Vrijdag 06/12/2019

Algerije

Iedereen keert zich tegen Bouteflika: het regime brokkelt steeds verder af

Demonstrerende vrouwen vrijdag in Algiers. Ondanks de regen kwamen er weer tienduizenden mensen op de been. Beeld Reuters

De dagen van Abdelaziz Bouteflika lijken geteld. De 82-jarige Algerijnse president is te ziek om nog langer te functioneren en moet ogenblikkelijk zijn zetel opgeven, zo verklaarde legerleider generaal Ahmed Gaed Salah dinsdagmiddag voor de zender Ennahar TV. Dat maakt de positie van Bouteflika zo goed als onhoudbaar.

Salah verwees naar artikel 102 van de grondwet, dat bepaalt dat het parlement het staatshoofd ongeschikt tot regeren kan verklaren. De voorzitter van de senaat van Algerije neemt dan voor minstens 45 dagen zijn taken over. Uit het presidentieel paleis was dinsdagmiddag nog geen reactie gekomen op de interventie van de legerchef.

Zo telt het zinkend schip steeds minder opvarenden. Een voor een namen bondgenoten van Bouteflika de afgelopen dagen afstand van de bejaarde staatsman, die sinds een maand het doelwit is van een massale, almaar groeiende protestbeweging. Het regime brokkelt af – mogelijk met als resultaat dat het regime grotendeels in stand blijft.

De legerleiding en de twee regeringspartijen, die gedrieën altijd de kern van le pouvoir vormden, zien de bui hangen en proberen aansluiting te vinden bij de demonstrerende menigten. Eerder al schaarden de officiële oppositie en een reeks maatschappelijke organisaties (imams, advocaten, leraren, oorlogsveteranen) zich onverkort achter de volksbeweging.

Zo wordt het steeds minder waarschijnlijk dat Bouteflika kan doen wat hij van plan was: zijn vierde regeertermijn zonder tijdslimiet oprekken, zodat hij tijd wint om het protest te laten doodbloeden en de zaken met verdeel-en-heers naar zijn hand te zetten.

Vorige maand gingen jongeren de straat op tegen het voornemen van Bouteflika, die er al vier termijnen op heeft zitten, zich bij de verkiezingen van 28 april herkiesbaar te stellen. Het protest werd zo groot, dat de president op 11 maart beloofde van een vijfde termijn af te zien.

Hij wil echter ook de verkiezingen uitstellen tot een nader te bepalen datum en tot die tijd aanblijven. Voor de demonstranten is dat onaanvaardbaar. Zij willen dat Bouteflika, die sinds een beroerte in 2013 nauwelijks nog kan praten, meteen opstapt. Ook klinkt op straat inmiddels de roep om het verdwijnen van het hele regime.

De grootste domper tot nu voor Bouteflika is de houding van de militaire top. Legerleider Salah prees vorige week al de ‘nobele doelen en zuivere bedoelingen’ van de betogers, die ‘duidelijk toegewijd zijn aan God en het vaderland’. Leger en politie hebben de demonstranten tot nu met rust gelaten. Dinsdag kwam daar Salahs oproep overheen aan Bouteflika om direct plaats te maken.

Eieren voor hun geld

Ook andere onderdelen van het establishment kiezen eieren voor hun geld. Zelfs leiders van de sinds 1962 regerende partij FLN, waaruit Bouteflika voortkomt, proberen in het gevlij te komen bij de demonstranten. ‘De activisten van de FLN steunen de volksbeweging voluit’, verklaarde voorzitter Mouad Bouchareb vorige week. ‘Het volk vraagt, met gigantische marsen, om verandering.’ Tegelijk echter bleef de FLN het plan van de president steunen een Nationale Conferentie een grondwet te laten opstellen en verkiezingen te laten houden. 

De andere partij in de regeringscoalitie, de RDN, is explicieter in haar kritiek op Bouteflika. Diens kandidatuur voor de verkiezingen was ‘een grote vergissing’, volgens woordvoerder Seddik Chihab. ‘Ongrondwettelijke krachten hebben de afgelopen jaren de macht gegrepen. De eisen van het volk moeten zo snel mogelijk worden ingewilligd.’

