Donderdag 26/05/2022

Iedere tiener zijn eigen WTC

Door '11 september' is de zelfmoord van Charles Bishop een daad van extreem exhibitionisme

Florida heeft iets met vlieglessen. De kapers op de zelfmoordtoestellen van 11 september leerden het vak in de sunshine state. De vijftienjarige Charles J. Bishop jr. leek in dat rijtje te passen, nadat hij een eenmotorige Cessna in de 28ste verdieping van de Bank of America Plaza in Tampa had geboord. Maar zijn zelfmoordbriefje met een eerbetoon aan Osama bin Laden en de aanslagen wordt niet serieus genomen. De 11de september bracht de modelleerling Bishop wel op een idee, zeggen jeugdpsychiaters. Zelden ontketende de zelfgekozen dood van een vijftienjarige zo'n koortsachtige zoektocht naar een motief.

Bart Willems

Niet de stuurknuppel van een Boeing 747 of, sinds 11 september, de cockpit van een jachtvliegtuig was zijn grootste wens, maar een ordinaire Honda Civic. Thuis luisterde hij naar klassieke muziek ("hij had een hekel aan rock en rap"), hij las volgens zijn moeder Julia (33) veel Shakespeare en hij was sinds zijn elfde gek van vliegtuigen en bracht uren door achter zijn computer. Maar ook daar vond de federale politiedienst FBI deze week geen enkele aanwijzing dat Charles Bishop contacten onderhield met 'terroristen' of dat hij zijn kamikaze op het 42 verdiepingen tellende gebouw in het centrum van Tampa, een stad aan de westkust van Florida, had gepland als een terroristische daad. Noch lieten de harde schijven enig ander licht schijnen op het waarom van de spectaculaire vlucht, met overigens zo weinig materiële impact dat men het vliegtuigje na de inslag, even na vijven op zaterdagmiddag 5 januari, nog twee dagen als een dood vogeltje aan het gebouw liet hangen.

De psychologische klap voor de door het WTC getraumatiseerde Amerikanen was daarentegen des te groter. Dat er niet meer slachtoffers vielen, is te danken aan het feit dat Bishop in het weekeinde zijn vlieglessen volgde aan de National Aviation Academy, aan de overkant van de baai van Tampa. En op zaterdag zit er weinig tot geen personeel in de Plaza. De kantoren van de advocatenfirma Shumaker, Loop & Kendrick op de 28ste en 29ste verdieping werden overigens nauwelijks beschadigd, en het wrak van de Cessna kon gewoon langs de binnenkant van het gebouw worden geborgen.

De verhalen van de talloze getuigen die in de loop van de week aan het woord kwamen - vrienden, leraren, (ex-)klasgenoten, buren, verre familieleden - zijn allerminst eensluidend. Buurjongen David Ontiveros (14) omschreef Bishop in The Independent als "rustig" en "op zichzelf". "Hij praatte nooit met iemand en droeg altijd een donkere zonnebril."

Ook het Florida Department of Law Enforcement, het openbaar ministerie, spreekt van een eenzaat, die veel tijd in zijn kamer doorbracht. "Ik vrees dat dit soort acties niet of maar heel moeilijk te voorkomen is", zegt Katie Hughes van het Department. "De daders zijn geen freaks of gestoorde tieners. Althans geen herkenbare."

Door klasgenoten en leraren wordt Bishop omschreven als een sociale, hoewel soms wat teruggetrokken jongen, maar met wie verder niets aan de hand was "Onze school wordt al met Columbine vergeleken", zei een verontwaardigde leerling van de East Lake High School in de suburb Palm Harbor, een saaie buitenwijk met keurige witte huizen. Op Columbine Highschool vermoordden twee jongens in 1999 twaalf medeleerlingen en een lerares, waarna ze hand aan zichzelf sloegen. East Lake is net zo'n typische omgeving voor miljoenen Amerikaanse tieners, en net als zijn voorgangers lijkt Charles Bishop een vat vol tegenstellingen. Alle kansen gehad, een voorbeeldige leerling, sociaal en medelevend. Zo gaf hij een lerares die moeilijk kon aarden in haar nieuwe woonplaats voor kerst een koffiemok en koffie cadeau. Het patriottische 'My Country 'Tis of Thee' zong hij luidkeels mee op zijn vorige school, de kleine, 275 leerlingen tellende Dunedin Academy, een privé-instituut waar hij tot vorige zomer les volgde. Hij leidde er dagelijks én vrijwillig zo'n typisch Amerikaanse parade die werd afgesloten met de 'pledge of alliance', droeg trots de stars and stripes, en schreef opstellen over de Amerikaanse waarden en de armoede in de wereld. Na de zomer van 2001 schreef zijn moeder hem in op de veel grotere East Lake High School, een prestigieuze middelbare school met meer dan 2.000 leerlingen. Ook die verandering dook op in de zoektocht naar het waarom.

