Woensdag 01/12/2021

Walvisjacht

IJsland is weer begonnen met de jacht op de bedreigde vinvis

IJslandse walvisvaarders snijden een vinvis open, in 2009.  Beeld AFP
IJslandse walvisvaarders snijden een vinvis open, in 2009.Beeld AFP

Stilletjes is in de Atlantische Oceaan het walvisvangstseizoen van start gegaan. Als enige land ter wereld jaagt IJsland op de bedreigde gewone vinvis. "Economisch dom misschien, maar ja, het is ‘onze’ cultuur."

In de haven van Hvalfjördur, IJsland, werd vrijdag de eerste walvis van het seizoen aan land gebracht. Een gewone vinvis van meer dan 20 meter lang, gedood met een granaatharpoen. Sindsdien zijn er nog drie gevangen. De imposante gewone vinvis, na de blauwe vinvis het grootste dier op aarde, wordt in zijn voortbestaan bedreigd. Toch gaat IJsland er dit jaar 191 doden.

Dat is voor het eerst sinds 2015, toen er 155 gewone vinvissen werden gedood. IJsland is het enige land ter wereld dat op vinvissen jaagt, in de eigen Exclusieve Economische Zone (EEZ). De twee andere landen die nog walvissen vangen – Noorwegen op commerciële, en Japan op zogenaamd ‘wetenschappelijke’ gronden – richten zich op dwergvinvissen, een veel talrijkere soort, die overigens ook door IJsland wordt bejaagd.

De IJslandse jacht is in strijd met internationale afspraken. Er is sinds 1986 een internationaal verbod op commerciële walvisvaart van de International Whaling Commission (IWC). Bovendien is de gewone vinvis in 2008 tot bedreigde soort verklaard en is in het VN-verdrag CITES de handel in vinvisproducten verboden. IJsland heeft in beide gevallen een uitzondering bedongen.

IJsland verdedigt zijn jacht op economische gronden: er zou een markt zijn voor walvisvlees. Dwergvinvis wordt lokaal gegeten, vinvis wordt geëxporteerd naar Japan. Die export (8.800 ton sinds 2008) heeft twee jaar stilgelegen maar kan volgens de enige exporteur, familiebedrijf Hvalur, lucratief worden hernomen omdat Japan de importregels voor vers vlees heeft versoepeld.

De blauwe vinvis blijft het grootste dier ter wereld met een maximale lengte van 33 meter. Beeld thinkstock
De blauwe vinvis blijft het grootste dier ter wereld met een maximale lengte van 33 meter.Beeld thinkstock

Tegenstanders werpen tegen dat IJslanders amper walvisvlees eten. Het wordt vooral geconsumeerd door nieuwsgierige toeristen, die zijn wijsgemaakt dat het een typisch lokaal gerecht is. IJsland heeft afgelopen jaren de markt kunstmatig moeten stimuleren met nieuwe producten, zoals gerookt dwergvinvisvlees. Hvalur doet nu onderzoek met de Universiteit van IJsland om te kijken of vinvis verwerkt kan worden tot ijzer en andere voedingssupplementen.

De walvisjacht staat tegelijkertijd op gespannen voet met het voor IJsland steeds belangrijker toerisme, zegt Vanessa Williams-Grey van de Britse ngo Whale and Dolphin Conservation. Walviskijken is met 350.000 deelnemers en een omzet van 23 miljoen euro per jaar de op een na grootste toeristische sector van het land. "Dat bewijst dat levende walvissen veel meer waard zijn dan dode." Exploitanten van whale watching klagen dat de walvissen door de jacht schuwer worden en ze met hun boten dus steeds verder de zee op moeten.

Lees verder onder de video.

Volgens analisten houdt IJsland, een klein land dat trots is op zijn visserijtraditie en hecht aan zijn onafhankelijkheid, ook uit nationalistische motieven vast aan de walvisjacht. IJsland vindt, anders dan de meerderheid van de IWC-landen, dat de regels er zijn om de walvisvangst te reguleren, niet om haar onmogelijk te maken, en dat een moratorium geen permanent verbod mag zijn.

IJsland ging in de jaren tachtig met tegenzin akkoord met het moratorium, maar stapte in 1992 uit de IWC toen deze geen quota’s wilde toestaan. In 2002 traden ze weer toe, maar met een zeer omstreden voorbehoud tegen de eindeloos verlengde ban. In 2006 begon IJsland weer met de commerciële jacht en export, ondanks protesten en zelfs economische sancties van de VS.

IWC noch CITES kunnen er iets tegen ondernemen, zegt Williams-Grey. "Omdat IJsland net als Noorwegen en Japan een voorbehoud heeft bedongen voor zowel het moratorium op walvisvangst als het verbod op de handel in gewone vinvis, mogen de drie landen gewoon handel drijven met elkaar. De mogelijkheid van zo’n voorbehoud maakt natuurlijk een lachertje van IWC en CITES."

IJsland hanteert voor de walvisvangst eigen quota. Voor dit seizoen zijn dat 191 vinvissen (inclusief 30 van het ongebruikte quotum van vorig jaar). Op basis van omstreden rapporten die stellen dat de vangst van vinvissen goed zou zijn voor de kabeljauwstand, en dat de populatie vinvissen in de noordelijke Atlantische Oceaan zozeer zou zijn gegroeid (tot 40.000) dat de vangst duurzaam is.

Volgens natuurbeschermers zijn de vinvisquota allerminst duurzaam, en zeker drie keer hoger dan een wetenschappelijke IWC-commissie adviseerde (46 dieren). Volgens Williams-Grey zijn er niet genoeg actuele data over aantallen en gezondheid van de dieren, die zoals alle walvissen lijden onder vervuiling, klimaatverandering (voedselschaarste) en aanvaringen met schepen.

Enige hoop voor de gewone vinvis is dat de steun onder de IJslandse bevolking voor de walvisjacht afneemt. Blijkens een recente peiling steunt 34 procent de jacht op vinvissen en is ook 34 procent tegen. In 2013 was dat nog 60 tegen 18 procent. Overigens steunt 50 procent de jacht op dwergvinvissen.

Williams-Grey wijst erop dat de regering komend jaar moet beslissen of de regeling uit 2014 die walvisjacht in IJslandse wateren toestaat, wordt verlengd. Dat kan spannend worden. "Ik betwijfel of de walvisjacht in IJslandse wateren op de lange termijn ecologisch, sociaal en economisch duurzaam kan zijn", zei de groene premier Katrín Jakobsdóttir onlangs.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234