisme is.

Om de prangendste vraag dus meteen te beantwoorden: neen, Mariela is niet de langverwachte hervormster die, geholpen door de relatieve jeugdigheid van haar generatie, Cuba's vermoeide bestel even op zijn kop zal zetten. Toegegeven, toen ze zich in het verlengde van haar feministische pedigree openbaarde als icoon van de Cubaanse holebi's en transseksuelen, dachten veel waarnemers, deze journalist incluis, dat homorechten het pad konden effenen voor ruimere basisvrijheden op het eiland.

Er wás per slot van rekening al veel veranderd in Havana. Verhinderd door ziekte had Líder Máximo Fidel Castro, Mariela's oom, in 2006 plaats gemaakt voor Raúl, haar vader, de man wiens ogen ze geërfd heeft. Onder Raúls pragmatische leiderschap werd het woord een beetje vrijer, verlichtte de staat zijn ijzeren greep op de economie en werden de relaties met de VS enigszins ontstrakt.

Maar hoezeer het klimaat ook gunstig leek om grenzen te verleggen, Mariela bleef strikt op haar terrein, dat van de seksuele gezondheidszorg. Als directrice van het Nationaal Centrum voor Seksuele Opvoeding, het Cenesex, duwt ze aan de kar opdat het homohuwelijk ook in Cuba legaal wordt en ijvert ze voor gelijkberechtiging in de instellingen, "waar nog altijd veel homofobie heerst". Ze verzamelt ook getuigenissen voor wat een historische geheugenoefening over de UMAP's moet worden, legereenheden waar homoseksuelen in de jaren 60 aan zware vernederingen blootstonden. Ook op de jaren daarna, toen Cubaanse homoseksuelen een tijdlang officieel uitgesloten werden van toegang tot het leraren- en artsenberoep, spuit Mariela Castro opvallende kritiek - zij het dat ze haar oom en vader spaart.

In België haalde ze dan weer het nieuws nadat ze voor haar programma transseksualiteit de knowhow ingeroepen had van het Genderteam van de UGent, onder leiding van plastisch chirurg Stan Monstrey. Mariela's aimabele perschef, die haar ook in ons land begeleidt, is overigens transseksueel.

a het overlijden van haar moeder in 2007 werd seksuologe Mariela Castro Espín (50), de dochter van president Raúl Castro en Vilma Espín, de first lady van Cuba. Officieus dan toch, want dat ambt bestaat niet op het eiland. Anders dan mams, die decennia het vrouwelijke gezicht van de revolutie was maar door kanker werd geveld, studeerde Mariela geen chemie aan het Massachusetts Institute of Technology. Anders dan de toenmalige guerrillera nam Mariela ook nooit de wapens op. Hoewel ze geraffineerd en elegant is, zeer zeker, draagt Mariela voorts geen Franse couture.

Voor de rest zijn de gelijkenissen met Vilma treffend: Mariela Castro, de voorbije dagen in ons land voor een reeks lezingen, is prof en academica, deelt haar moeders passie voor de gelijkberechtiging van de vrouw en is van hetzelfde ideologische hout gesneden: een fel pleitbezorgster van de revolutionaire eenpartijstaat, anti-imperialiste in hart en nieren, een vrouw met wie de belagers van premier Di Rupo maar eens een mojito moesten nemen - kwestie van te leren wat marxisme is.

Om de prangendste vraag dus meteen te beantwoorden: neen, Mariela is niet de langverwachte hervormster die, geholpen door de relatieve jeugdigheid van haar generatie, Cuba's vermoeide bestel even op zijn kop zal zetten. Toegegeven, toen ze zich in het verlengde van haar feministische pedigree openbaarde als icoon van de Cubaanse holebi's en transseksuelen, dachten veel waarnemers, deze journalist incluis, dat homorechten het pad konden effenen voor ruimere basisvrijheden op het eiland.

Er wás per slot van rekening al veel veranderd in Havana. Verhinderd door ziekte had Líder Máximo Fidel Castro, Mariela's oom, in 2006 plaats gemaakt voor Raúl, haar vader, de man wiens ogen ze geërfd heeft. Onder Raúls pragmatische leiderschap werd het woord een beetje vrijer, verlichtte de staat zijn ijzeren greep op de economie en werden de relaties met de VS enigszins ontstrakt.

