Zondag 13/06/2021

InterviewGeert Janssens

‘Iedereen in het bedrijf mee aan het stuur’: econoom Geert Janssens pleit voor eigenaarschap voor werknemers

Geert Janssens. Beeld Thomas Nolf
Geert Janssens.Beeld Thomas Nolf

Als werknemer ook mede-eigenaar zijn van het bedrijf? Volgens econoom Geert Janssens (52) zou participatief ondernemen, het thema van zijn nieuwe boek, ons allemaal een stuk betrokkener maken.

Yuval Noah Harari beschrijft in Sapiens hoe de mens dankzij de ontwikkeling van het spraakvermogen in staat was om samen te werken. Die samenwerking gaf de homo sapiens bij de jacht een strategisch voordeel ten opzichte van andere soorten. Dankzij de combinatie van verstandelijk vermogen en intensieve samenwerking kon onze soort zich handhaven. Het zou de allereerste vorm van participatief ondernemen kunnen zijn, beschrijft Geert ­Janssens in zijn boek Iedereen eigenaar.

“Samenwerken en daar uiteindelijk de vruchten van delen, is geen hard kapitalistisch standpunt”, zegt de hoofd­econoom van het forum voor geëngageerd ondernemen Etion. “Integendeel, als je erover nadenkt, lijkt het de evidentie zelf. De tijdgeest is er helemaal naar. Steeds meer werkgevers staan er positief tegenover.”

Iedereen mede-eigenaar: is dat wat we moe­ten verstaan onder participatief ondernemen?

Geert Janssens: “Er zijn verscheidene vormen van participatief ondernemen. We zijn inderdaad snel geneigd om te kijken naar financiële participatie en dan is aandeelhouderschap de meest directe en meest zichtbare vorm. Maar het gaat voor mij over het creëren van een eigenaars­mentaliteit bij medewerkers. Dat gaat echt over het betrokken zijn bij het reilen en zeilen van de onderneming. Het begint bij de eigen job, maar gaat verder tot op het niveau van de onderneming zelf.”

Hebben we daarvoor niet de ondernemingsraden in het leven geroepen?

“Dat overleg is zeer nuttig en heeft een grote verdienste, maar ik spreek over echt medebeheer. Mee beslissen en aansturen over welke keuzes de onderneming maakt. Daarvoor moet je je als werknemer kunnen terugvinden in de doelstellingen van de onderneming en die liefst ook mee bepalen. Een job moet betekenis geven en dat kan alleen als je inspraak krijgt. Ongeacht waar men zich bevindt in de organisatie – op de werkvloer of op hoger niveau – iedereen moet het gevoel hebben van mee aan het stuur te zitten. Dat betekent per definitie dat zo’n organisatie doelgericht moet zijn.”

‘Leiden vanuit een machts­positie is voorbij’, zegt Geert Janssens. ‘Beslissen doe je best bij consensus.’ Beeld Thomas Nolf
‘Leiden vanuit een machts­positie is voorbij’, zegt Geert Janssens. ‘Beslissen doe je best bij consensus.’Beeld Thomas Nolf

Is dat doel in essentie niet gewoon winst maken, zodat ik mijn loon krijg?

“Zonder enig misverstand: ja, winst is noodzakelijk voor een onderneming. Maar niet enkel winst omwille van de winst. Betekenis geven is nog iets anders dan puur resultaatgericht werken. Door individuen een aandeel te geven in de onderneming waarin ze werken, hef je de tegenstelling tussen arbeid en kapitaal op.”

Klinkt mooi, maar is het ook financieel haalbaar?

“Dat financiële wil ik bewust niet de spreekwoordelijke kers op de taart noemen, maar het is wel belangrijk dat mensen het gevoel van een fair share krijgen. Als er resultaat wordt geboekt, is het niet meer dan normaal dat ze een stukje krijgen van die koek die ze hebben helpen bakken. In welke vorm hangt af van de cultuur van het bedrijf en de bedrijfs­leider. Zo krijgen medewerkers bij Colruyt elk jaar de kans om aandelen van het bedrijf te kopen, met een korting.”

Waar zit de win-win?

“Er is wereldwijde literatuur waaruit de diverse voordelen blijken. Er is minder personeelsverloop en het geheel leidt tot betere prestaties. Zul­ke medewerkers kijken verder dan hun neus lang is en zoeken naar kostenbesparingen, procesverbeteringen, klantgerichte productaanpassingen.

“Ook onder het personeel zelf zorgt het voor meer tevredenheid. Als medewerkers kunnen doen waarin ze excelleren, vinden ze plezier in hun job. In al die studies zie je ook een impact op de productiviteit. Dat zijn geen harde data, klopt, maar we kennen ook geen studies die het omgekeerde aantonen.”

Hoe ga je best te werk?

“Het management moet het goede voorbeeld geven. Leiden vanuit een machts­positie is voorbij, beslissen doe je best bij consensus. Voer een open­deur­beleid, letterlijk. Binnenlopen bij de baas moet kunnen. In wat grotere organisaties zijn de midden­managers cruciaal. Dat vergt best wat aanpassing. Omgaan met medewerkers die zich op gelijke voet met jou wanen, is een heel ander paar mouwen dan leiding geven aan mensen die zonder morren de hiërarchie respecteren en doen wat hun wordt opgedragen.”

Wat moeten medewerkers zelf doen?

“Het vraagt ook heel veel van medewerkers zelf, om zich mentaal in te leven in de rol van een meedenkende kracht. Van hen wordt verwacht dat ze zelf op de proppen komen met ideeën en ze worden geacht zich medeverantwoordelijk te voelen voor het wel en wee van de organisatie. Eigenaarschap moet worden opgenomen.”

Vragen werknemers hier zelf eigenlijk om?

“Medewerkers met het potentieel om een verschil te maken, zijn zelf vragende partij voor meer medezeggenschap. Ze stellen vragen die we eerder vanuit de hoek van eigenaars verwachten en zien hun engagement graag aan financiële participatie gekoppeld worden. High potentials gaan doorgaans weg omdat beloftes niet worden nagekomen of behoeftes niet worden ingevuld. Als ze niet weten waar het naartoe gaat of geen erkenning krijgen, zijn ze weg. Erkenning is de laadpaal van de medewerker.”

Geert Janssens, Iedereen eigenaar, Lannoo Campus, 168 p., 16,99 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234