Het antipuistenmiddel Roaccutane leek even soelaas te bieden bij de ontrafeling van het mysterie: het hormonale zalfje zou tot zelfmoord leiden. Gisteren moest het FBI toegeven dat het allerminst zeker is dat Bishop het omstreden medicijn, dat gevonden werd in het huis van zijn moeder in de wijk Palm Harbor, daadwerkelijk gebruikte. Pas over twee weken zal een toxicologisch rapport uitsluitsel geven of Bishop onder de invloed was van medicijnen of drugs. Zijn beste vriend Emerson Favreau (15) omschreef hem alvast als een levenslustige jongen vol toekomstplannen, in de luchtvaart dan nog wel. En wat valt er eigenlijk te zeggen van een leven dat volgende maand zestien jaar oud zou zijn geworden?

De ingrediënten voor de zelfmoord van Charles Bishop zijn een caleidoscopische verzameling toevalligheden en obscure feiten, die het raden geven naar het waarom. Bishop vloog met het gestolen toestel ongehinderd van St. Petersburg-Clearwater International Airport over MacDill Air Force Base, het militaire zenuwcentrum van de VS-acties in Afghanistan. Een vlucht van amper twaalf minuten, die eindigde in een wolkenkrabber van de Bank of America. Symbolen en doelwitten te over. De twee inderhaast naar het centrum van Tampa gedirigeerde F15-gevechtsvliegtuigen die Bishop uit de lucht hadden kunnen halen, deden dat uiteindelijk niet, en de kustwacht slaagde er evenmin in hem met armgebaren en radiocontact van zijn voornemen te doen afzien. "Hij wist wat hij wilde", getuigde kustwachtpiloot Ralph Wilson. "Hij was op geen enkele manier van zijn koers af te brengen. De F15's kwamen niet in actie, omdat we niet geloofden dat hij echt een gebouw wilde raken." Nog zo'n opgevist 11-septemberfeit: Garth Feeney, een leerling die in 1991 afstudeerde aan de middelbare school waar ook Bishop zat, verbleef op 11 september op de 106de verdieping van één van de WTC-torens.

De theorie van de eenzame, geïsoleerde, of zelfs uitgestoten tiener lijkt niet op te gaan voor Bishop. Liefdesverdriet, te weinig aandacht? Of gewoon een verwende tiener met te veel tijd om na te denken, zeker in de kerstvakantie. Amper een week na de crash hebben de figuur van Charles J. Bishop jr. en zijn mogelijke beweegredenen niettemin al mythische vormen aangenomen. Zonder de 11de september zou hij waarschijnlijk in de lange rij verwarde tieners zijn geklasseerd die hun omgeving met hun soms onnavolgbare daden voor raadsels stellen.

De zelfmoord van Bishop werd nog obscuurder toen kranten in Florida de ongelukkige geschiedenis van zijn ouders opgroeven. Vader Charles Bishara, geboren in een Syrische familie die in de eerste helft van de twintigste eeuw naar de VS emigreerde, en moeder Julia J. Detore ondernamen twee zelfmoordpogingen toen ze op zeer jonge leeftijd niet mochten trouwen. Door verkeerd ingevulde formulieren kregen ze geen toestemming. "Het was een soort Romeo en Julia-achtig zelfmoordverbond", zei de advocate van Julia Bishop, Pam Campbell, donderdag tegen de Sint Petersburg Times. "Ze waren allebei heel gedeprimeerd. En heel jong." Het toeval wil dat Bishop en zijn klasgenoten voor de kerstvakantie tijdens de Engelse les Romeo en Julia lazen. Onder de losse eindjes van Charles Bishops leven nog een opmerkelijke: zijn moeder veranderde naar eigen zeggen in 1990 de naam Bishara in Bishop, omdat tijdens de Golfoorlog tegen Irak iedereen met een Arabisch klinkende naam met de nek werd aangekeken. Bishara, een kleine crimineel, is overigens nog altijd niet opgespoord, al wordt niet verwacht dat hij veel kan toevoegen aan het dossier. Als vader heeft hij sinds de echtscheiding van Julia, een half jaar na de geboorte van Charles, namelijk geen contact meer met zijn zoon.

