Vrijdag 10/04/2020

Syrië

‘Idlib lijkt wel het einde van de wereld’: aan de Turks-Syrische grens voltrekt zich een humanitair drama

Reddingswerkers dragen een lichaam weg tussen het puin van gebouwen in Ariha, in de Syrische provincie Idlib. Beeld AFP

Aan de Turkse grens met Syrië voltrekt zich een humanitaire ramp. 900.000 mensen, vooral vrouwen en kinderen, zijn gevlucht voor de zware bombardementen. ‘Het zijn verschrikkelijke taferelen.’

In het Turkse Reyhanli wacht een tengere man met een rugzak, bibberend van de kou in zijn katoenen jas, tot de grens met Syrië opengaat. Honderdduizenden Syriërs proberen uit Syrië te vluchten maar Yahya Jamal, 21, probeert er weer binnen te geraken. Zijn vader is net overleden, vertelt hij. De bombardementen hebben zijn familieleden uit hun huis verdreven en ze slapen nu onder de bomen. Zelf is hij maanden geleden naar Turkije ontsnapt, maar nu wil hij terug om hen te helpen.

“Ik kan ze nergens heen brengen”, zegt hij, bleek van de schok. “Er is geen veilige plek te vinden.”

Voorbij de heuvels aan de Turkse grensovergang in Reyhanli voltrekt zich in Syrië een humanitaire ramp. Het maandenlange offensief van de Syrische regering, gesteund door Russische troepen, tegen Idlib, de laatste provincie in handen van de oppositie, is in een stroomversnelling gekomen. Sinds december zijn ongeveer 900.000 mensen, vooral vrouwen en kinderen, gevlucht voor de zware bombardementen op hun steden en dorpen. Dit is de grootste exodus sinds het begin van de Syrische burgeroorlog, negen jaar geleden.

De meeste mensen zijn naar het noorden getrokken, naar de Turkse grens, en proberen in de kou te overleven. Wie geluk heeft, vindt een plekje in de overvolle tentenkampen, de anderen slapen onder de blote hemel, in de heuvels en onder de olijfbomen. De barre omstandigheden hebben minstens twaalf kinderen het leven gekost.

Boomgaarden en katoenvelden

Turkije, dat al meer dan 3 miljoen Syrische vluchtelingen heeft opgevangen, heeft in 2015 zijn grens gesloten om de toevloed te stoppen. De vluchtelingen van Idlib zitten vast tussen de grens en de oprukkende Syrische en Russische troepen.

Reyhanli, een stadje tussen de boomgaarden en katoenvelden, is de belangrijkste grensovergang naar en van Idlib, maar de grens is gesloten voor normaal verkeer. Een betonnen muur volgt de rotsachtige hellingen langs de douanepost, schapen grazen op de heuvels.

Een stuk of zes vrachtwagens met schenkingen van kleren, dekens en voedsel uit heel Turkije wachten op een rij tot ze Syrië binnen mogen. Enkele Syrische voetgangers, vooral medisch personeel en handelaren die de toelating hebben om de grens over te steken, hebben zich bij de poort verzameld.

Muhammad, die in juwelen handelt, reist met zijn vrouw Amina naar Syrië om hun kinderen naar Turkije over te brengen. Sommige handelaren met een zaak aan weerszijden van de grens mogen komen en gaan. Hij beschrijft het klimaat aan de overkant de grens in één woord: “bedreigend”. (Hij en zijn vrouw hebben net als de andere mensen die voor dit artikel werden geïnterviewd verzocht om alleen hun voornaam te noemen, uit angst dat de Syrische regering hen zou identificeren.)

Muhammad zegt dat de mensen bang zijn. “De toestand is erg slecht. Mensen slapen op straat, onder de bomen. Ze lijden veel kou.”

Op karton en onder dekens in de straten

De openbare gebouwen en de huizen zitten overvol en het is moeilijk om een tent of ander onderdak te vinden. Er is geen eten en geen werk. “Je ziet veel mensen op karton en onder dekens in de straten slapen. Alle steden zijn zo. Als de bombardementen niet ophouden, wordt het een ramp. Iedereen komt naar de grens.”

Een arts, die Dr. Muhammad als naam geeft, laat zijn gezin inschrijven bij de immigratiepost aan de grens. Hij vertelt dat hij zijn vrouw en vier kinderen uit hun dorp in Syrië heeft weggehaald toen de regeringstroepen naderden. Hij heeft hen nu in Turkije in veiligheid gebracht maar blijft in een klein veldhospitaal in Syrië werken. Ze behandelen er tot 300 patiënten per dag. “We hebben vooral gebrek aan geïmporteerde uitrusting”, zegt hij. “Stookolie is schaars of heel slecht van kwaliteit. Alles wordt duurder en duurder.” Vluchtelingen blokkeren de weg naar de grens, de rit van 30 kilometer duurt zes uur. “Het zijn verschrikkelijke taferelen.”

