Maandag 25/10/2021

Iedereen is bang voor Electrabel, behalve Sarkozy

Frans president Nicolas Sarkozy heeft meer macht over de Belgische energie dan u misschien vermoedt. De Belgische productie van elektriciteit wordt vandaag gedomineerd door een bijna-duopolie van Electrabel en SPE-Luminus, ook de twee kernenergiespelers. Beide bedrijven zijn in handen van Franse groepen, waarin de Franse overheid de belangrijkste aandeelhouder is. Terwijl dat niet de bedoeling was, toen de markt werd geliberaliseerd.

Terwijl de marktleider Electrabel in handen is van GDF Suez, wordt het kleinere SPE-Luminus gecontroleerd door die andere Franse energiegigant, Electricité de France of EDF. Electrabel is volgens Europese schattingen op zijn eentje goed voor 70 tot 80 procent van de Belgische stroomproductie.

Die Franse dominantie is een enorme ontgoocheling voor de ‘believers’ in de liberalisering van de Belgische energiemarkt, een proces dat zich stapsgewijs tussen 1999 en 2003 op gang trok. De voorstanders van de vrijmaking hoopten op een markt met vier tot vijf producenten die volop met elkaar in concurrentie konden gaan. Dat ideaal is veraf.

Waar liep het verkeerd? Wijlen Karel Van Miert, voormalig eurocommissaris voor Concurrentie, legde in een van zijn laatste interviews, in mei 2009, de vinger op de wonde. “België is niet de baas. Vroeger was het beleid erop gericht om Electrabel te beschermen. Na de liberalisering is er niets aan dat beleid veranderd. Noem mij een regering die ooit het lef heeft gehad om dat aan te pakken”, zei Van Miert in deze krant. Zijn analyse klinkt bijna twee jaar later nog even actueel. “De overheid had Electrabel de schroeven moeten aandraaien. Ze had de toezichthouder in de sector meer bevoegdheden moeten geven en desgevallend ingrijpen in de prijzen. In plaats van Electrabel duidelijk te maken dat het gedaan moet zijn met met haar voeten te spelen, gaat de overheid bedelen bij Electrabel voor 250 miljoen om de begroting te sluiten. Op die manier stelt ze zich kwetsbaar op.”

Machtige lobbymachine

De critici van Electrabel schrijven de weinig doortastende houding van de regering toe aan de machtige lobbymachine van het bedrijf, die politici op alle niveaus bewerkt (DM 11/2). Een goedgeplaatste bron: “Die mannen van Electrabel, die zijn toch zo machtig. Hun netwerk in het land is werkelijk ongelooflijk. ‘Uwe kleine of uw neef zoekt werk? Dat fiksen we wel, maar dan moet je wel in ons voordeel stemmen’, zo ging dat vroeger.”

De federale regering en de top van GDF Suez-Electrabel zijn dan weer verstrengeld in een merkwaardige haat-liefde-relatie. Beide partijen deinzen er niet voor terug elkaar af te dreigen en voor de rechtbank te slepen. GDF Suez dreigde er zelfs even mee een pak jobs weg te halen uit België als het de staat te veel moet betalen.

Maar tezelfdertijd gunt de federale regering de Electrabeltop ook prestigieuze bijbanen in de banksector. Zo is ex-Electrabelbaas Jean-Pierre Hansen bestuurder bij KBC, als vertegenwoordiger van de federale overheid. Hansen is nog altijd de man bij Electrabel die met diezelfde regering onderhandelt over de verlenging van de levensduur van de kerncentrales. Sophie Dutordoir, directeur-generaal van Electrabel, is dan weer de overheidsvertegenwoordiger in de raad van bestuur van BNP Paribas Fortis.

Ni sans toi, ni avec toi, zo lijkt het wel. België kan niet zonder GDF Suez en GDF Suez kan niet zonder België. De Fransen wachten al maanden op de wet die de Belgische kerncentrales langer openhoudt dan eerder was vastgelegd. Aangezien de grootste kosten voor die centrales allang verteerd zijn, zou dat de winstpot van Electrabel en dus van moedergroep GDF Suez flink spijzen. In ruil zal GDF Suez wellicht bereid zijn enkele honderden miljoenen euro’s per jaar in de staatskas te storten. Dat kan de regering goed gebruiken om de begroting op te smukken.

Frans president Nicolas Sarkozy houdt op de achtergrond een oogje in het zeil. De regeringslijn met het Elysée loopt wellicht het vlotst via de MR en zijn minister van Financiën Didier Reynders, die dicht aanleunen bij Sarkozy. De Waalse industrieel Albert Frère speelt als grootaandeelhouder van GDF Suez een belangrijke rol achter de schermen.

Dat de liberalisering uitdraaide op een Franse machtsgreep, heeft niet alleen te maken met politiek stratego, maar ook met de haast permanente fusie- en overnamekoorts in de Europese energiesector. Toen Guy Verhofstadt (Open Vld) premier was, hoopte hij erop dat de vrijmaking op termijn zou leiden tot drie volwaardige spelers van verscheiden oorsprong, die met elkaar de concurrentie aangaan. Daarbij werd gedacht aan het Franse GDF Suez, het Britse Centrica en het Duitse E.ON. Centrica had in die tijd nog SPE-Luminus in handen. Maar in 2009 verkocht het Britse Centrica om interne redenen zijn Belgische dochter aan Electricité de France. De Franse staat kreeg zo zijn machtspositie op het Belgische wingewest op een schoteltje gepresenteerd.

Concurrenten blijken partners

Ook van E.ON werd gehoopt dat het volop de concurrentie zou aangaan met Electrabel op de particuliere Belgische markt, maar dat blijft vooralsnog uit. E.ON en Electrabel hebben verscheidene samenwerkingsverbanden lopen in binnen- en buitenland en lijken meer partners dan concurrenten. In België richt E.ON zich op de grote industriële klanten en laat het de residentiële markt links liggen. Hoewel E.ON qua Belgische productiecapaciteit vergelijkbaar is met SPE-Luminus, blijven de Duitsers daardoor relatief onzichtbaar.

Frankrijk heeft de Belgische elektriciteitsmarkt dus stevig in de greep. De recente managementwissels aan de Electrabeltop doen de hoop rijzen op een genadiger prijzenbeleid. Dirk Beeuwsaert werd vorig jaar aangesteld als nieuw gedelegeerd bestuurder van Electrabel, in opvolging van Hansen. Hij vormt het topduo met Sophie Dutordoir.

Volgens sommige waarnemers blaast er een warmere wind dan in het kille, rigoureus becijferde Hansentijdperk, al is niet iedereen daarvan overtuigd. “Het zijn andere mensen en karakters, maar of er fundamenteel iets veranderd is? Dat betwijfel ik”, zegt onze bron. “Het zijn dezelfde onderrichtingen van Parijs. Het is Parijs dat dicteert.”

De Electrabeltop zelf wou gisteren geen reactie kwijt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234