Zondag 28/11/2021

AchtergrondKlimaatverandering

Ida is een van krachtigste orkanen ooit, met dank aan de opwarming

Twee mannen worstelen om overeind te blijven als Ida door New Orleans, Louisiana, raast. Beeld Getty Images
Twee mannen worstelen om overeind te blijven als Ida door New Orleans, Louisiana, raast.Beeld Getty Images

Orkaan Ida, die gisteren nabij het Amerikaanse New Orleans aan land kwam, bleek een van de zwaarste die Amerika ooit trof. Als gevolg van de klimaatverandering zullen orkanen steeds krachtiger worden, denken wetenschappers. Wat staat de Amerikanen de komende jaren te wachten?

Ida markeert de start van een jaarlijks terugkerende fenomeen: het orkaanseizoen. Is het zeewater rond Amerika na een warme zomer voldoende opgewarmd, dan pompen onweersbuien zich op tot de beruchte pilaren van ronddraaiende lucht.

Hoe warmer dat zeewater is, hoe meer energie de orkaan heeft om zichzelf aan te zwengelen, dus hoe hoger de windsnelheden. In zijn laatste klimaatrapport acht het IPCC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties, het ‘waarschijnlijk’ dat klimaatopwarming leidt tot extremere orkanen.

Het is zelden mogelijk aan te tonen dat een individueel weerfenomeen zonder klimaatverandering niet was voorgekomen, aldus Jeroen Aerts, hoogleraar water en klimaatrisico’s aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Die link is dus ook bij Ida niet zomaar te leggen.

De Golf van Mexico is niet uitzonderlijk heet op dit moment, zegt hij. Dat Ida kon uitgroeien tot een krachtige orkaan van de vierde categorie, met windsnelheden van 230 kilometer per uur, komt voor een belangrijk deel doordat de orkaan tijdens zijn tocht over de oceaan vooral over de warmste delen van de golf trok.

“Mensen denken bij een orkaan vooral aan wind, die zeewater kan opduwen tot vloedgolven. Maar een orkaan brengt ook veel regen met zich mee”, vervolgt Aerts. Hij noemt orkaan Harvey, die zo’n honderd doden maakte. “Het stormde toen hard, maar met name de lokale neerslag leidde tot problemen. Op sommige plekken in Texas viel in vier dagen tijd wel 1 meter regen.”

Ook op dit vlak voorziet het IPCC grotere problemen door klimaatverandering: warmere lucht kan meer vocht vasthouden. Volgens schattingen op basis van modelstudies valt er zo’n 10 tot 15 procent meer regen uit orkanen als de aarde 2 graden opwarmt.

Orkanen zullen naar verwachting dus schadelijker worden, maar over een ander punt is veel minder zekerheid: hoe vaak ze zullen voorkomen. Zal hun aantal toenemen, afnemen, gelijk blijven? Klimaatwetenschappers weten het niet.

Dat komt omdat bij het ontstaan van orkanen veel factoren meespelen. Neem de harde winden die over de oceaan waaien, en die, ietwat ironisch, orkanen een halt kunnen toeroepen. Ze kunnen orkanen kapotscheuren en afzwakken. Hoe deze winden zich zullen gedragen als het klimaat opwarmt, is onduidelijk, zegt Aerts.

Wat niet meehelpt, is dat orkanen relatief zeldzaam zijn, wat het bestuderen ervan extra lastig maakt. Elk jaar ontstaan er enkele tientallen, doorgaans een stuk of zeventig, zegt Aerts. Hierdoor is het nog niet duidelijk of klimaatverandering al invloed heeft op hun frequentie.

Toch opvallend: een van de zwaarste orkanen ooit komt aan land, en het aantal doden blijft, gisteren, op één steken. Dat past bij een bredere ontwikkeling: het aantal doden door orkanen is de laatste decennia sterk afgenomen. De grote ramp met orkaan Katrina, waarbij een vloedgolf New Orleans overspoelde en er duizend mensen stierven, vormt de gitzwarte uitzondering.

Deels is deze afname te danken aan een verbeterde bescherming tegen het water, met dijken en waterkeringen – al kan er in de VS op dat punt veel verbeteren, volgens Aerts. Bovenal zijn de Amerikanen beter geworden in het spotten van nieuwe orkanen en het op tijd evacueren van gebieden, zegt hij.

“De hele keten is de afgelopen tien, vijftien jaar sterk verbeterd, van de satellietwaarnemingen tot het bereiken van mensen op de grond. Zoals een sms’je: ‘jullie moeten weg.’ Wereldwijd is het aantal doden door orkanen gekelderd, mede als gevolg van waarschuwingssystemen”, zegt hij.

Intussen neemt de materiële schade wél toe. “Dat ga je nu met Ida ook zien: de schade zal in de miljarden lopen.” Volgens het meteorologisch instituut van de Verenigde Staten vonden zestien van de twintig duurste orkanen na het jaar 2000 plaats, gecorrigeerd voor inflatie. Dit komt vooral doordat er meer woningen, fabrieken en andere gebouwen in de buurt van de kust zijn gebouwd, aldus Aerts. “Ondertussen gaat de klimaatverandering door en groeit de bevolking verder. Dan zal er meer nodig zijn om het aantal doden laag te houden.”

Orkaan Ida verliest verder aan kracht en zwakt af tot categorie 1

Orkaan Ida heeft boven de Amerikaanse staat Louisiana verder aan kracht ingeboet. Het Amerikaans nationaal orkaancentrum (NHC) heeft de orkaan zondagavond laat (lokale tijd) gedegradeerd tot een orkaan van categorie 1 op een schaal van 5. Meer dan een miljoen huishoudens aan de Amerikaanse zuidkust zitten intussen zonder stroom.

Orkaan Ida brengt nu aanhoudende windsnelheden van 150 kilometer per uur en nog sterkere rukwinden met zich mee, aldus het NHC in Miami. Het orkaancentrum waarschuwt nog voor “catastrofale stormvloeden”, orkaanachtige winden en stortvloeden.

De wervelstorm beweegt zich over land zeer langzaam voort, waardoor de plaatsen op zijn pad de extreme winden langere tijd moeten trotseren. De staat Louisiana werd het zwaarst getroffen: maar liefst 1.017.625 klanten zitten er zonder stroom, blijkt uit cijfers van de website poweroutage.us. In New Orleans zit de volledige stad, goed voor 400.000 inwoners, zonder stroom, aldus NOLA Ready, de dienst die de stad voorbereidt op noodgevallen. “De enige stroom in de stad komt van generatoren”, tweette NOLA Ready.

Het eerste overlijden als gevolg van orkaan Ida werd gemeld in Prairieville, ten zuiden van Baton Rouge, de hoofdstad van Louisiana. De lokale sheriff kondigde het overlijden aan op Facebook: de persoon zou bezweken zijn onder een gevallen boom. (DPA/BELGA)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234