Donderdag 04/03/2021
Trump stapt uit Air Force One.

AnalyseRepublikeinse machtsstrijd

‘Iedereen die verdomme geen woord heeft gezegd is medeplichtig’: de Amerikaanse democratie schudt op haar grondvesten

Trump stapt uit Air Force One.Beeld AFP

Nu de laatste strohalm van Trump om het Witte Huis te behouden is opgeblazen door het Hooggerechtshof, kunnen we stellen: Joe Biden wordt op 20 januari normaal gesproken beëdigd als nieuwe president. Je kunt zeggen: de instituten zijn bijna bezweken. Je kunt zeggen: de instituten hebben het gehouden. Dat is te danken aan de mensen die die instituten vormen. Wie hebben de democratie aangevallen, en wie hebben hem verdedigd? Dit waren de Republikeinse hoofdrolspelers.

De Amerikaanse democratie schudt op haar grondvesten. Want ook al was er geen enkel bewijs voor grootscheepse onregelmatigheden bij de overwinning van Joe Biden, toch maken veel Republikeinen duidelijk dat ze vonden dat hij niet had gewonnen. 

Komende maandag stemmen de 538 kiesmannen van het Electoral College op de kandidaat die zijn of haar staat heeft ­gewonnen, en wordt de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen officieel: 306-232 in het voordeel van Joe Biden. Maar dan is het nog niet gedaan. Op 6 januari moet het Congres het oordeel van het Kiescollege formeel bekrachtigen, en sommige Republikeinse volksvertegenwoordigers hebben al aangekondigd ook dan te gaan tegensputteren.

Biden kan dan in theorie nog van het presidentschap worden afgehouden als zowel een meerderheid van de Senaat als het Huis van Afgevaardigden de kiesmannen uit bepaalde staten verwerpt. Dat gaat niet gebeuren, met een Democratische meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Dus zal Biden op 20 januari normaal gesproken worden beëdigd als nieuwe president.

De Amerikaanse democratie schudt zo op haar grondvesten. Want ook al was er geen enkel bewijs voor grootscheepse onregelmatigheden bij de overwinning van Biden, toch maakten veel Republikeinen met hun steun aan de rechtszaak duidelijk dat ze vonden dat hij niet had gewonnen. 

Dit waren de hoofdrolspelers:

President Donald Trump

‘OVERTURN’, tikte de Amerikaanse president woensdagavond op Twitter, om nog maar eens duidelijk te maken aan iedereen die steeds maar denkt dat hij de verkiezingsuitslag heeft geaccepteerd: nee dus. Hoe je het ook vertaalt, als ‘verwerpen’ of ‘herroepen’ of ‘kantelen’, Trump denkt of hoopt nog steeds dat de winst van ­Biden kan worden veranderd in een winst voor hem. Dat hij daarbij grove, soms illegale middelen niet schuwt, is de afgelopen weken gebleken.

Eerst liet hij een team onder leiding van Rudy Giuliani allerlei rechts­zaken aanspannen, die op één na allemaal verloren gingen. Daarna gooide hij het over een politieke boeg, en begon hij Republikeinse politici in de sleutelstaten onder druk te zetten.

Trump liet een team onder leiding van Rudy Giuliani allerlei rechts­zaken aanspannen, die op één na allemaal verloren gingen. Beeld AP
Trump liet een team onder leiding van Rudy Giuliani allerlei rechts­zaken aanspannen, die op één na allemaal verloren gingen.Beeld AP

Hij noemde de voor het tellen van de stemmen verantwoordelijke secretaris van de staat Georgia, Brad Raffensperger, een ‘volksvijand’. Hij zei dat de gouverneur van Arizona zijn staat ‘verraden’ had. Hij belde gouverneur Brian Kemp van Georgia om hem dwingend te vragen om de per brief uitgebrachte stemmen te controleren, en hij waarschuwde de procureur-generaal van Georgia dat die geen verzet van collega’s in andere staten moest organiseren tegen de rechtszaak van Texas. Eerder nodigde hij parlementariërs uit Michigan in het Witte Huis uit om hen op het hart te drukken dat ze de stem van het volk moesten negeren en hun eigen kiesmannen moesten kiezen.

Natuurlijk, Trump staat bekend als slechte verliezer en een gewiekste jongen: hij bedelde tot dusver bij zijn aanhangers zo’n 200 miljoen dollar (165 miljoen euro) bij elkaar om de vermeende stembusfraude aan te vechten. Maar zijn instelling is dezelfde als in 2016: hij probeert iets, en ziet dan wel hoever hij komt. Dat heeft hem te ver gebracht om hem niet serieus te nemen. Maar nu kun je opnieuw zeggen: hij heeft verloren.