Het is dat opgraven van al dan niet relevante feiten dat sommige verbaast. Journalist Birusk Tugan van de Tampa Tribune stelt zich de vraag wat er met Bishop zou zijn gebeurd als hij het vliegtuigje op 10 september 2001 tegen een gebouw had laten vliegen. "'Moeten we dit tot de bodem uitspitten', hebben we ons afgevraagd? Er plegen jaarlijks duizenden Amerikaanse tieners zelfmoord, al doen ze dat meestal niet zo spectaculair. Was Bishop niet gewoon een leerling-piloot die graag zijn hond uitliet, of toch een half-Arabische sympathisant van terroristen die zelfmoordneigingen kreeg door de antiacnemiddel Accutane? Wel, hij was eigenlijk een heel gewone jongen, en meestal wordt dit soort zelfmoorden door de media genegeerd. De 11de september heeft het verhaal lange benen gegeven."

Minder mysterieus wordt het geval-Bishop er daardoor niet op. De drie of vier paragrafen in zijn afscheidsbriefje, waarin Bishop zijn bewondering voor Osama bin Laden en de aanslagen uitspreekt, leverden hem alvast niet de haat op die de gevangengenomen twintigjarige Amerikaanse Al-Qaeda-strijder John Walker Lindh ten deel viel. Vijf jaar maken blijkbaar het verschil tussen verantwoordelijkheid en onschuld, en het 'testament' wordt een goede week na het gebeuren zelfs in de VS niet meer beschouwd als eerbetoon aan Bin Laden, zoals veel kranten nochtans schreven. "Ik denk dat hij dat briefje heeft geschreven om er zeker van te zijn dat er veel aandacht voor zijn dood zou zijn, zodat de mensen zouden weten dat hij dood was", zei vriend Favreau in de Sint Petersburg Times. "En dat weten ze nu."

Favreau is ook de enige die een begin van een vermoeden had kunnen hebben van wat zijn vriend van plan was. "Twee dagen voor de crash kreeg ik een e-mail van Charles dat ik zaterdag naar het nieuws moest kijken. Hij had dat eerder al twee keer gezegd, dus nam ik het niet helemaal serieus. Hij zei dat hij was ingehuurd door een vliegfirma. Hij zou dit nooit hebben gedaan om iemand te doden", zei Favreau.

Katie Hughes van het openbaar ministerie: "Dit is een verwarde jongen die iets gezien heeft en besliste om hetzelfde te doen. Dat is wat we uit zijn afscheidsbrief afleiden. Ik denk niet dat dit zonder de 11de september gebeurd zou zijn." Zowel justitie als psychologen en zelfmoordexperts roepen in koor dat Bishop niet voor een zaak gestorven is, zoals zijn voorbeelden in september. Maar ook dat hij het zonder hen waarschijnlijk niet eens zou hebben overwogen. "De beelden van de crash op het World Trade Centre in New York zijn op onze netvliezen geëtst", zegt Nadine Kaslow, een psychologieprofessor aan de Emory School of Medicine in Atlanta. Ze is een expert op het terrein van de zogenaamde copycat-zelfmoorden: veelal jongeren die een einde aan hun leven maken in navolging van idolen (zoals na de zelfmoord van grunge-icoon Kurt Cobain) of die methodes gebruiken die in de media breed zijn uitgemeten. "Je kunt niet ontkennen dat 11 september een totaal nieuwe manier heeft laten zien van hoe je een einde aan je leven kunt maken", zegt ze. "Jezelf te pletter vliegen tegen een flatgebouw valt in de categorie van de extreem exhibitionistische zelfmoorden, gepleegd met de bedoeling zoveel mogelijk aandacht te trekken. Eerlijk gezegd denk ik dat als Charles Bishop tot zoiets in staat was, dan is iedere Amerikaanse tiener dat. Want aandacht komen ze allemaal tekort. En dat is pas beangstigend."

Er is een kleine geruststelling voor de Amerikanen die in hoge gebouwen wonen en werken. De enige reden waarom Charles Bishop weinig navolging zal krijgen, is een puur praktische: er zijn zelfs in de VS ook weer niet zoveel tieners die vlieglessen nemen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234