Donderdag 24/06/2021

Iedereen infantiel?

Anno 2016 vieren kleurclubs voor volwassenen hoogtij. Vrouwen die dol waren op Fifty Shades of Grey zitten tegenwoordig aan de Tiny-prentenboeken. Nog anderen wisselen vriendenalbums uit en vullen voorgedrukte creatieve plakboekjes in. Waar zijn we in hemelsnaam mee bezig?

De rage van de kleurboeken voor volwassenen stak vorig jaar al de kop op, maar blijkt nog lang niet voorbij. Wereldwijd worden de ranglijsten van non-fictieboeken steevast aangevoerd door een paar kleurboekentitels. In de VS en de UK blijven ze qua verkoop zelfs hoger scoren dan kookboeken.

In maart dit jaar rapporteerde Faber Castell, 's werelds grootste potloodfabrikant, dat werknemers tegenwoordig overuren moeten draaien om de vraag naar kleurpotloden bij te kunnen houden. De klant is niet meer tevreden met dozen van 36 kleuren, maar wil veel meer kleurnuances, in ambitieuze dozen van 120 tinten.

Op de koop toe wordt er een nieuwe minitrend op de boekenmarkt gesignaleerd: de doe- of invulboekjes voor volwassenen. Intussen publiceren duizenden andere volwassenen op sociale media erg graag foto's en filmpjes van schattige huisdieren. Nog anderen gaan dan weer helemaal op in Disney-films of in series uit het fantasy-genre, Frozen en Game of Thrones voorop.

Moeders sloven zich uit om breedvoerige verjaardagsfeestjes voor hun kinderen te organiseren, met bergen zelfgemaakte cupcakes, waarmee ze wellicht zelf een stuk van hun kindertijd hopen in of terug te halen. Volwassen vrouwen kopen vandaag Tiny-boeken voor hun eigen collectie. Op de een of andere manier worden we massaal geteisterd door een oprukkende vorm van infantiliteit.

Algehele verdoving

Ook de Britse activist/ komiek/acteur Russell Brand vroeg zich naar aanleiding van de kleurboekenrage vorig jaar af of de apocalyps een aanvang genomen had. "Wat heeft ons veranderd in bange dommeriken die in kinderlijke verdoving willen leven?", zo raasde hij in een YouTube-filmpje. "Het is net alsof volwassenen gehypnotiseerd zijn in een toestand van voortdurende angst. Dit is de apocalyps, het einde van de wereld, dat volwassenen zo bang geworden zijn en zo geestesziek dat ze in regressie willen treden naar een tweede kindertijd, liever dan de huidige problemen het hoofd te bieden!"

Nog meer dan Russell Brand zag de Britse acteur Simon Pegg er een teken van infantilisering van de maatschappij in, een opzettelijke verheerlijking van een Peter Pan-cultuur, een samenzwering om de mensen dom en kritiekloos te houden. "We worden door de dominerende krachten in een toestand van infantiele fixatie gehouden, om ons buigzamer te maken", predikte Pegg.

"We worden warm gemaakt voor dingen waar we als kind mee bezig waren, zodat onze aandacht afgeleid wordt, weg van datgene waar we écht in zouden moeten investeren: ongelijkheid, corruptie en economisch onrecht." Kortom: de hele kleurrage was volgens gealarmeerde critici een bedenkelijke maatschappelijke ontwikkeling, veroorzaakt door ontwikkelingen van bovenaf.

Herman Konings, Vlaanderens notoire trendwatcher, meent op zijn beurt dat kleurboeken voor volwassenen gewoonweg een perfecte vorm van escapisme zijn: "Kleurboeken zijn een vorm van digital detox. Net zoals een fysieke ontsnapping naar een klooster, een retraite zonder digitale connecties, maar dan op een erg eenvoudige manier."

