Donderdag 06/08/2020

Iedereen belezen!

Als er het voorbije jaar al een tendens in de wereld van het boek te bespeuren viel, dan wel het grote verlangen van onze overheden om iedereen aan het lezen te krijgen. Zo was er, onder meer, de enigszins geflopte actie rond de roman Vuur, de oprichting van de Stichting Lezen, het Wilde Boeken-project en de bijzonder ambitieuze plannen van de stad Oostende om ook de zonnekloppers voor de schone letteren te winnen. Bovenal was 2002 echter een jaar als alle andere. Er viel dus wederom een hele reeks prijzen uit te delen, een rist polemieken te worden gevoerd en een (te) groot aantal doden te betreuren.

Brussel

Eigen berichtgeving

Jeroen de Preter

23 januari

De Vlaamse minister van Cultuur Bert Anciaux reikt de Vlaamse Cultuurprijs Poëzie 2003 uit aan Dirk Van Bastelaere. De dichter neemt de gelegenheid te baat om Anciaux' letterenbeleid in het algemeen en zijn optreden in de zaak-Reve in het bijzonder te hekelen.

24 januari

De allerlaatste ECI-prijs voor Schrijvers van Nu gaat naar Paul Claes voor zijn roman De Kameleon. De prijs wordt opgedoekt omdat hij volgens de organiserende boekenketen te weinig belangstelling genoot in de pers.

21 februari

Auteurs die in aanmerking willen komen voor de AKO-literatuurprijs moeten volgens het nieuwe reglement hun medewerking garanderen aan de bijbehorende televisie-uitzending. De nieuwe bepaling komt er niet toevallig een jaar nadat AKO-winnaar Jeroen Brouwers zijn kat stuurde. "Dit heeft niets meer met een prijs te maken", reageert Brouwers, "het is een poppenkast."

18 maart

Minister Anciaux presenteert een nieuwe leesbevorderingscampagne. Begin april worden veertigduizend exemplaren van Vuur, de debuutroman van Bart Koubaa, verspreid via scholen, de ochtendtreinen naar Brussel, seniorenclubs en de boekhandels. Bij het boek hoort een badge. Wie die opspeldt, geeft te kennen dat hij graag met anderen over zijn of haar leeservaring wil praten. "Zo wordt Vlaanderen tijdelijk een grote leeskring", aldus Anciaux. Dat laatste bleek algauw een utopie. "Wij moeten dit herbekijken", zegt zijn medewerker Dorian Van der Brempt, de bedenker van de actie, eind april. Niettemin blijft de overtuiging dat het niet allemaal vergeefs is geweest. "Ik vergelijk dit project met een vitaminekuur", zegt Van der Brempt nog. "En met vitamines voorkom je een latere ingreep met antibiotica."

24 maart

Arnon Grunberg heeft met De Mensheid zij geprezen, een hedendaagse bewerking van Erasmus' Lof der zotheid, het beste boek van 2001 geschreven. Zo oordeelt althans de jury van de Gouden Uil Literatuurprijs, die in de laudatio gewaagde van "het relaas van een reis naar de krochten van de ziel". De collega's van de jeugdliteratuur lieten hun oog vallen op Bas Harings Kaas en de evolutietheorie, een boek dat Darwins leer bevattelijk maakt voor jongeren.

4 mei

Jozef Deleu wordt gehuldigd in een nokvolle Vooruit in Gent. Meer dan 45 jaar leidde hij de Stichting Ons Erfdeel. Als hoofdredacteur van het gelijknamige tijdschrift zette hij zich in voor de verspreiding van de Nederlandse cultuur en taal in het buitenland. Deleu gaat met pensioen en geeft de fakkel door aan Luc Devoldere.

13 mei

Marek van der Jagt, beloftevol Nederlands schrijver, wordt ontmaskerd als Arnon Grunberg. Sterke vermoedens omtrent Van der Jagts ware identiteit waren er al langer, een Italiaans computerprogramma dat de vingerafdruk van een auteur in zijn tekst kan herkennen, nam de laatste twijfel weg. Grunberg slaagde er dankzij zijn alter ego in om twee keer dezelfde debuutprijs in de wacht te slepen; één keer als Arnon Gunberg, auteur van Blauwe maandagen, één keer als Marek van der Jagt, schrijver van De geschiedenis van mijn kaalheid.

