Maandag 27/09/2021

AnalyseVaccinaties

Iedereen is gelijk, maar de gevaccineerde iets meer gelijk dan de ander: dat is een slecht idee

In Frankrijk klinkt luid protest tegen de coronapas die ingevoerd wordt. Die legt beperkingen op aan wie niet gevaccineerd is. Beeld Getty Images
In Frankrijk klinkt luid protest tegen de coronapas die ingevoerd wordt. Die legt beperkingen op aan wie niet gevaccineerd is.Beeld Getty Images

Je wel of niet laten vaccineren, heette eerst een vrije keuze te zijn. Nu denken steeds meer landen aan het opleggen van beperkingen voor wie niet geprikt is. ‘Het zal de vaccinsceptici vooral bevestigen in hun mening.’

De Israëlische premier Naftali Bennet zei het met heel wat nadruk. Het zijn de niet-gevaccineerden die ervoor gezorgd hebben dat Israël, ooit vaccinatiekampioen, opnieuw coronamaatregelen moet opleggen. En die niet-gevaccineerden zijn in Israël met meer dan een miljoen. In mei werd nog gedacht dat die groep geen probleem zou vormen, aangezien de groepsimmuniteit hoog genoeg was. Maar sinds de komst van de meer besmettelijke deltavariant zorgt die groep er volgens premier Bennet voor dat het aantal besmettingen opnieuw serieus toeneemt in zijn land.

En dus doet Israël wat Frankrijk en Italië al deden en ook Duitsland serieus overweegt: het voert een coronapas in die voordelen geeft aan wie volledig gevaccineerd is of antistoffen heeft door de ziekte zelf. Wie niet geprikt of recentelijk ziek geweest is, moet zich voortaan laten testen om toegang te krijgen tot publieke plaatsen als restaurants, sportscholen, zwembaden, gebedshuizen en ook plekken waar veel mensen samenkomen.

De komst van de deltavariant heeft dus voor een verschuiving gezorgd. Voordien klonk nog dat vaccineren een vrije keuze was. Nu is duidelijk dat iedereen mee in het bad zal moeten, willen we deze variant te baas kunnen. Sommige landen gaan daarin nog een stap verder. De Filipijnse president Rodrigo Duterte zei vorige maand in een speech dat wie niet gevaccineerd wil worden voortaan opgepakt en opgesloten wordt. En in Indonesië staan dan weer geldboetes op het weigeren van een vaccin.

“Dat is wel heel extreem”, reageert Karolien Poels, professor strategische communicatie (UAntwerpen). Zij doet onderzoek naar hoe je best communiceert over de vaccins en adviseert het coronacommissariaat. Zo goed als alle experts zijn het erover eens dat verplichten geen goeie zaak is. Uit de wetenschappelijke literatuur blijkt dat zoiets contraproductief werkt. “Het is beter om mensen goed te informeren en te overtuigen en zo de positieve flow te laten gebeuren.”

Hakken in het zand

Maar ook in ons land gingen al stemmen op om de druk op de niet-gevaccineerden wat te verhogen. Vanaf half augustus is het Covid Safe Ticket verplicht bij grote evenementen. Om zo’n ticket te krijgen moet je ofwel volledig gevaccineerd zijn, ofwel de ziekte doorgemaakt hebben ofwel een negatieve test kunnen voorleggen. Maar sommigen wilden zo’n ticket ook invoeren voor kleinere evenementen zoals een trouw- of bedrijfsfeestje of een fuif in het jeugdhuis. Het Overlegcomité veegde dat plan – voorlopig – van de baan.

Omdat de noodzaak bij ons nog niet zo groot is, klinkt het bij een regeringsbron. De vaccinatiegraad is in ons land hoog. Meer dan de helft van de Belgen is al volledig gevaccineerd. Vlaanderen scoort het best, meteen gevolgd door Wallonië. Maar zelfs Brussel, dat achterop hinkt, scoort beter dan pakweg Frankrijk. “Nog meer druk zetten en polarisatie tussen geprikten en niet-geprikten riskeren, is met andere woorden nog niet nodig”, zegt de bron.

Bovendien motiveer je de echte vaccinsceptici niet door hen beperkingen op te leggen, meent professor Poels. “Wie echt niet wil, zal door de invoering van zo’n pas nog meer de hakken in het zand zetten. Die zullen denken: ‘zie je wel, nu gaat men ons nog dwingen ook’. Zo’n pas speelt net de vaccinsceptici in de kaart. Dat zie je ook in Frankrijk al gebeuren.”

Rol van de huisarts

Ook Poels vindt het belangrijk om polarisatie te vermijden. “We moeten toch proberen om dit niet uit de hand te laten lopen. Als je een vriend of vriendin hebt die zich niet wil laten vaccineren, dan moet je vooral benadrukken dat het zijn of haar eigen keuze is en vooral niet in de aanval gaan. Vraag die persoon bijvoorbeeld om bij de huisarts te rade te gaan. Artsen zijn goed geplaatst om twijfelaars informatie te geven. Zulke dingen helpen wel.”

Al is er wel één groep die mogelijk wel overtuigd kan worden met zo’n coronapas: de jongeren. Professor Poels: “We hebben onderzoek gedaan bij 16 tot 25-jarigen. De meesten willen wel gevaccineerd worden, ook al gaan ze ervan uit dat ze zelf geen of een laag risico lopen. Voor hen is het een collectieve zaak, ze willen bijdragen tot de groepsimmuniteit. Maar jongeren wegen ook heel bewust de voor- en nadelen af van een vaccinatie. Ze denken: wat brengt dat vaccin op voor mij? De coronapas zou dus voor hen wel een argument kunnen zijn dat de balans in het voordeel van vaccinatie doet omslaan.”

En hoewel vaccinatie verplichten volgens Poels dus contraproductief werkt, kan het volgens haar bij het zorgpersoneel wél een goeie zaak zijn. Omwille van de voorbeeldfunctie die die mensen hebben en hun frequent contact met kwetsbare mensen. “We hebben daar geen wetenschappelijke data over, maar mijn aanvoelen is dat bij zorginstellingen met een lage vaccinatiegraad er vaak een of meerdere personen aanwezig zijn die een grote, negatieve invloed hebben op de andere collega’s. Een verplichting in de zorg zou dus bijna een opluchting kunnen zijn voor die collega’s die wel zouden willen, maar niet op kunnen tegen de negatieve dynamiek die binnen de instelling leeft. Dan hoeven ze zich niet meer te verantwoorden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234