De loyale Republikeinen

“Ben je bereid je leven te geven in dit gevecht?”, vroeg de Republikeinse partij in Arizona dinsdag aan haar volgers op Twitter. Het is de meest letterlijke suggestie van officiële Republikeinen dat de strijd om het presidentschap ook ná de verkiezingen nog steeds een gevecht van leven op dood is. De herverkiezing van Trump is de ultieme loyaliteitstest geworden, en dus lieten donderdag 106 Republikeinse volksvertegenwoordigers in Washington (meer dan de helft) weten dat ze graag willen dat de uitslag van de verkiezingen in vier staten terzijde wordt geschoven zodat Trump alsnog tot winnaar kan worden uitgeroepen.

Ook de procureurs van achttien ­staten, in feite het wettelijk gezag, schaarden zich achter die wanhoops­poging. Een rondgang van The Washington Post maakte vorige week al duidelijk dat slechts 27 van de 249 Republikeinse volksvertegenwoordigers in Washington de overwinning van ­Biden erkennen. Daarmee laten zij zien dat het compromisloze trumpisme diep in de partij is doorgedrongen, en er niet veel aanwijzingen zijn voor een terugkeer naar ‘normaal’ – mede ook omdat Trump een snaar heeft geraakt die allang in de partij aanwezig was.

Het was Newt Gingrich die al in 1978 tegen een groep studenten de nieuwe filosofie van de Republikeinen uitlegde, en zei dat het gedaan moest zijn met de ‘padvinderspolitiek’: “Jullie vechten een oorlog. Het is een oorlog om de macht. Wat we echt nodig hebben zijn mensen die durven op te staan in een knokpartij.” Dat is uitgemond in de extreme polarisatie van nu. Politieke tegenstanders, zegt hoogleraar Steven Levitsky, ­auteur van How Democracies Die, zijn geen mensen meer met wie je het simpelweg oneens bent. “Het zijn mensen die slecht en immoreel zijn.”

Dat lijkt nu de opvatting van veel Republikeinse politici. Het is lastig een president van de andere partij te accepteren als die slecht en immoreel is - zo lastig dat dat kennelijk tot het verwerpen van de verkiezingsuitslag kan leiden. De vraag is of deze politici nu alsnog bijdraaien (“We hebben alles geprobeerd, meer kunnen we niet doen”) of zich verder in de loopgraven verschansen.

Het Republikeinse verzet

Er waren dus ook 70 Republikeinse afgevaardigden die zich níet hadden aangesloten bij de rechtszaak van Texas. “Dit gedoe is belachelijk’, oordeelde Denver Riggleman uit Virginia. Er zijn Republikeinse senatoren die de zaak onzin vinden. ‘Het riekt naar een pr-stunt in plaats van een rechtszaak”, zei senator Ben Sasse, die suggereerde dat Paxton, tegen wie een corruptieonderzoek loopt, ‘naar gratie hengelt’. En er zijn Republikeinse procureurs die zich níét achter de zaak hebben geschaard. Lawrence Wasden, van Idaho: “Soms is de juridisch juiste beslissing misschien niet de politiek handigste beslissing. Maar mijn verantwoordelijkheid ligt bij de staat Idaho en bij de rechtsstaat.”

Eerder gaven belangrijke Republikeinse functionarissen in de staten waarom het te doen is, niet toe aan de druk van Trump en zijn stemmers. Veel van hen worden met de dood ­bedreigd. In Georgia deed Gabriel Sterling, een medewerker van Raffensperger, vorige week een emotionele oproep aan Trump en prominente Republikeinen om te stoppen met de ophitsende retoriek over de verkiezingen, en zich uit te spreken tegen de dreigementen. “Iedereen die verdomme geen woord heeft gezegd is hieraan medeplichtig. Straks wordt er iemand vermoord. Dit is niet goed.”

De scheurtjes in de partij zijn het duidelijkst zichtbaar geworden in Arizona, een staat die nipt naar Biden ging. Partijvoorzitter Kelli Ward twitterde ‘STHU’ naar gouverneur Ducey, “houd toch je bek”, nadat hij de verkiezingsuitslag had verdedigd. Ducey, tot de verkiezingen een groot medestander van Trump, werd vorige week precies tijdens het tekenen van de papieren door de president gebeld, maar hij drukte hem voor het oog van de camera weg.

Toch proberen zelfs de Republikeinen die zich verzetten Trump gunstig te stemmen, onder meer door toch aan te dringen op onderzoek naar stembusfraude en het stemmen moeilijker te maken, zoals Republikeinen in Georgia doen. Dus ook al verliezen ze deze verkiezingen, zo winnen ze de volgende misschien makkelijker.