Maar hoezeer het klimaat ook gunstig leek om grenzen te verleggen, Mariela bleef strikt op haar terrein, dat van de seksuele gezondheidszorg. Als directrice van het Nationaal Centrum voor Seksuele Opvoeding, het Cenesex, duwt ze aan de kar opdat het homohuwelijk ook in Cuba legaal wordt en ijvert ze voor gelijkberechtiging in de instellingen, "waar nog altijd veel homofobie heerst". Ze verzamelt ook getuigenissen voor wat een historische geheugenoefening over de UMAP's moet worden, legereenheden waar homoseksuelen in de jaren 60 aan zware vernederingen blootstonden. Ook op de jaren daarna, toen Cubaanse homoseksuelen een tijdlang officieel uitgesloten werden van toegang tot het leraren- en artsenberoep, spuit Mariela Castro opvallende kritiek - zij het dat ze haar oom en vader spaart.

In België haalde ze dan weer het nieuws nadat ze voor haar programma transseksualiteit de knowhow ingeroepen had van het Genderteam van de UGent, onder leiding van plastisch chirurg Stan Monstrey. Mariela's aimabele perschef, die haar ook in ons land begeleidt, is overigens transseksueel.

'Anti-Cubaanse kliek'

'Anti-Cubaanse kliek'

Als Cuba werk maakt van homorechten en van grotere economische vrijheid voor zijn burgers, zou Mariela's strijd dan toch de voorbode niet kunnen zijn van ruimere, tja, politieke rechten? We blijven de vraag stellen, haar antwoord is duidelijk. "In Cuba hebben we fundamentele rechten verworven op het vlak van onderwijs en gezondheidszorg", zegt ze in het Antwerpse café Horta. "Die zijn beide gratis en de wereld prijst ons om wat we verwezenlijkt hebben. Maar ook al heeft Cuba een brede kijk op burgerrechten, het klopt dat we nog bredere rechten moeten zien te verwerven. Alleen: denk vooral niet dat de Cubanen geen inspraak hebben in het beleid. In allerlei publieke debatten krijgen de suggesties van de burgers vorm."

Oké, maar andere formaties dan de Cubaanse Communistische Partij (PCC) blijven verboden, buiten de lijnen kleuren gaat niet en een competitief multipartijensysteem ligt niet in het verschiet. Drie - typische - argumenten wil Mariela daarover kwijt: ten eerste "weet je dat dit thema hard gemanipuleerd wordt door de VS. De regering-Bush heeft destijds een plan voor de democratische overgang opgezet ter waarde van 70 miljoen dollar. Onder druk van de anti-Cubaanse Republikeinse kliek in Miami gooit Washington vele miljoenen aan tegen een gefabriceerde oppositie die wanorde moet scheppen op Cuba."

Als Cuba werk maakt van homorechten en van grotere economische vrijheid voor zijn burgers, zou Mariela's strijd dan toch de voorbode niet kunnen zijn van ruimere, tja, politieke rechten? We blijven de vraag stellen, haar antwoord is duidelijk. "In Cuba hebben we fundamentele rechten verworven op het vlak van onderwijs en gezondheidszorg", zegt ze in het Antwerpse café Horta. "Die zijn beide gratis en de wereld prijst ons om wat we verwezenlijkt hebben. Maar ook al heeft Cuba een brede kijk op burgerrechten, het klopt dat we nog bredere rechten moeten zien te verwerven. Alleen: denk vooral niet dat de Cubanen geen inspraak hebben in het beleid. In allerlei publieke debatten krijgen de suggesties van de burgers vorm."

