Vrijdag 13/12/2019
Ides Debruyne: ‘Op veel plekken ondermijnen politici het vertrouwen in media, kunstenaars en wetenschappers. Ook wij moeten daarvoor uitkijken.’

Interview

Ides Debruyne van Journalismfund.eu: ‘Desinformatie wordt hét grote probleem’

Ides Debruyne: ‘Op veel plekken ondermijnen politici het vertrouwen in media, kunstenaars en wetenschappers. Ook wij moeten daarvoor uitkijken.’ Beeld Thomas Nolf

Er zijn de besparingen op cultuur, maar er is ook de steun voor journalistieke innovatie die wordt geschrapt door de Vlaamse regering. Ides Debruyne, directeur van de vzw die deze middelen beheert, vindt het politieke klimaat zorgwekkend.

“Ik lees dat Gert Verhulst en Hans Bourlon van Studio 100 aandelen gaan verkopen en flink zullen cashen”, lacht Ides Debruyne. “Misschien moeten zij met ons in zee gaan, en mee investeren in journalistieke vernieuwing. Het belang van een degelijke pers is groot, ook voor het bedrijfsleven.”

Debruyne is directeur van Journalismfund.eu, een vzw met twee belangrijke missies: de ondersteuning van wat hij ‘bijzondere journalistiek’ noemt, projecten die in het gewone circuit niet gefinancierd geraken; en het stimuleren van journalistieke innovatie via het Vlaams Journalistiek Fonds. Voor dat laatste luik ontving zijn organisatie in 2018 ruim 500.000 euro van de Vlaamse overheid. Maar dat geld is nu geschrapt.

Wie is Ides Debruyne?

- Geboren op 9 januari 1966

Studeerde beeldende kunst aan Sint-Lucas in Gent.

- In 1998 medestichter en sinds 2001 directeur van Journalismfund.eu, dat aanvankelijk het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek heette.

- Kreeg in 2013, samen met Brigitte Alfter, de Prize for the Freedom and the Future of the Media in Leipzig.

“Erg jammer”, zegt hij. “Ons land is altijd een voortrekker geweest. De boekdrukkunst is hier uitgevonden. De beeldverwerking is mee door Lieven Gevaert ontwikkeld. Ingrid Daubechies heeft de wiskunde voor de jpeg-technologie uitgevonden. Robert Cailliau is een van de uitvinders van het internet. Wij zouden in de voorhoede moeten zitten. De Nederlandse overheid investeert 8 miljoen euro per jaar in onderzoeksjournalistiek en journalistieke innovatie. De Vlaamse overheid tot en met dit jaar een goede 800.000 euro, waarvan nu dus meer dan de helft wegvalt.”

Het geld voor bijzondere projecten blijft?

Ides Debruyne: “Daar ga ik van uit. Maar daarvoor werken we ook met andere fondsen. Onder meer van stichtingen, van filantroop Georges Soros en anderen.”

Geef eens een voorbeeld van een project dat er zonder uw fonds, vroeger het zogenaamde Fonds Pascal Decroos, misschien niet was geweest?

“Wij hebben het boek De keizer van Oostende van VRT-journalisten Wim Van den Eynde en Luc Pauwels, over Johan Vande Lanotte, mee mogelijk gemaakt.”

Ze werden na publicatie door hun toenmalige hoofdredacteur op non-actief gezet.

“Een zware professionele fout. Een hoofdredacteur moet zijn mensen verdedigen. Het goede nieuws is dat beide journalisten nog altijd voor de VRT werken en de toenmalige hoofdredacteur niet meer. Zoiets zou nu niet meer gebeuren. De VRT-nieuwsdienst staat sterk.”

Wat vindt u ervan dat de Vlaamse overheid meer ideologische diversiteit wil zien en zegt dat de VRT de Vlaamse identiteit moet versterken?

“De Vlaamse identiteit versterken, dat is propaganda. Dat mag de overheid doen, maar ze mag daar de openbare omroep niet voor gebruiken. Gelukkig kan de raad van bestuur niet ingrijpen in de programmatie. Wat ideologische diversiteit betreft: in tegenstelling tot wat sommige politici beweren en wat je vaak op sociale media leest, heeft 70 procent van de Vlamingen wel degelijk vertrouwen in de openbare omroep.”