De rechters

Ruim vijftig rechtszaken hebben de advocaten van Trump en gelijkgezinden aangespannen om de uitslag van de verkiezingen te ondergraven, maar tot dusver zijn ze maar één keer in het gelijk gesteld, en dat was in een zaak die later door een overkoepelende uitspraak teniet werd gedaan. Daarmee heeft de rechterlijke macht standgehouden in de lawine van aantijgingen, getuigenverklaringen en verzinsels – op een manier die Trump zelf niet voor mogelijk had gehouden.

“Er is geen geloofwaardig of betrouwbaar bewijs dat de verkiezingen in 2020 zijn aangetast door fraude”, was het oordeel van het Supreme Court in Nevada afgelopen week.

Amerikaans president Donald Trump. Beeld EPA
Amerikaans president Donald Trump.Beeld EPA

“Deze claim is, net als het monster van Frankenstein, een haastig aan elkaar genaaid zooitje van twee afzonderlijke theorieën”, zei een rechter in Pennsylvania.

“Beschuldigingen van oneerlijkheid zijn ernstig. Maar wanneer je zegt dat de verkiezingen oneerlijk zijn verlopen, betekent dat niet dat dat ook zo is”, schreef rechter Stephanos Bibas in een oordeel over een poging om de certificering van de stemmen in Pennsylvania tegen te houden.

“Het is mij niet ontgaan dat dit een politieke zaak is”, schreef rechter Brett Ludwig tijdens een hoorzitting in Wisconsin. “Maar als de gevraagde genoegdoening zou worden toegekend, zou dit de opmerkelijkste uitspraak uit de geschiedenis van de ­federale rechtspraak zijn.”

Opmerkelijk genoeg zijn Bibas en Ludwig twee conservatieve rechters die door Trump zelf zijn aangesteld, en geen lid van de “activistische juridische machinerie die de beschuldigingen van massale stemfraude blijft toedekken”, zoals Jenna Ellis, een van Trumps huisjuristen beweerde. Ook het Supreme Court, dat afgelopen week voor het eerst een oordeel moest vellen over de verkiezingen en waarin Trump drie rechters heeft benoemd, bleek daardoor niet gehinderd. “Afgewezen”, was de simpele uitspraak waarmee een zaak uit Pennsylvania in de prullenbak belandde.

De vraag was dus wat het hoogste hof ging doen, met de door Texas aangespannen zaak die zo veel Republikeinse steun heeft gekregen. Trump wees er fijntjes op, in een tweet die aan “zijn rechters” leek te zijn gericht. “Geweldig veel steun uit het hele Land. Alles wat we vragen is MOED & WIJSHEID van hen die een van de belangrijkste beslissingen in de geschiedenis van ons Land moeten nemen. God zij met u!”

Het Supreme Court was vrijdag duidelijk. Geen zaak. Ook de drie door Trump aangestelde rechters keerden zich tegen Trump.

Trumps kiezers

Dat zelfs een zo conservatief Hooggerechtshof (zes conservatieven tegen drie progressieven) niet wilde gehoorzamen aan de wensen van rechtse politici was een grote teleurstelling voor hun kiezers. Op sociale media gingen vrijdag moord- en afscheidingsfantasieën hand in hand.

Van de Republikeinse kiezers gelooft slechts een kwart dat de verkiezingen betrouwbaar waren, bleek afgelopen week uit een peiling van nationale ­radiozender NPR. Op sociale en klassieke media lopen de emoties en frustraties hoog op – de vraag is waar die gevoelens heen gaan nu de laatste ­juridische wanhoopspoging is doodgelopen bij het Supreme Court. De populaire conservatieve radiopresentator Rush Limbaugh zei woensdag al dat “we richting afscheiding gaan”, een verwijzing naar gebeurtenissen van 1861 waarmee de Zuidelijke staten de Amerikaanse Burgeroorlog begonnen. “Ik zie meer en meer mensen die zich afvragen: wat hebben we gemeen met de mensen in New York?”

null Beeld AFP
Beeld AFP

Vooralsnog kan 6 januari een uitlaatklep bieden, als de Republikeinen in het Congres voor het áller-állerlaatst hun ongefundeerde verdenkingen kunnen uiten over mogelijke fraude tijdens de verkiezingen. Dus daar zullen de kiezers fel op aandringen. De Republikeinse fractieleider in de Senaat van Pennsylvania, Kim Ward, tekende deze week een brief waarin zij er bij haar collega’s in Washington op aandrong de kiesmannen uit haar staat te negeren. Waarom ze dat deed, zei ze tegen The New York Times? “Als ik dat niet zou doen dan gooien ze vannacht een bom naar mijn huis.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234