Maandag 21/06/2021

Carl Devos

"Ideologie is terug, nu nog de onderbouw"

null Beeld Koen Broos
Beeld Koen Broos

De politieke actualiteit volgens Carl Devos.

Het ideologische debat lijkt terug. Van nooit weggeweest. Dat gaat lekker links-rechts. Een format dat we wat verleerd zijn. Voor emotionele verontwaardiging gaat de handrem los, maar de intellectuele onderbouw van het debat lijkt ingeslapen.

Al schudden sommigen die omschrijving om imagoredenen van zich af, de Vlaamse en federale coalities maken onversneden centrumrechtse keuzes. Democratische legitimatie impliceert evenwel geen verstandelijke fundering. Die berust te veel bij ruwe slagzinnen. Snoeien om te bloeien. Hervormen om de toekomst te garanderen. Dat soort. De terugtrekking van de overheid wordt bij Bourgeois I verbonden met meer vrijheid en verantwoordelijkheid voor burgers. Dat is vooral meer negatieve vrijheid en maakt ieder meer voor zichzelf verantwoordelijk. Burgers worden consumenten. Ondertussen moet overal de eigen kostendekkingsgraad van collectieve voorzieningen omhoog, niet gevolgd door de dienstverlening, en gaat het publieke aandeel relatief naar beneden. Waarom? Bekijk de cijfers!

Neen, problemen inspireren oplossingen maar ze determineren ze niet. Ideologische keuzes worden in het heersende debat te veel gecamoufleerd door zelfverklaarde onmacht: het kan niet anders. Soms overtuigen zelfs 'de cijfers' niet. Voor sommige culturele topinstellingen zoals de Munt of Bozar is zelfs een hoge kostendekkingsgraad onvoldoende. Gemeenschapsdienst voor werklozen, zonder dat cijfers overtuigen dat ze zo sneller banen vinden. Dus toch eerder een verplichte wederdienst in ruil voor een recht? Een gemaskeerde omslag in de normatieve basis van de welvaartsstaat? Met andere woorden, sociale rechten worden meer voorwaardelijk, maar blijkbaar mag dat niet zo helder gezegd worden.

Als het ideologische debat al een hoogte beleeft, dan is het omdat we weinig gewoon zijn. Het blijft te verdoken. De decollectivisering van het levenslot, op de onderste onderkant na, trekt voorbij als gevolg van een onvermijdelijke boekhoudkundige spelregel, niet als uiting van een vrije ideologische keuze.

Besparen is investeren in de toekomst. Zo klinkt rechts. Staken is investeren in de toekomst. Zo klinkt links. Aan de overkant dezelfde kwaal.

Het verfrissende Hart boven Hard is een democratische weldaad, al bedreigt de schijn van partijpolitiek de legitimiteit ervan. Daar groeien alternatieven, vanuit andere keuzes. Dit burgerinitiatief blijft te veel in aula's en culturele centra. Ze leerden de les van de G1000 - zonder organisatorische ruggensteun geen invloed - maar zullen vroeg of laat de straat moeten veroveren, in plaats van elkaar bevestigen. Dat is veel moeilijker.

Klassiek links schuift erbij aan. Zelf hebben ze daar, sinds de Derde Weg, veel argumenten afgestaan. Een beetje meer eigen bijdrage, markt en activering, klonk ook onder traditioneel links. Wanneer is meer te veel? De verontwaardiging aldaar lijkt eerder geboren uit gradatie dan uit aard. Links investeerde te lang te weinig in een eigen offensief alternatief antwoord op de uitdagingen voor de welvaartsstaat. Te veel paling, te weinig zalm. Daar betaalt klassiek links nu de prijs voor. En klinken verwijten (Awoe! Hardvochtig! Asociaal!) luider dan alternatieven. Links moest lijdzaam toezien hoe rechts het 'nieuwe sociaal' claimde. Een verloren taalstrijd.

Groen kan de jonge rode lijn uitbouwen, maar mist nog breedte en geschiedenis. Onder het beheerssocialisme voerde klassiek links de ideologische inspiratie af naar het politieke kringloopcentrum, daar moeten socialisten ze nu terughalen. Ze moeten met hun boodschap doen wat twee broers uit Desselgem met Toxic van Britney Spears deden. Upgraden naar een hogere levensvorm. Wat geldt voor het hele ideologische debat. De riff van de Compact Disk Dummies is zo vet dat IS-strijders in hun broek doen voor al wie onder deze tonen aangemarcheerd komt. Zelfs in roze Crocs. Zo moet links de straat heroveren.

In deze ideologische kampen is er ook voor de vierde macht een rol. Ook daar dreigen de klassiekers voeling te verliezen. Zoekende burgers vinden en maken elders hun ding. Gevestigde mediawaarden voorzien best ook buiten de occasionele opiniepagina ruimte voor het morele en ideologische debat over de flinke amendering van onze welvaartsstaat. Hoewel stichtend voor de res publica levert dat inderdaad minder kijk- of leescijfers op. Britney Spears verkoopt meer dan de Compact Disk Dummies. Smaak heeft evenwel geen prijs. The unserved audience wordt vaak onderschat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234