Donderdag 21/11/2019

Iedereen acteur

Het Kunstenfestivaldesarts bespeelt vele thema's: de stad, de outcast, neoliberalisme en populisme, of gewoon de kunst zelf. Na twee weken blijkt dat onder al die thema's één gemene deler schuilt: het collectief.

Twee voorstellingen probeerden dat op hun manier te verbeelden. Lia Rodrigues evoceerde in Pindorama met een ritueel een symbolisch beeld van de mensheid als collectief. De eerste statie voerde een jonge naakte vrouw op die het moederziel alleen tegen de elementen opnam. In de tweede statie legden zes mannen en vrouwen het tegen die elementen af.

In de laatste beweging van het stuk hielden elf dansers echter stand door zich aan elkaar vast te klampen. Als één groot, collectief lichaam gleden ze tussen de voeten van de kijkers door, het podium over. Het leverde prachtige, maar ook wat vrijblijvende beelden op.

Concreter en directer was de virtuoze dans in Eifo Efi van Mamaza, het duo Ioannis Mandafounis en Fabrice Mazliah. In een duizelingwekkend tempo suggereerden ze met hun tweeën in woord en beweging het ene personage na het andere. Tussen al die personages doken steeds meer mensen uit het publiek op. De voorstelling werd zo een bont groepsportret waarin de kijkers mee figureerden. Zo smeedden ze voor even een eenheid uit de veelheid van kijkers.

Samen strijden

Ook dat is natuurlijk slechts een beeld. Helemaal anders gaat het er aan toe in Numax-Fagor-plus van de Catalaan Roger Bernat. Collectief rijmt voor hem met sociale en politieke strijd. Hij verdiepte zich in het verhaal van de arbeiders van de Catalaanse producent van huishoudtoestellen Numax. Toen de fabriek in 1979 door wanbeheer op de fles ging namen de arbeiders als collectief de fabriek over. Zonder succes. Ze legden de laatste dagen van hun experiment op film vast.

In 2013 moest ook een andere fabrikant, Fagor, de boeken neerleggen. Fagor was echter, als coöperatieve, al eigendom van de werknemers. Bernat vroeg hen de eindstrijd van Numax na te spelen. De verbittering werd er alleen groter door.

Het stuk in Brussel is een tweede 're-enactment' van het Numax-experiment. Nu zijn het echter de toeschouwers die het verhaal moeten naspelen. Moeten. Als ze weigeren is er gewoon geen stuk. Bernat levert zelf immers maar één actrice aan. Die doet er als 'master of ceremonies' vooral het zwijgen toe. Vreemd genoeg komt Bernat daar mee weg. De betrokkenheid van de kijkers nam op de eerste avond zelfs hand over hand toe. Sommigen zongen op het einde zelfs spontaan de Internationale mee.

Hoe Bernat dat dan doet? Hij dikte het verhaal in tot een scenario dat op twee grote tv-schermen afrolt. De kijkers kunnen zelf een rol kiezen uit de dialogen. Na een aanvankelijke aarzeling deed de ene na de andere toeschouwer dat ook, vaak op basis van een toevallige overeenkomst. Een vrouw met kortgeknipt haar koos de rol van de vrouw met kortgeknipt haar. Een topwetenschapper op pensioen als Chantal Mouffe nam - meesmuilend, maar toch - de rol van een oudere vrouw waar.

Krachtig en fragiel

Maar dan gebeurde het wonder. De kijkers-spelers gingen zich werkelijk identificeren met hun positie in het arbeidersdrama. Je zag ze diep nadenken over (hun) individuele verantwoordelijkheid binnen het collectief.

Op twee manieren dan nog wel: verantwoordelijkheid binnen het verhaal én als vertolker van dat verhaal. Alleen maar door woorden van een scherm af te lezen. Het maakte de kracht en de kwetsbaarheid van een collectief plots ontzettend concreet. Zeg nu nog dat theater alleen maar schijn is.

Numax-Fagor-plus: nog tot 23 mei in Cinema Marivaux, www.kfda.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234