Woensdag 18/05/2022

Iedereen gewonnen, iedereen verloren

De VLD verliest vooral in de perceptie, en heeft dat geheel aan zichzelf te wijten. Als de PS al verliest, dan is het op langere termijn

'Niemand zal blij zijn met het compromis, maar iedereen zal moeten zeggen dat hij er gelukkig mee is'

Dat was de voorspelling van sp.a-voorzitter Johan Vande Lanotte. Iedereen zei achteraf gelukkig te zijn, maar wie mocht echt blij zijn?

Door Liesbeth Van Impe

VLD

Rol?

De liberalen ontketenden de crisis, exact twee weken geleden. Na de bekendmaking van de affaire-Hoxha reageerde de VLD eerst verbijsterd en vervolgens almaar fermer tegenover justitieminister Laurette Onkelinx (PS). Even leek het probleem opgelost, na een onderonsje tussen premier Verhofstadt en PS-voorzitter Elio Di Rupo. Maar Onkelinx nam het niet dat er over haar hoofd onderhandeld werd en blies de afspraken publiekelijk op. Vanaf dan zat de VLD in een even hardnekkige als destructieve logica: om niet op haar bek te gaan moest de partij een 'signaal' van Onkelinx krijgen, die een week lang geen vertrouwen genoot van de VLD.

Gewonnen?

Eigenlijk wel, al hoedt de partij zich er het best voor dat al te hard rond te bazuinen. Een week geleden had de VLD nog genoegen genomen met een belofte van Onkelinx om een onderzoek aan te vragen, dat enige tijd kon aanslepen, en in afwachting van de resultaten geen voorlopige invrijheidstellingen meer te ondertekenen. In het uiteindelijke compromis krijgt de VLD meer.

Bij zware criminelen zal Onkelinx voortaan twee extra adviezen inwinnen: één bij de slachtoffers en één bij het parket over de veiligheidsrisico's. Dat maakt de procedures vermoedelijk al wat langer, terwijl Onkelinx over drie maanden al die bevoegdheid doorgeeft aan de strafuitvoeringsrechtbanken. Maar bovendien zal het de minister noodzakelijkerwijs nog een stuk voorzichtiger maken. Als het opnieuw fout loopt, zou het heel vervelend zijn als in het dossier plots een negatief slachtoffer- of veiligheidsadvies opduikt.

Bovendien gaat het compromis nog verder: ook het penitentiair verlof wordt aangepakt en dat blijft nog een hele tijd de bevoegdheid van de minister van Justitie. Bij de eerste toekenning wordt opnieuw het advies van de slachtoffers gevraagd. Penitentiair verlof had met de affaire-Hoxha niks te maken, maar was wel het centrale probleem in de incidenten met Kaplan Murat en Mohamed El Azzouzi.

Ten slotte heeft premier Verhofstadt wel even heel zwaar onder vuur gelegen in de vlammende kritiek van Di Rupo, maar kon hij uiteindelijk toch zijn rol van premier, die het compromis ineenknutselt en verkoopt, weer spelen.

Verloren?

Zeker in de perceptie, en dat heeft de VLD geheel en al aan zichzelf te wijten. De VLD is er nauwelijks in geslaagd inhoudelijk haar punt te maken in een strijd die almaar meer op de persoon van Laurette Onkelinx toegespitst werd. Wie de onderlinge krachtsverhoudingen in de federale regering kent, waarbij álle partijen elkaar nodig hebben en geen dictaten accepteren, wist dat dat enkel verkeerd kon aflopen. Op geen enkel moment hebben de liberalen de noodzakelijke koerscorrectie aangebracht.

Integendeel, telkens als voorzitter Bart Somers het woord nam, escaleerde de crisis en werd de duiding simplistischer. "Onkelinx mag geen zware criminelen meer vrijlaten", werd de VLD-eis samengevat. Daaraan toegeven is de facto afstand doen van een aantal bevoegdheden als justitieminister. En zo sterk stonden de liberalen nu ook weer niet in hun schoenen. Nu uitleggen dat ze toch gewonnen hebben, is bijzonder moeilijk.

PS

Rol?

Officieel zat de PS de hele tijd in de verdediging. Maar bang in een hoekje zitten wachten tot er slaag komt, ligt niet echt in de PS-aard. Onkelinx maakte duidelijk dat niemand over haar hoofd springt, ook niet Verhofstadt en Di Rupo. Di Rupo bewees vervolgens glashelder dat niemand al te hard tegen hem moet roepen. Het was de PS die Verhofstadt een ultimatum serveerde (de krant die het publiceerde, werd vervolgens professioneel tot zondebok gepromoveerd), het was Elio Di Rupo die het scherpste communiqué van de crisis ondertekende. Hij kwam er, zeker in de Vlaamse pers, verbazend goed mee weg.

Gewonnen?

Het is handig verpakt om elkaar niet verder nodeloos te provoceren, maar de PS heeft uiteindelijk wel moeten toegeven. Onkelinx geeft een signaal en zal in de feiten weinig voorlopige vrijlatingen voor zware criminelen meer ondertekenen. Maar ze doet dat wel zonder gezichtsverlies: aan haar bevoegdheden is niet geraakt. In een spel van bluffen en overbluffen is dat al bij al geen slecht resultaat.

Bovendien zit Onkelinx bij de start van de begrotingsonderhandelingen in een zetel waar momenteel iedere vakminister wel zou willen zitten: haar bevoegdheid en haar bevoegdheid alleen is nu al uitgeroepen tot één van de topprioriteiten. Nog voor er gesproken wordt over besparen weet Onkelinx al dat ze extra geld krijgt. In een zoektocht naar zes miljard euro tekort is dat zeer comfortabel.

Verloren?

De PS heeft zich de hele crisis door een meester van de communicatie getoond en dus zullen de paar toegevingen ook wel passeren zonder dat iemand van een nederlaag spreekt. Als de PS al verliest, is het op langere termijn.

Onkelinx heeft niet kunnen vermijden dat er opnieuw veel nadruk is gelegd op de verschillen tussen Wallonië en Vlaanderen. Meer nog, ze heeft de verschillen zelfs aangegrepen om zichzelf goed te praten. En ze heeft zich opnieuw laten verleiden tot een zekere minachting voor de Vlaamse opinie, die naar PS-smaak te dicht bij het VB aanschurkt. De commentatoren die haar vandaag verdedigen om de VLD aan te vallen zullen straks onverminderd naar hun posities terugkeren en stellen dat de PS niet eens de moeite doet om Vlaanderen te begrijpen, laat staan te volgen.

Wat zeker ook de Franstalige pers niet ontgaan is, is het feit dat er heel even een breuk was in het front Di Rupo-Onkelinx. Voor Vlaamse liberalen mag dat de gewoonste zaak van de wereld zijn, in de PS is verdeeldheid absoluut not done. Onkelinx heeft alvast duidelijk gemaakt dat voor haar alvast de PS-voorzitter niet almachtig is. En dat wordt in Wallonië niet zo vaak meer hardop gezegd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234