En in de andere klassieke media?

“Ook. Terecht. Ik ben nogal positief. Bij De Standaard was Curieuzeneuzen een knap en vernieuwend project. En bij De Morgen brengen onder meer uw collega’s Bruno Struys en Sara Vandekerckhove sterke dossiers.”

Wat kunt u niet meer doen nu u die 500.000 euro voor het Vlaams Journalistiek Fonds kwijt bent?

“Hét grote probleem van de komende jaren wordt desinformatie. Bij de brexit zag je dat al: via sociale media wordt foute informatie verspreid zonder dat iemand het merkt. Een van de projecten die wij ondersteunden, was de ontwikkeling van software om digitale informatie te screenen op statements die gefactcheckt kunnen worden. We steunen ook andere journalistieke innovaties, onder meer een project van nieuwssite Apache.be om burgers te betrekken bij dataverzameling op lokaal niveau.”

Moet journalistiek gesubsidieerd worden?

“Ik zie het niet als subsidiëring, maar als een investering. De bedoeling is om start-ups op gang te helpen. Pluriformiteit in de media is belangrijk.”

Maar ook iemand die mensen leert om podcasts te maken, kreeg een paar 10.000 euro. Is dat wel nodig?

“Ik vind dat zeker waardevol. Podcasts zijn een goede manier om aan slow journalism te doen. In Scandinavië zijn onderzoeksjournalisten daar al mee aan de slag. Het is een vorm van innovatie die stimulering verdient. Het landschap mag zeker diverser worden, want de mediaconcentratie is hier groot: de meeste titels zijn eigendom van een handvol bedrijven. Daarom zijn websites zoals Apache, maar ook Doorbraak en MO*, een verrijking van het landschap. Die diversiteit moet de overheid mee bewaken.”

Die kleine spelers klagen altijd over de steun die de federale overheid, via de gratis postbedeling van kranten, aan die commerciële groepen geeft. Terecht?

“Dat is een moeilijke. Als we die steun afschaffen, dan moeten die bedrijven nog maar eens de hakbijl bovenhalen, en misschien journalisten ontslaan. Ik zou liever zien dat de overheid, boven op die steun aan de klassieke media, ook meer investeert in nieuwe initiatieven, zodat er een level playing field, een gelijk speelveld, ontstaat. Waarom maakt men steun voor journalistieke innovatie niet fiscaal aftrekbaar?”

Ides Debruyne: ‘Websites zoals Apache, maar ook Doorbraak en MO*, zijn een verrijking van het landschap. Die diversiteit moet de overheid mee bewaken.’ Beeld Thomas Nolf

Behalve het Vlaams Journalistiek Fonds moet ook de culturele sector inleveren. Een teken des tijds?

“Het politieke klimaat is zorgwekkend. Je ziet op veel plekken, van de Verenigde Staten tot Hongarije, dat politici het vertrouwen in media, kunstenaars en wetenschappers ondermijnen. Ook wij moeten daarvoor uitkijken. Dat politici journalisten opbellen en intimideren, is van alle tijden – politici zoals Guy Verhofstadt en Yves Leterme deden dat ook als premier. Maar nu is het een strategie geworden om het wantrouwen in de media openlijk te stimuleren.”

Zijn journalisten streng genoeg voor politici?

“In de Angelsaksische wereld zijn ze dat veel meer. Daar is het uitgangspunt van een journalist bij alles wat een politicus zegt: ik geloof u niet. Er wordt meer gefactcheckt.”

Waarom is dat typisch Angelsaksisch?

“Het is een hypothese, maar misschien is een van de redenen dat het Europese continent harder geleden heeft onder de Tweede Wereldoorlog, waardoor journalisten de neiging hebben zich wat constructiever op te stellen. Maar het mag strenger. In Vlaanderen spitst de journalistiek zich te veel toe op wat politici zeggen, en te weinig op wat ze doen. Al houdt politieke onderzoeksjournalistiek ook gevaren in. De Nederlandse journalist Joris Luyendijk heeft het daar op onze conferentie vorig jaar over gehad: door politieke schandalen aan het licht te brengen, speel je mee in de kaart van populisten.”

Moet dat de pers tegenhouden?

“In geen geval. Het is de bluts met de buil. Die moeten we erbij nemen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234