Dinsdag 17/09/2019

Trump één jaar later

Ico Maly: "Trump verkoopt dezelfde ideologie als Bart De Wever"

Ico Maly: "Oswald Spengler, een van de favoriete denkers van de conservatieve revolutie vandaag, heeft destijds mee het draagvlak voor het fascisme gelegitimeerd." Beeld Karel Duerinckx

Als The New York Times staatssecretaris Theo Francken ‘de Belgische Trump’ noemt, dan heeft die krant een punt, vindt cultuurwetenschapper Ico Maly (39). In zijn boek Nieuw rechts schetst hij een beeld van de netwerken die het rechts-conservatisme van de N-VA verbinden met dat van de Amerikaanse president.

"Wat we vandaag zien, is een scherpe herdefiniëring van rechts”, zegt Ico Maly. “Rechts is heel lang rechts geweest binnen een democratisch kader. Na de Holocaust werden de rechten van de mens uitdrukkelijk aanvaard, en hield rechts publiekelijk afstand van alles wat naar fascisme rook. De laatste jaren zet rechts zich weer meer en meer buiten dat kader. De democratie wordt geherdefinieerd of zelfs compleet verworpen. Dat noem ik nieuw rechts. Sommige principes van het conservatief-revolutionaire gedachtegoed van de jaren 30 komen daarin terug naar boven.”

Ico Maly, cultuurwetenschapper aan de universiteit van Tilburg, maakte eerder zijn doctoraat over de ideologie van de N-VA. Hij plaatste de partij in de traditie van wat hij de ‘antiverlichting’ noemt, de reactie die via filosofen als Edmund Burke op gang kwam na de Franse Revolutie met haar verklaring van de mensenrechten.

De laatste jaren verdiepte hij zich in de wereldwijde heropflakkering van die ideologie, die hij niet alleen in Vlaanderen terugvindt, maar ook bij radicaal rechtse populisten in Europa en bij niemand minder dan president Donald Trump in de Verenigde Staten.

Voor de goede orde: u vindt Donald Trump geen clown.

Ico Maly: “Nee. Ik vind het problematisch dat we hem lang zo hebben bekeken. Trump is geen Barack Obama, hij is ook geen stabiel genie, ook al denkt hij dat zelf, maar hij is een sterke communicator. Hij voelt goed aan wat scoort. Dat verkoperstalent van hem is door een aantal figuren achter de schermen, en door een heleboel activisten, gebruikt om een massa te construeren die hem tot president heeft verkozen.”

Die mensen die hem steunden, van Steve Bannon tot miljardair Robert Mercer, hebben hem gebruikt om een oude ideologische strijd te voeren, beweert u.

“Precies. Het viel mij meteen op toen ik de campagne van Trump begon te volgen. Wat hij vertelt, is niet nieuw. In Europa circuleren zijn ideeën al jaren. Vaak worden die ideeën impliciet geformuleerd, zodat het niet echt opvalt, maar het komt altijd op hetzelfde neer. Trump verkoopt, net zoals Thierry Baudet in Nederland en Bart De Wever bij ons, dezelfde ideologie: een etnocultureel nationalisme.”

Die term moet u even uitleggen.

“Er bestaat een nationalisme waar De Wever afstand van neemt: het biologische bloed-en-bodem-nationalisme. Dan kun je maar lid zijn van de club als je hetzelfde ras hebt. Dat zie je in de Verenigde Staten bij alt-right. Het etnocultureel nationalisme gaat niet zo ver, maar heeft een gelijkaardige premisse: er bestaat zoiets als het Vlaamse of het Amerikaanse volk, dat een bepaalde cultuur heeft geproduceerd, en die moet dominant blijven, anders krijg je verval, ondergang. Dat idee vind je bij alt-light, en bij de N-VA.”

Die cultuur, dat is wat sommigen ‘onze manier van leven’ noemen.

“Exact. Die cultuur, dat zijn de regels van de club. Dat is dus een culturele factor, maar er zit nog een etnisch kantje aan. Denk maar aan wat De Wever vorige zondag in het VTM Nieuws zei: dat mensen zich willen ‘herkennen’ in hun buren. Herkennen: daarmee heeft hij het ook over hoe die buren eruitzien.”

U kunt toch niet beweren dat De Wever een blank Vlaanderen wil?

“Natuurlijk zal De Wever zeggen dat je niet blank hoeft te zijn om welkom te zijn. Trump doet dat ook niet. Maar je moet wel worden zoals wij, je moet onze normen en waarden onderschrijven, je moet Vlaming onder de Vlamingen willen worden. Migranten zijn welkom, maar alleen als ze aansluiten bij en bijdragen tot onze cultuur. Wij willen niet het OCMW van de wereld worden, wij willen Vlaanderen groot en welvarend maken. Precies hetzelfde als wat Trump zegt. Make America great again.”