Oké, maar andere formaties dan de Cubaanse Communistische Partij (PCC) blijven verboden, buiten de lijnen kleuren gaat niet en een competitief multipartijensysteem ligt niet in het verschiet. Drie - typische - argumenten wil Mariela daarover kwijt: ten eerste "weet je dat dit thema hard gemanipuleerd wordt door de VS. De regering-Bush heeft destijds een plan voor de democratische overgang opgezet ter waarde van 70 miljoen dollar. Onder druk van de anti-Cubaanse Republikeinse kliek in Miami gooit Washington vele miljoenen aan tegen een gefabriceerde oppositie die wanorde moet scheppen op Cuba."

Slachtoffer blokkade

Slachtoffer blokkade

Ten tweede "hebben de VS historisch altijd aanspraken gemaakt op Cuba. De nabijheid van een eiland dat geopolitiek cruciaal blijkt, heeft de VS al sinds de negentiende eeuw verleid tot annexionistische neigingen (de Cubanen verwijzen graag naar buureiland Puerto Rico, dat tot de VS behoort maar waar velen zich koloniaal bejegend voelen, LD). Ook de vader van de Cubaanse onafhankelijkheid, José Martí, zei dat enkel de totale eenheid Cuba voor het imperium kon behoeden. Voor ons is democratische transitie dus een cynisch synoniem voor onderwerping. Pas op: niet de hele VS zijn zo, het gaat om een clubje dat zijn macht in het Congres misbruikt om het Amerikaanse Cubabeleid te manipuleren. Veel Amerikaanse politici en een meerderheid van burgers willen helemaal geen slechte betrekkingen met Cuba. Zij zijn evengoed slachtoffer van de blokkade (het 50 jaar oude VS-handelsembargo, LD) als wij. Amerikanen die naar Cuba komen worden door hun eigen staat gestraft."

Ten derde, en daar boort ze alle verwachtingen van de interne oppositie de grond in, gelooft Mariela Castro geenszins in multipartidismo."Wij hebben één partij, de VS twee. Maar staat een veelpartijensysteem garant voor democratie? Neen. Het strooit armen zand in de ogen door hen te doen geloven dat er hoop is. De realiteit is dat zogenaamde democratische bestellen door allerlei bemiddelde belangengroepen als rookgordijn gebruikt worden. Kijk naar de almacht van de multinationals in de geglobaliseerde wereld. Is dat democratie? Neen."

Die zit. Haar onliberale taal ten spijt komt Mariela Castro, onlangs nog te gast op een reeks colloquia in Californië en een opgemerkte invitee van CNN-journaliste Christiane Amanpour, graag op het territorium van de erfvijand. "Ik voel mij erg thuis in de VS. Noord-Amerikanen, Cubanen, Mexicanen, Chicanos of zwarten: ze ontvangen me met open armen. De VS-regering heeft me ook goed begeleid. Mijn veiligheid was tot in de puntjes geregeld. Enkele Miami-Republikeinen waren gek van woede dat ik een visum kreeg en voerden een stuk infantiele hysterie op, compleet met fysieke bedreigingen aan mijn adres. Maar alles verliep wonderwel."

Meer nog, Mariela Castro is redelijk tuk op Barack Obama en anders dan veel mede-officials maakt ze daar geen geheim van. "Ik ben natuurlijk geen staatsburger van de VS, maar als ik in november mocht kiezen tussen Obama en Romney, dan de eerste, daarover is geen twijfel mogelijk. Ik zeg niet dat er geen betere politici zijn dan Obama, maar hij is met de beste bedoelingen aan zijn presidentschap begonnen. Alleen heeft hij minder voor elkaar gekregen dan hij zelf gehoopt had. Het is onmogelijk president van de VS te zijn zonder onderworpen te zijn aan het machtssysteem en het grote geld. Maar los daarvan: zijn persoonlijkheid doet veel. Hij heeft ook goede adviseurs en voor zijn pleidooi voor het homohuwelijk en vrouwenrechten zeg ik: applaus! Zijn stem heeft dan ook wereldwijde impact. Niet applaudisseren doe ik daarentegen als ik kijk naar de situatie in het Midden-Oosten, de invasies in Irak en Afghanistan en de blokkade tegen Cuba. Maar nogmaals, het is een kwestie van nuances. Ik zie de dingen niet in zwart-wit."

