Donderdag 17/10/2019

Zelfdoding

Idee dat wie veel praat over suïcide het niet doet is riskante mythe

Schrijver Joost Zwagerman (m.) in 2011. Beeld ANP

Joost Zwagerman praatte en schreef in detail over zijn depressies en over zelfdoding. "En toch deed hij het", reageren sommigen verbaasd. Het idee dat er veel over praten betekent dat je het niet zult doen, blijkt een hardnekkig en kwalijk misverstand.

Geen schrijver in de Lage Landen die het zo vaak over depressie en zelfdoding had als Joost Zwagerman. "Er zijn momenten in je leven dat je niks meer hebt te willen", vertelde hij in 2012 tegen de Volkskrant. Hij was in een klinische depressie beland na een scheiding. Zelfdoding noemde hij "een troostgedachte: je kunt er altijd nog uitstappen".

Het was niet de eerste keer dat hij het daarover had. Zijn roman Zes sterren heeft zelfdoding als thema en hij schreef er ook de bundel Door eigen hand over. In De Wereld Draait Door, waarin Zwagerman over kunst sprak, had hij het eveneens over depressies en suïcide. Hij verzamelde er informatie over en gaf lezingen voor nabestaanden.

'Suïcidegen'

De aanleiding voor zijn interesse was de poging die zijn eigen vader ondernam. Doordat hij op tijd werd gevonden, mislukte dat. Zwagerman realiseerde zich toen dat hij kind was van iemand die niet meer verder wilde leven en dat leidde ertoe dat hij zoveel mogelijk kennis ging verzamelen over suïcide. Zo raakte hij ervan overtuigd dat zijn depressie erfelijk was. "Ik heb de chromosomen en de genetische predispositie van mijn vader", zei de schrijver.

Nochtans is er geen 'suïcidegen'. Je genen veranderen zelfs tijdens je leven. Wat je wel kunt erven, is een haperend serotonine-systeem, wat de gemoedstoestand beïnvloedt. Maar dan nog wegen een aantal zaken even sterk door: wat je meemaakt in je leven, hoeveel steun je hebt bij tegenslagen, of welke professionele hulp je eventueel krijgt.

Het Letterkundig Museum in Den Haag bracht vandaag een kleine hommage aan schrijver Joost Zwagerman. Beeld ANP

Misverstand

Los van de motivaties voor Zwagermans zelfdoding lijkt iemand die er zo openhartig over spreekt, die nabestaanden wil troosten en die zich ook liet behandelen voor zijn depressies, zichzelf vooral te beschermen tegen de werkelijke daad. Het belangrijkste advies voor de omgeving van depressieve mensen luidt ook dat praten helpt. En de volkswijsheid wil dat het meestal degenen zijn die zwijgen die het ook echt doen.

Maar onderzoek toont het omgekeerde: de meeste mensen die zichzelf ombrengen hadden het erover, slechts een minderheid slaat de hand aan zichzelf zonder daar ooit over gepraat te hebben.

"Het is belangrijk dit wijdverbreide misverstand te ontkrachten", reageert Gwendolyn Portzky, professor psychologie en coördinator van de Eenheid voor Zelfmoordonderzoek (UGent). "In al onze statistieken zien wij dat minstens driekwart van de mensen die overgaan tot zelfdoding het er eerder over hadden. Het is niet omdat praten helpt, dat wie het bespreekt minder risico loopt. Het is beide. Wie er veel over spreekt, doet dat meestal omdat hij of zij eraan denkt. Tegelijk kan praten met geliefden en hulpverleners het risico doen afnemen. Doorgaans zijn er wel meerdere signalen zoals een zwart gemoed, isolement."

Diepe pijn

Soms kan iemand echter zo vaak over zelfmoord beginnen dat bij de omgeving een soort moeheid en ongeloof optreedt. Het lijkt dan wel sussend dat je familielid of vriend(in) er vooral een 'onderwerp' van maakt. Maar wie over zelfdoding praat, of het nu onhandig is of in prachtig geschreven essays, meent het meestal echt.

"Hoewel het zeer zwaar kan zijn voor de omgeving, blijft die het maar best ernstig nemen. Wie het over zelfdoding heeft, doet dat echt vanuit een diepe pijn, niet om zich interessant te maken of te manipuleren, wat vaak gedacht wordt. Voor sommige mensen is het de enige manier om met tegenslagen om te gaan. Het is niet ongewoon dat het idee van zelfdoding dan net de troostende gedachte is waardoor ze net toch blijven voortleven. Maar ook dat wil helemaal niet zeggen dat ze het nooit zullen doen", zegt Portzky.

De experte wijst er ook op dat al te veel mensen aannemen dat zelf het gesprek over zelfdoding aangaan met iemand van wie je vermoedt dat hij of zij het zou kunnen doen, het risico verhoogt. Ook daarvoor is geen enkel wetenschappelijk bewijs. Portzky: "Veel mensen hebben ooit op dat punt gezeten en raakten er toch uit via gesprek. Als vriend of familielid ben je natuurlijk geen therapeut, maar durven dat gesprek aangaan en iemand proberen te overtuigen hulp te zoeken, zijn zeker niet gevaarlijk maar methodes die werken. Al is er geen garantie. Er zijn altijd mensen die we niet kunnen helpen, bij wie de pijn te groot is."

Wie denkt aan zelfmoord kan dag en nacht terecht op het nummer 1813 en via chat op zelfmoord1813.be.

Het Letterkundig Museum in Den Haag bracht vandaag een kleine hommage aan schrijver Joost Zwagerman. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234