Maandag 18/10/2021

Iedereen wil naar

Weinig kinderverhalen wisten zich zo diep in het collectieve geheugen te nestelen als Alice in Wonderland. Ter gelegenheid van zijn 150ste verjaardag zet de British Library in Londen het boek en zijn invloeden in de kijker. Een bloemlezing.

Je zou het niet zeggen, maar Alice in Wonderland is ouder dan onze oudste overgrootmoeder. Op 4 juli 1862 vertelde Charles Dodgeson tijdens een boottochtje op de Thames een onwaarschijnlijk verhaal aan Lorina, Alice en Edith Liddell, de dochtertjes van de toenmalige decaan van de Oxford-universiteit. De zusjes waren zo wild van zijn vertelsels dat Dodgeson na lang aandringen van Alice zijn ideeën op papier zette en het hen cadeau deed voor kerst. Twee jaar later besliste de getalenteerde schrijver om het verhaal te publiceren onder het pseudoniem Lewis Carroll.

Alice in Wonderland zette de deur open voor duizenden interpretaties. De een beweert dat het een fantasierijk dagboek is van een gefrustreerde pedofiel, de ander ziet een verdoken drugsverleden in de geschifte personages en de magische paddenstoel. De waarheid achter Wonderland zit wellicht in geen van beide of in allebei, wie weet.

Belangrijker is dat door bovenstaande indrukken het verhaal tot inspiratiebron diende voor het gros van de kunstwereld. Schrijver Phillipe Pullman baseerde zijn hoofdpersonage Lyra in Het gouden kompas op Alice. De Japanse beeldhouwster Yayoi Kusama verhief Alice dan weer tot een popartsymbool en Salvador Dalí en André Breton zagen in Wonderland de hoofdpunten van het surrealistisch manifest opgesomd.

Elke generatie kent wel een door Alice in Wonderland geïnspireerd icoon dat een invloed gehad heeft op onze hedendaagse beeldvorming. Walt Disney is de bekendste in het rijtje. Hij smeerde in 1951 een zeemzoet droomlaagje over het Wonderland dat in de oorspronkelijke versie donkerder en kritischer was. Disney worstelde met de angst dat als zijn animatie te donker en te abstract zou zijn, het nooit tot bij het grote publiek zou raken. Dit tot ongenoegen van sommige critici, die de vervlakking van de Disney-versie eerder afkeurden.

Eeuwige jeugd

Surrealisten als Dalí en Bréton waren dan weer wel te vinden voor de vinnige en absurde stijl die Carroll hanteerde. Grondlegger van het surrealisme Bréton schreef ooit dat de grootste misdaad van volwassenen het verliezen van de kinderlijkheid is. Volgens hem is verbeelding de bron van eeuwige jeugd. Alice die constant worstelt met groeien en krimpen in Wonderland is het perfecte symbool van zijn statement. Carrolls idee van een Wonderland met een onuitputtelijke verbeelding, vermoedelijk verborgen seksuele hints en surreële elementen, is de ideale inspiratiebron voor surrealisten als Dalí, die ook zijn moeite met seksuele identiteit in zijn werk stopte.

Wat de stroming verder gemeen had met Carroll is de frustratie over de maatschappij. Alice in Wonderland lacht met de bourgeoisie en haar etiquette, en doet dit aan de hand van de redenering van een kind. Surrealisten spelen een avant-garderol in het revolteren door het effect dat de Eerste Wereldoorlog op hen had. De absurditeit van de bourgeoisie werkte als trigger voor een cynische houding tegenover het systeem. Carrolls nonsenswerk kwam voor hen als een briljante satire van de pretentie en huichelarij van de sociale orde.

Wonderland pakte de hele kunstwereld in, het verhaal bleef hangen op de meest bizarre plaatsen. Zo deed modetijdschrift Vogue een speciale shoot rond Alice in Wonderland, waarbij Grace Coddington de designers zelf als nevenpersonages inzette. Marc Jacobs en Tom Ford namen toen de rol van rups en konijn voor hun rekening.

Ook de muziekwereld inspireerde zich op Wonderland. Samen met de opkomst van lsd was de absurde wereld van Lewis Carroll een ultieme ontsnappingsroute. De hippies van Jefferson Airplane maakten zo midden jaren 60 trippend op acid het psychedelische nummer 'White Rabbit'. Tom Waits droeg dan weer zijn steentje bij door zijn getormenteerde ziel toe te leggen op de soundtrack voor het toneelstuk Alice, geregisseerd door Robert Wilson.

Aan voorbeelden van kunstenaars beïnvloed door Lewis Carroll duidelijk geen gebrek, British Library wijdt er een volledige tentoonstelling met aangepaste pop-upshop aan en focust voornamelijk op Britse artiesten die zich door het verhaal lieten inspireren. Niet alleen het originele manuscript is er aanwezig, ook nieuwe geïllustreerde edities van diverse andere artiesten tonen telkens door een andere vertelwijze hoe de maatschappij van hun tijd werd geïnterpreteerd.

Het bekendste werk gelinkt aan Carroll is wellicht het schilderij Alice in Wonderland van Magritte uit 1945. Ook vandaag is Alice nog steeds alomtegenwoordig. De Antwerpenaren van Capsule werkten twee jaar aan hun album Alice, en kregen hierbij hulp van onder anderen Bjorn Eriksson en Elko Blijweert.

Even straf is het werk van de Gentse Sine Özbilge, die met haar masterproef The Three Ring Circus meedingt op het Kortfilm Festival van Leuven; een veelbelovende animatie die zowel Albert Camus als Lewis Carroll in het hart draagt.

Alice in Wonderland heeft van bij het ontstaan een creatieve aardbeving veroorzaakt. Weinig woorden zijn nog nodig om te stellen dat het vernuft vertelsel nog steeds het ultieme boegbeeld is van de creatieve ontsnapping.

Wonderland is de uitstap die een kind maakt tijdens een namiddagje verveling, het is tegelijk de wereld waar we uitrollen als onze wekker voor de tweede keer snoozet. Alice is te koesteren erfgoed. Een vat vol ideeën waar we wellicht nog enkele decennia mee verder kunnen.

Alice in Wonderland loopt tot en met 17 april in de British Library Alle info op bl.uk

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234