27 mei

De redactie van de Duitse kwaliteitskrant Frankfurter Allgemeine Zeitung weigert een voorpublicatie van Tod eines Kritikers, de nieuwe roman van Martin Walser, op haar pagina's te publiceren. Volgens hoofdredacteur Frank Schirrmacher bezondigt Walser zich in zijn sleutelroman aan anti-joodse gevoelens. Tod eines Kritikers is volgens Schirrmachter "een moordfantasie" en een "document van haat" dat bol staat van de "antisemitische clichés". In zijn roman laat Walser het hoofdpersonage, de criticus André Ehrl-König, vermoorden. Voor dat personage stond Marcel Reich-Ranicki model, de beroemde joodse tv-criticus, een overlevende van het getto van Warschau. De rel over het boek zou nog wekenlang aanslepen en Tod eines Kritikers een bestseller worden.

15 juni

Tijdens de vergadering van de commissie Cultuur komt aan het licht dat het Vlaams Fonds voor de Letteren in 2001 liefst 2,6 miljoen euro van zijn jaarlijkse budget niet heeft uitgegeven. Een niet onaardige som; het Fonds ontvangt elk jaar 3,5 miljoen. Bart Caron, kabinetschef van Anciaux, gewaagt van "een slechte zaak voor de sector. Enerzijds klaagt het Fonds over een gebrek aan middelen om bijvoorbeeld subsidies voor stripverhalen toe te kennen, anderzijds blijft men elk jaar met overschotten zitten. Begrijpe wie kan." Later zal fondsdirecteur Carlo van Baelen toegeven dat het toewijzingsbeleid "te voorzichtig en misschien wel te kritisch" is geweest. De auteurs hebben volgens hem echter niets te klagen. "Ons budget voor werkbeurzen is van 22 procent naar 33 procent gestegen. De voornaamste oorzaak moet je zoeken in de overschatting van het budget voor vertalingen en producties."

21 juni

Honderd vijftig Nederlandse literatuurwetenschappers, schrijvers en uitgevers uit Nederland en Vlaanderen kiezen Max Havelaar van Multatuli tot het belangrijkste boek van de Nederlandstalige literatuur. Max Havelaar krijgt welgeteld één stem meer dan het dertiende-eeuwse dierenepos Van den vos Reynaerde, De avonden van Gerard Reve strandt op de derde plaats. De respondenten van de enquête werd verder nog gevraagd of ze vinden dat de literaire klassiekers voldoende aandacht krijgen in het onderwijs; 77 procent vindt van niet.

15 september

De kleine vriend, de tweede roman van de Amerikaanse succesauteur Donna Tartt, verschijnt in het Nederlands, maanden voor de het origineel ook in Amerika in de winkels ligt. Mede dankzij een uitgekiende promotiecampagne is de eerste druk, goed voor 150.000 exemplaren, in een week tijd uitverkocht. De overwegend gematigde tot negatieve besprekingen van het boek moesten op dat ogenblik nog verschijnen.

19 september

Om het leesklimaat in Vlaanderen te verbeteren wordt de Stichting Lezen boven de doopvont gehouden. Aan het roer van die nieuwe, met een half miljoen euro gesubsidieerde vereniging staat Majo de Saedeleer. De Stichting Lezen is een erfenis van de inmiddels afgetreden cultuurminister Anciaux. Naar het voorbeeld van Duitsland en Nederland vond hij het opportuun om ook in Vlaanderen een vereniging in het leven te roepen die alle andere initiatieven ter verbetering van het leesklimaat overkoepelt.

22 september

Jan de Hartog, de prins van de keukenmeidenroman, blaast op 88-jarige leeftijd zijn laatste adem uit. De Nederlandse volksschrijver resideerde al decennialang in Amerika, waar zijn werk veel meer weerklank vond dan in de lage landen. De scheepvaart, en vooral dan de zeescheepvaart, is niet weg te denken uit zijn oeuvre. Zo staat het leven op zee onder meer centraal in Hollands Glorie. Roman van de zeesleepvaart, het boek waarmee De Hartog eind jaren '30 in een klap beroemd werd. In de loop der tijden gingen er alleen al in Nederland meer dan een miljoen exemplaren van Hollands Glorie over de toonbank. De op het boek gebaseerde televisiereeks kende niet minder succes. Zijn laatste roman, De vlucht, verscheen in 1999.