De hele kleurtrend moet ergens in de zomer van 2013 in Frankrijk zijn opgedoken. Ineens kwamen daar kleurboeken met psychedelische tekeningen op de markt als antistresstherapie voor volwassenen. Veel stof deden die boekjes niet opwaaien bij de nuchtere Fransozen, wel bij de Engelsen. Een slimme uitgever bracht in de UK een meer romantische versie op de markt die wél gigantisch aansloeg. De Schotse Johanna Basford mikte meteen een schot in de roos met haar kleurboek Secret Garden. Weldra volgden toen Enchanted Forest en Lost Ocean, en de concurrenten waagden op hun beurt hun kans met nieuwe kleurboeken voor echt grote mensen, met sprookjesplaten of Harry Potter-tekeningen, maar ook met stoutere, politiek-satirische plaatjes.

Spuugzat

Miljoenen kleurboeken zijn er intussen al over de toonbank gegaan, wereldwijd, terwijl ze bovenaan staan in de internationale bestsellerlijsten. Hoe dat komt? "Mensen houden van inkleuren omdat ze het digitale spuugzat zijn", verklaarde tekenares Johanna Basford. Sommigen zien in kleuren voor volwassenen een element van guilty pleasure, een kinderlijk plezier, dat uitgegroeid is tot een algemeen aanvaard fenomeen.

"Zoals mindfulness en meditatie is creativiteit nu ook mainstream koopwaar geworden", aldus Laura Holson van de International New York Times over de inkleurrage. "Mensen zijn niet meer geïnteresseerd in een complete carrièreswitch. In plaats daarvan zoeken ze een soort 'uitstel' voor een drukke baan en hun gezinsleven."

Het einde van de trend lijkt nog niet meteen in zicht. Niet dat we meteen allemaal aan het duimzuigen zullen slaan uit nijpende regressiedrang, maar toch. Het succes van andere infantiele boekwerken doet toch vragen rijzen over onze huidige mentale weerbaarheid en verlamming. Niet alleen kleurboeken scoren namelijk hoog in de hitlijsten van uitgevers, ook speciale doeboekjes klimmen almaar hoger in de top tien.

Aanvoerders van de lijsten zijn bijvoorbeeld de Canadese auteur Keri Smith, die met Wreck this journal (Creëren is vernietigen), The Imaginary World of en Finish This Book ook al een paar bestsellers op de wereld losliet. Het zijn boekjes die de lezer vragen om opdrachten uit te voeren (genre koffievlekken of vingerafdrukken op een bepaalde pagina te maken, het boek aan een touwtje binden en ermee gaan wandelen, et cetera). Oorspronkelijk waren ze bedoeld om kinderen van achter hun computer of tablet weg te lokken, de analoge wereld in, maar volwassenen kochten ze voor zichzelf.

Vriendenboek

Hier in Vlaanderen konden we uiteraard niet achterblijven. De laatste Vlaamse bestseller is het Bucket list boek van Elise de Rijck, waarin zij de lezer aanraadt om bijvoorbeeld voor het sterven toch maar eens een wens te doen bij het zien van een vallende ster, een eigen woord te verzinnen, een brief te schrijven aan jezelf, en de zon te zien zakken in de zee. Nee, we verzinnen het echt niet.

Van dezelfde auteur volgde ook een Vriendenboek, om uit te wisselen onder volwassenen, zodat men, mits de nodige guitige opdrachten en antwoorden te weten komt wie z'n echte vrienden zijn. Of iets daaromtrent. Aan de ronkende verkoopcijfers van beide boekwerkjes te zien is het erg gesteld met de fantasie van de gemiddelde jonge vrouw.

Hoe verklaar je het succes van dit soort bakvisboeken, die bol staan van ongeïnspireerde ginnegapperij? Trendwatcher Herman Konings wijt het succes aan een paar psychosociale fenomenen. "Als je de trend op een consumentenpsychologische manier bekijkt," aldus Konings, "dan moet je vaststellen dat mensen in deze tijd behoefte hebben aan een soort van tegendruk, een antidotum tegen een stresserende samenleving die meer en meer digitaal op ons afkomt.