Mariela Castro heeft lange bruine lokken en een Caraïbisch-barokke lichaamstaal. Ze heeft iets prettig chaotisch en haar Spaans kan moeilijk Cubaanser: eind-s'en slikt ze genadeloos in, zodat buenos días altijd weer als bueno día klinkt. Vlot, goedlachs, charmant: Cuba's eerste dochter staat mijlen ver van de onbuigzame matrones die ooit de communistische nomenklatoera bevolkten. Voor het felbekritiseerde regime is haar présence een uitgesproken troef.

Ten tweede "hebben de VS historisch altijd aanspraken gemaakt op Cuba. De nabijheid van een eiland dat geopolitiek cruciaal blijkt, heeft de VS al sinds de negentiende eeuw verleid tot annexionistische neigingen (de Cubanen verwijzen graag naar buureiland Puerto Rico, dat tot de VS behoort maar waar velen zich koloniaal bejegend voelen, LD). Ook de vader van de Cubaanse onafhankelijkheid, José Martí, zei dat enkel de totale eenheid Cuba voor het imperium kon behoeden. Voor ons is democratische transitie dus een cynisch synoniem voor onderwerping. Pas op: niet de hele VS zijn zo, het gaat om een clubje dat zijn macht in het Congres misbruikt om het Amerikaanse Cubabeleid te manipuleren. Veel Amerikaanse politici en een meerderheid van burgers willen helemaal geen slechte betrekkingen met Cuba. Zij zijn evengoed slachtoffer van de blokkade (het 50 jaar oude VS-handelsembargo, LD) als wij. Amerikanen die naar Cuba komen worden door hun eigen staat gestraft."

Ten derde, en daar boort ze alle verwachtingen van de interne oppositie de grond in, gelooft Mariela Castro geenszins in multipartidismo."Wij hebben één partij, de VS twee. Maar staat een veelpartijensysteem garant voor democratie? Neen. Het strooit armen zand in de ogen door hen te doen geloven dat er hoop is. De realiteit is dat zogenaamde democratische bestellen door allerlei bemiddelde belangengroepen als rookgordijn gebruikt worden. Kijk naar de almacht van de multinationals in de geglobaliseerde wereld. Is dat democratie? Neen."

Die zit. Haar onliberale taal ten spijt komt Mariela Castro, onlangs nog te gast op een reeks colloquia in Californië en een opgemerkte invitee van CNN-journaliste Christiane Amanpour, graag op het territorium van de erfvijand. "Ik voel mij erg thuis in de VS. Noord-Amerikanen, Cubanen, Mexicanen, Chicanos of zwarten: ze ontvangen me met open armen. De VS-regering heeft me ook goed begeleid. Mijn veiligheid was tot in de puntjes geregeld. Enkele Miami-Republikeinen waren gek van woede dat ik een visum kreeg en voerden een stuk infantiele hysterie op, compleet met fysieke bedreigingen aan mijn adres. Maar alles verliep wonderwel."

Meer nog, Mariela Castro is redelijk tuk op Barack Obama en anders dan veel mede-officials maakt ze daar geen geheim van. "Ik ben natuurlijk geen staatsburger van de VS, maar als ik in november mocht kiezen tussen Obama en Romney, dan de eerste, daarover is geen twijfel mogelijk. Ik zeg niet dat er geen betere politici zijn dan Obama, maar hij is met de beste bedoelingen aan zijn presidentschap begonnen. Alleen heeft hij minder voor elkaar gekregen dan hij zelf gehoopt had. Het is onmogelijk president van de VS te zijn zonder onderworpen te zijn aan het machtssysteem en het grote geld. Maar los daarvan: zijn persoonlijkheid doet veel. Hij heeft ook goede adviseurs en voor zijn pleidooi voor het homohuwelijk en vrouwenrechten zeg ik: applaus! Zijn stem heeft dan ook wereldwijde impact. Niet applaudisseren doe ik daarentegen als ik kijk naar de situatie in het Midden-Oosten, de invasies in Irak en Afghanistan en de blokkade tegen Cuba. Maar nogmaals, het is een kwestie van nuances. Ik zie de dingen niet in zwart-wit."