2 oktober

De jeugdauteurs van uitgeverij Averbode stappen bijna collectief over naar Davidsfonds/Infodok. Aanleiding is hun onvrede met het beleid van de directie, die zich naar eigen zeggen wil "toespitsen op onze kernactiviteit, met name het educatieve". "Dat Averbode op een dag de literatuur zou afstoten, stond hoe dan ook vast", zegt auteur Ed Franck, een van de boegbeelden van de uitgeverij.

5 oktober

Dichter en advocaat Eddy van Vliet (1942) overlijdt aan de gevolgen van een hersentumor. Hij was net zestig geworden. Van Vliet wordt als een van de belangrijkere Vlaamse naoorlogse dichters gezien. Hij brak door in de jaren zeventig met de bundels Het grote verdriet en Na de wetten van afscheid & herfst. Vanaf dan wordt Van Vliets poëzie steeds duidelijker autobiografisch en lijkt hij zijn toon definitief te hebben gevonden. Behalve dertien eigen bundels staan op zijn naam ook bloemlezingen, waaronder Poëzie is een daad van bevestiging en Geen dag zonder liefde, een vaak herdrukte keuze van 365 gedichten uit honderd jaar Nederlandstalige liefdeslyriek. Zijn eigen werk had hij net gebloemleesd in Gigantische dagen.

10 oktober

De Hongaarse schrijver Imre Kertész krijgt de Nobelprijs literatuur. De schrijver krijgt de prijs voor een oeuvre dat, aldus de jury, "het kwetsbare individu tegenover het barbaarse arbitraire van de geschiedenis stelt." Naar het Nederlands vertaalde werken van Imre Kertész zijn Ik, de ander (2001), Het fiasco (1999), Onbepaald door het lot (1995) en Kaddisj voor een niet geboren kind (1994).

22 oktober

De correctionele rechtbank in Parijs oordeelt dat de Franse schrijver Michel Houellebecq het recht heeft om de islam "de stomste religie ter wereld" en "een klotegodsdienst" te noemen. De schrijver van de bejubelde romans Elementaire deeltjes en Platform was door een aantal Franse moslimorganisaties aangeklaagd wegens vermeende racistische beledigingen en het aanzetten tot godsdiensthaat. De klacht werd ingediend na een ophefmakend interview in het Franse magazine Lire.

22 oktober

De Man Booker Prize gaat naar de Canadese schrijver Yann Martel voor zijn roman Life of Pi. De bekroning kwam niet als een verrassing, in de eerste plaats omdat een halve week voor de uitreiking al via de Booker-website abusievelijk een persbericht verscheen waarin het verdict stond te lezen. "Zulke dingen gebeuren", aldus de woordvoerster van de prijs.

23 oktober

De Nederlandse schrijver Allard Schröder krijgt de AKO-literatuurprijs voor zijn roman De hydrograaf. Hij is meteen 50.000 euro rijker.

29 oktober

De 66ste Boekenbeurs opent zijn deuren. Tijdens de traditionele openingstoespraken kondigt de nieuwe cultuurminister Van Grembergen aan dat auteurs nog in 2002 een zogenaamde leensubsidie kunnen aanvragen. Door de subsidie is ons land eindelijk in regel met de auteurswet en een Europese richtlijn die bijna een decennium dode letter bleef. Aan de leensubsidie hangt een prijskaartje van 3,7 miljoen euro. Tijdens zijn toespraak maakt Van Grembergen ook bekend dat hij de Driejaarlijkse Vlaamse Cultuurprijs voor een Schrijversloopbaan toekent aan auteur Paul De Wispelaere. Diezelfde avond nog kondigt gastspreker Jozef Deleu de geboorte van een nieuw, halfjaarlijks literair tijdschrift aan. Het liegend konijn, dat in april voor het eerst moet verschijnen, zal uitsluitend nog niet eerder gepubliceerde, Nederlandstalige poëzie brengen.