Ongetwijfeld zijn dergelijke uitlatingen deels een strategie om zoveel mogelijk bij het oude te laten: als de oude man en een klein kringetje van getrouwen worden geofferd, accepteert het ontketende volk mogelijk dat andere delen van le pouvoir gewoon intact blijven. Een bescheiden aantal politieke en sociale hervormingen is in zo’n pakket inbegrepen. Het is zeer wel denkbaar dat dit scenario het resultaat zal zijn van de huidige agitatie.

De vraag is bovendien hoe geloofwaardig de uitspraken zijn in de ogen van de betogers. Meer dan wat en wie ook – op Bouteflika en zijn broer Saïd na – belichaamt met name de FLN de kwalijke, corrupte kanten van een regime dat zich in de ogen van de opstandige jeugd heeft overleefd.

Twee steunpilaren

Nog twee steunpilaren van het regime wankelen, de organisaties van werkgevers en werknemers. Steeds meer afdelingen van de vakcentrale UGTA sluiten zich aan bij het protest. De UGTA heeft altijd nauw aangeschurkt tegen de macht. Voorzitter Sidi Saïd is een van de meest gehate leden van de issaba (bandieten), zoals Bouteflika’s kliek wordt genoemd.

In de werkgeversorganisatie FCE wordt aangedrongen op het bijeenroepen van een speciaal congres, waar voorzitter Ali Haddad vervangen zou moeten worden. Haddad heeft miljarden verdiend met overheidsopdrachten. ‘Hij staat voor cliëntelisme en vriendjespolitiek’, zei oud-vicevoorzitter Laid Benamor, die opstapte bij het begin van de protesten.

Intussen komen aan de kant van het protest prominente Algerijnen in beeld die namens de beweging met de regering kunnen onderhandelen en mogelijk een rol kunnen spelen in de overgangsfase. Zij hebben de Nationale Coördinatie voor Verandering opgericht.

Tot hen behoren mensenrechtenadvocaat Mustapha Bouchachi en Karim Tabou, leider van de socialistische partij FFS. Ook enkele gematigde islamisten zijn lid. Zoubida Assoul, jurist en oprichter van de partij UCP, is vooralsnog de enige vrouw in de groep.

Profiel Mustapha Bouchachi

Hoewel de protesten in Algerije tot nu spontaan waren en werden geïnitieerd door een netwerk van jonge activisten, treden nu toch gerespecteerde figuren naar voren die in de media het woord voeren namens de beweging en een leidende rol lijken te gaan spelen. De voornaamste van hen is de 67-jarige mensenrechtenadvocaat Mustapha Bouchachi.

Ondanks zijn leeftijd zou hij een van degenen kunnen zijn die met de regering gaan praten over de eisen van de veelal jeugdige demonstranten. Van ‘de straat’ geniet hij het vertrouwen.

Maar ook de andere kant ziet mogelijk een prominente rol weggelegd voor Bouchachi. Persbureau Reuters schreef op gezag van ‘politieke bronnen’ dat de legerleiding achter de schermen diverse vooraanstaande burgers weegt als kandidaat voor het presidentschap van het land en voor andere topposities. Een van hen zou Mustafa Bouchachi zijn, aldus het persbureau.

Bouchachi komt uit een familie van verzetsstrijders. Zijn vader kwam in 1960 om bij een bombardement door het Franse koloniale leger. Hij studeerde af als jurist in het Britse Southampton en doceerde aan de Universiteit van Algiers.

In de jaren negentig richtte Bouchachi de Algerijnse Liga voor de Mensenrechten (LADDH) op, waarvan hij voorzitter was van 2007 tot 2012. In dat jaar werd hij parlementslid voor het sociaal-democratische Front des Forces Socialistes (FFS), de op een na grootste (na de islamisten) oppositiepartij van Algerije. Twee jaar later stapte hij op omdat de regering zijn voorstellen tot hervorming negeerde.

Met zijn stevige postuur, vierkante kaaklijn en grijze kuif is de zestiger in alles het tegendeel van de broze president Abdelaziz Bouteflika. Op Facebook heeft hij inmiddels een grote aanhang verworven. ‘Bouteflika moet weg’, zegt hij keer op keer voor de tv-camera’s. ‘Hij wil de overgang naar democratie leiden. Dat is niet serieus, een onderschatting van onze intelligentie.’

Ene Riad Mahdi schreef op YouTube onder zo’n filmpje als commentaar: ‘Bouchachi president!’


Mustapha Bouchachi tijdens een demonstratie op 22 maart. Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234