Syrische vluchtelingenkinderen in een kamp nabij de Turkse grens. Beeld Anadolu Agency via Getty Images

De Russische en Syrische troepen, die snel oprukken in het zuiden en oosten van Idlib, hebben de stad Al Atarib bereikt, op minder dan 25 kilometer van de Turkse grens. Volgens hulporganisaties lijken ze van plan om de toevoerlijnen af te snijden van Turkije naar de gebieden die nog door de oppositie worden gecontroleerd. Het is ook mogelijk dat ze de stad Idlib, die 700.000 inwoners telt, willen omsingelen en belegeren.

In het noorden van de provincie heeft het Turkse leger honderden soldaten met tanks ingezet om de grens te beschermen. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan eist dat het Syrische leger zich terugtrekt op de stellingen die eind februari werden afgesproken, zo niet zullen de Turkse troepen hen ertoe dwingen. Maar de Syriërs aan de grens hebben weinig vertrouwen dat Turkije de Syrische opmars zal stoppen.

‘Amerika moet ingrijpen!’

“Wij willen dat de Europeanen de regering tegenhouden”, zegt Muhammad, de juwelenhandelaar. “Wij willen dat Amerika ingrijpt. Maar we verwachten niet dat ze het zullen doen. Bashar (de Syrische president Bashar Assad) vermoordt ons. Elke dag sterven honderden mensen. Amerika moet iets doen!”

Otursan Mustafa, 26 en moeder van drie kinderen, is met twee andere vrouwen en 14 kinderen gestrand in Kafr Karmin, een Syrisch dorp op minder dan 6 kilometer van het front in Al Atarib. “Ze bombarderen ons aan een stuk door”, zegt ze aan de telefoon. “Als ik zou stoppen met praten, zou je het kunnen horen.”

De vrouwen, twee van hen zijn weduwe, zijn al drie keer gevlucht sinds het offensief op 18 december begon. Eerst van hun stad, Maarat al Noaman, naar het platteland in het oosten van de provincie Idlib. Daarna, toen de regering in het oosten in de aanval ging, vluchtten ze naar Kafr Karmin. Nu naderen de gevechten opnieuw en zijn de dorpelingen daar vertrokken. De drie vrouwen wonen in een huis zonder deuren, ramen of elektriciteit, maar blijven omdat ze hier tenminste een dak boven hun hoofd hebben.

“We kunnen nergens naartoe”, zegt Mustafa. “Er zijn geen tenten en er is geen plaats om een tent op te slaan, omdat er zoveel mensen zijn.” Haar zoontje van drie maanden huilt heel de nacht. “Ik geef hem borstvoeding maar de dokter zegt dat hij meer eten nodig heeft.” Ze zegt dat het voedsel opraakt terwijl het dorp leegloopt.

De Syrische opmars in het oosten is zo snel gegaan dat veel families geen uitweg meer hebben, vertelt Fouad Sayed Issa, de stichter van Violet, een Syrische hulporganisatie. De duizend vrijwilligers van Violet huren, lenen of bedelen om vrachtwagens om families te evacueren die zonder vervoer of brandstof aan het front gevangen zitten. De schaal van de mensenstroom is duizelingwekkend, zegt hij. Zijn groep heeft in één actie 17.000 mensen uit de stad Ariha gered. Een VN-kamp met 10.000 vluchtelingen liep bijna van de ene dag op de andere leeg toen de regeringstroepen naderden. Iedereen stroomt samen naar de bestaande kampen langs de Turkse grens.

60.000 tenten nodig

“Het lijkt wel het einde van de wereld”, zegt Issa. Duizenden mensen hebben zich in de kampen verzameld en wachten en hopen op hulp. “Het grootste probleem is onderdak. Zelfs als je geld hebt, vind je niets om te huren of te kopen. De tenten zijn vol en ze bouwen geen nieuwe kampen.”

Hij en andere Syrische collega’s klagen dat de hulpverlening tekortschiet en in bureaucratie verzandt. “De VN hebben 5.000 tenten maar de mensen hebben 60.000 tenten nodig”, zegt hij. Hij voorspelt dat nog meer mensen zullen vluchten terwijl de Syrische bommen dichterbij komen. “Niemand zal blijven.”

Hij ziet slechts één oplossing: Turkije moet zijn grenzen voor de vluchtelingen openen. “Wij vragen dat ze de mensen binnenlaten. Ankara moet beslissen.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234