30 oktober

Ook op de Boekenbeurs wordt Wilde Boeken, het eerste project van Antwerpen Boekenstad gelanceerd. Tijdens en na de Boekenbeurs worden zoveel mogelijk Antwerpenaren uitgenodigd om een boek van de plank te halen, het te markeren met een sticker en vervolgens achter te laten op een openbare plek. Bedoeling is dat de gelukkige vinder over zijn vondst bericht op een speciale website (www.wildeboeken.be) en het boek vervolgens opnieuw te vondeling legt. Het Wilde Boeken-genootschap telt vandaag iets meer 700 leden. Wilde Boeken is nog maar de voorbode van een hele reeks projecten die Antwerpen Boekenstad dit jaar wil organiseren. Een van de hoogtepunten wordt ongetwijfeld de aanstelling van de stadsdichter, op 30 januari eerstkomend.

30 oktober

De Driejaarlijke Vlaamse Cultuurprijs Proza 2002 gaat naar Peter Verhelst voor zijn roman Tongkat. Volgens de jury heeft Verhelst met die roman "als geen ander het gezicht van de Vlaamse literatuur van de voorbije jaren bepaald". Eerder kreeg de auteur voor Tongkat ook al de Gouden Uil en de F. Bordewijk Prijs.

4 november

Hugo Claus gaat niet in op de vraag van Antwerpen Boekenstad om de eerste Antwerpse stadsdichter te worden. In zijn plaats zal Tom Lanoye de functie bekleden.

11 november

De Boekenbeurs sluit zijn deuren. Alles samen kreeg de beurs 175.366 mensen over de vloer, een stijging van 24 procent tegenover het vorige jaar. Ook bij de standhouders heerst tevredenheid. Zeventig procent van hen zag de omzet stijgen. "Het 11-septembereffect is weggeëbd", verklaart René Van Loon, directeur van het organiserende Boek.be

11 november

De dichter, schrijver, beeldhouwer en componist Gust Gils (1924) is niet meer. Vijftig jaar lang en ver verwijderd van het literaire centrum werkte Gils aan een een oeuvre waarin muzikaliteit, absurdisme, humor en grimmigheid de toon voeren. Gils werd vaak in een adem genoemd met dichters als Paul Snoek en Hugues Pernath, de zogenaamde Vijfenvijftigers, met wie hij midden jaren vijftig het tijdschrift Gard Sivik oprichtte. Behalve als dichter en prozaïst maakte Gils ook naam als performer. Onder meer daarom zal hij ook de geschiedenis ingaan als een nazaat van Van Ostaijen en een wegbereider voor performers als Deelder en Lanoye.

2 december

In Oostende wordt het project Literaal gepresenteerd, een van de meest ambitieuze Vlaamse literaire manifestaties ooit. Literaal, een idee van Vlaams minister van Toerisme Renaat Landuyt (SP.A), moet, zo zegt de minister "de kunst terug naar de kunst brengen". De centrale figuur van het project is Hugo Claus, die samen met kunstenaar Jan Vanriet aan de bundel Zeezucht werkt. De bundel wordt op maar liefst 75.000 exemplaren gedrukt en tijdens de komende lente, net als Vuur van Koubaa vorig jaar, gratis en zo ruim mogelijk verspreid. Daarnaast wil Literaal ook "de literatuur op de straat", in dit geval het strand en de dijk brengen. Daarvoor staat de literaire vereniging Behoud de Begeerte in. Beloofd worden, onder anderen, kinderprogramma's, nocturnes, poëzieavonden.

13 december

Eric De Kuyper keert de literatuur de rug toe. De schrijver van onder meer Aan zee, De hoed van tante Jeannot en Grand Hotel Solitude wil zich voortaan voltijds concentreren op het schrijven en regisseren van toneelstukken en opera's. Zo werkt hij op dit ogenblik, in opdracht van het Rotterdamse Ro-theater, aan een bewerking van Prousts Al la recherche du temps perdu, "een mammoetproject, qua omvang vergelijkbaar met Lanoyes Ten oorlog", aldus de ex-schrijver.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234