Mariela Castro heeft lange bruine lokken en een Caraïbisch-barokke lichaamstaal. Ze heeft iets prettig chaotisch en haar Spaans kan moeilijk Cubaanser: eind-s'en slikt ze genadeloos in, zodat buenos días altijd weer als bueno día klinkt. Vlot, goedlachs, charmant: Cuba's eerste dochter staat mijlen ver van de onbuigzame matrones die ooit de communistische nomenklatoera bevolkten. Voor het felbekritiseerde regime is haar présence een uitgesproken troef.

Trots op haar familie

Trots op haar familie

Toen ze voor het voetlicht trad, aanzagen sommige Cubanen haar als potentiële opvolger voor haar vader, die inmiddels flink over de tachtig is. Maar een politieke rol, dat is duidelijk, wil Mariela niet spelen. Ook op speculaties over haar broer Alejandro, wél nog altijd getipt, gaat ze niet in. "Weet je, ik werk hard op het Cenesex, we hebben nog een lange weg te gaan en ik ben druk met het opleiden van jonge mensen die mijn opdracht binnen enkele jaren kunnen overnemen. Ik heb kinderen en nu ook een kleindochter, ik denk stilaan na over een rustig project voor mijn oude dag."

Paps Raúl daarentegen, de meest gedecoreerde officier van het eiland, die blijft aan de slag. "Op de zeldzame momenten waarop we tijd hebben voor elkaar proberen we niet te spreken over politiek. Hij is graag met zijn kinderen en kleinkinderen samen, vertaalt verhaaltjes en is dol op geschiedenis, die van Cuba zowel als van de wereld. Op veel vlakken heeft mijn vader zijn visie bijgesteld. Het was bijvoorbeeld niet makkelijk hem te overtuigen van de noodzaak van ruimere rechten voor holebi's. Maar hij is geëvolueerd. Hij is niet fanatiek."

Daar zit ze dan, de generaalsdochter. Ze heeft lezingen gegeven op Manifiesta, aan de universiteit van Mons, het Gentse Casa Rosa, en overal was volk. Ze heeft Belgisch bier gedronken en is dol op chocola. "Maar buiten Cuba of buiten de revolutie leven? Neen, dat zou me niet afgaan. Ik voel me zeer bevoorrecht en ben trots: op Cuba, op mijn familie en op onze geschiedenis."

Toen ze voor het voetlicht trad, aanzagen sommige Cubanen haar als potentiële opvolger voor haar vader, die inmiddels flink over de tachtig is. Maar een politieke rol, dat is duidelijk, wil Mariela niet spelen. Ook op speculaties over haar broer Alejandro, wél nog altijd getipt, gaat ze niet in. "Weet je, ik werk hard op het Cenesex, we hebben nog een lange weg te gaan en ik ben druk met het opleiden van jonge mensen die mijn opdracht binnen enkele jaren kunnen overnemen. Ik heb kinderen en nu ook een kleindochter, ik denk stilaan na over een rustig project voor mijn oude dag."

Paps Raúl daarentegen, de meest gedecoreerde officier van het eiland, die blijft aan de slag. "Op de zeldzame momenten waarop we tijd hebben voor elkaar proberen we niet te spreken over politiek. Hij is graag met zijn kinderen en kleinkinderen samen, vertaalt verhaaltjes en is dol op geschiedenis, die van Cuba zowel als van de wereld. Op veel vlakken heeft mijn vader zijn visie bijgesteld. Het was bijvoorbeeld niet makkelijk hem te overtuigen van de noodzaak van ruimere rechten voor holebi's. Maar hij is geëvolueerd. Hij is niet fanatiek."

Daar zit ze dan, de generaalsdochter. Ze heeft lezingen gegeven op Manifiesta, aan de universiteit van Mons, het Gentse Casa Rosa, en overal was volk. Ze heeft Belgisch bier gedronken en is dol op chocola. "Maar buiten Cuba of buiten de revolutie leven? Neen, dat zou me niet afgaan. Ik voel me zeer bevoorrecht en ben trots: op Cuba, op mijn familie en op onze geschiedenis."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234