"Een paar jaar geleden was het al duidelijk dat veel mensen hun heil gingen zoeken in een nieuwe ambachtelijkheid, uit een soort van latente vrees om in een steriele samenleving terecht te komen. Mensen begonnen opnieuw te tuinieren, bier te brouwen, te knutselen of te breien. Sindsdien is er een en ander veranderd. De laatste tijd zie je dat steeds meer mensen met meer verantwoordelijkheden vaker in stresssituaties terecht komen. Ze lijden soms aan FUD - fear, uncertainty and doubt - symptomen die voor het eerst opdoken bij 9/11. En naarmate de terreur van IS meer en meer een gezicht kreeg, werd de FUD ook groter.

"We leven daarenboven in een information én consumption overload en we hebben een almaar krimpend tijdsbudget. Voor een aantal mensen wordt dat bijgevolg allemaal te veel. Er vindt zoiets plaats als 'filterfalen', een soort neurologische verstopping. Ze ondervinden dat ze die stress doeltreffend kunnen temperen door erg eenvoudige handelingen te gaan stellen."

Zijn kinderlijke handelingen dan dé manier om gelukkiger te worden? Konings: "Het gaat eigenlijk over de eenvoud van bepáálde handelingen. Een van de therapieën bij een depressie bestaat erin om een aantal eenvoudige taken uit te voeren om de chaos in het hoofd te bestrijden. Om als tegenreactie op het digitale weer analoge dingen te gaan doen. Strijken bijvoorbeeld. Strijken is orde in de chaos brengen. Een berg kleren op een systematische manier weer ordelijk maken. Kleuren is ook zo'n handeling, die ook nog eens verwijst naar de eigen kindertijd. Het is de therapie van de regressie. Terug naar de totale eenvoud, waarbij je je geen vragen hoeft te stellen.

"Met een massale infantilisering heeft het weinig te maken, wel met een zekere ongecompliceerdheid van de handeling en met het effect van regressietherapie. Kinderlijke handelingen zorgen voor een herformattering, een kalibrering van de hersenen. Kleuren of doeboekjes invullen is bovendien niet zo complex als het brouwen van bier bijvoorbeeld, of een moeilijk recept klaarmaken. Om in een kleurboek te kleuren hoef je haast geen vaardigheid te hebben. De drempel ligt veel lager en je kunt het overal doen, al was het maar heel kort, om je geest te kalmeren. Wat in de doeboekjes staat is vaak erg flauw, maar voor veel mensen helpen die dingen wel omdat ze puur escapisme zijn."

Innerlijke kind

We zijn er dus lang nog niet van verlost, van de hele infantiliseringstrend. Het innerlijke kind is nu al voor vele marketeers dé consument. Om dat innerlijke kind te troosten wordt er ten andere ook steeds meer comfort food vol suikers en vetten verkocht, zo becijferden ze in Nederland. Voedsel als guilty pleasure: het is maar hoe je het aan de man brengt.

Misschien ook nog even meegeven dat er alweer een nieuw fenomeen de kop heeft opgestoken op kleurboekenvlak. In de VS zijn het tegenwoordig vooral kleurboeken met schuttingtaal waarin vlijtig gekleurd wordt. Vijf van de twintig best verkochte boeken op Amazon blijken kleurboeken met illustraties rond mooie, krullige woorden als 'bullshit', 'gutterslut' en 'fuck-off'. Het boek Release your Anger - 40 Swear Words to Color Your Anger Away is momenteel het best verkopende boek op Amazon.

Met een hoogst therapeutische werking, zonder twijfel, voor wie uit algehele colère af en toe keet wil schoppen en die neiging dan maar kanaliseert in een aangebrand kleurboek. Laat je kwaadheid gaan en kleur erop los - zou het dan toch geen samenzwering zijn om een revolutie te onderdrukken? Ach, het is wellicht slechts een kwestie van dagen voor we hier het eerste Klotekleurboek krijgen. In afwachting kunt u alvast voorgaande pagina eens goed onder handen nemen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234