In uw boek legt u de kiem van die ideologie in de jaren zestig. Meer bepaald in Frankrijk, bij de opmars van La Nouvelle Droite – nieuw rechts, dus.

“Nieuw rechts was een reactie op mei 68. Na de Tweede Wereldoorlog waren de ideeën van democratie en mensenrechten dominant. In mei 68 bereikte dat verlichtingsdenken een hoogtepunt. De Franse filosoof Alain de Benoist had die evolutie gezien en vond dat de rechterzijde daarvan moest leren. Zoals links jarenlang een culturele en ideologische strijd had gevoerd, zo moest rechts dat volgens hem ook doen. Daarom stichtte hij een denkschool, die ideeën moest ontwikkelen en verspreiden.”

Welke ideeën waren dat?

“Eén van zijn centrale punten was dat rechts de democratie moet aanvaarden. De meeste rechts-conservatieve denkers hebben zich daar altijd tegen verzet. Onder meer filosoof Oswald Spengler, bekend van De ondergang van het Avondland, vond dat de democratie een van de oorzaken was van die ondergang. Democratie is gebaseerd op gelijkheid en dat leidt tot ellende. Ongelijkheid is de natuurlijke orde der dingen. Het zijn intellectuelen die de natie naar grote hoogten moeten brengen. Het voetvolk moet zijn plaats kennen.”

Aanvaardt nieuw rechts die gelijkheid nu wel?

“Nee. Dat is het verschil tussen de radicale verlichting en het rechts-conservatieve verzet daartegen. Nieuw rechts aanvaardt wel de procedures van de democratie, maar niet de gelijkheid en de universele rechten van de mens. Volgens radicale verlichtingsdenkers, zoals Thomas Paine en Condorcet, was de democratie een instrument om universele mensenrechten te realiseren op een zo hoog mogelijk niveau.”

Bij voorkeur op wereldniveau?

“Dat was het ideaal. Het ontstaan van de natiestaten in de negentiende eeuw was een eerste stap in die richting. Tot 1870 werd de schaal van de democratie almaar groter. Na 1870 verschijnen de natiesplitsers op het toneel. Terwijl de verlichting altijd tot doel had om allemaal wereldburgers te creëren met dezelfde rechten, zien we sindsdien, en ook vandaag, de neiging om de democratie te organiseren op almaar kleinere schaal.”

Maar dat wereldburgerschap is toch een onhaalbare utopie?

“Sterker nog: iemand als Thierry Baudet zegt expliciet dat het niet alleen onmogelijk is, maar zelfs onwénselijk. Volgens hem zou dat het einde van de politiek betekenen. Ook voor Alain de Benoist is de democratie alleen mogelijk binnen een homogene groep, hoe je die ook definieert, op basis van ras of van cultuur.”

Valt daar niets voor te zeggen? Niet voor dat ras, maar voor het feit dat je de democratie best organiseert op het niveau van een gemeenschap in lotsverbondenheid?

“Kijk eens naar de recente geschiedenis. Hoeveel socialisten identificeerden zich de voorbije decennia met de katholieken of liberalen? Die lotsverbondenheid heeft nooit bestaan. Diversiteit en conflict hebben zijn er altijd geweest. Ze vormen zelfs de essentie van democratie. De democratie is een manier om verschillen een plaats te geven.”

Maar die socialisten en liberalen en katholieken voelden zich wél lotsverbonden, want ze hebben samen de welvaartsstaat uitgebouwd.

“Natuurlijk. Omdat die welvaartsstaat goed is voor iedereen. Iedereen krijgt de kans om zich te ontplooien, iedereen krijgt dezelfde rechten toegekend. Als verlichtingsdenker moet je ervoor ijveren om dat verder uit te breiden. De sociale zekerheid in België moet niet worden gesplitst, de welvaartsstaat moet op Europees niveau worden georganiseerd. We moeten opschalen, niet opsplitsen.”

Maar veel kiezers willen duidelijk de geborgenheid van de eigen gemeenschap, in een wereld die almaar bedreigender lijkt te worden.

“Het is een illusie dat je daar nog geborgenheid kunt vinden. Dat is de grote leugen van nieuw rechts. Je kunt mensen geen zekerheid garanderen op nationaal niveau in een wereld waarin alles wordt aangedreven op een globale schaal. Zowel Trump als Theo Francken verkopen bijvoorbeeld de illusie dat we de migratie kunnen stoppen door sterke grenzen op te trekken. En dat is onzin. Wat we in de feiten doen, is een ongelijke samenleving creëren, waarin sommige mensen meer rechten hebben dan andere.”

Maar je kunt toch niet iedereen die een voet op Belgisch grondgebied zet, terstond dezelfde rechten geven als de rest van de bevolking?

“En dus leven sommige mensen onder ons in precaire statuten, gaan sommige kinderen niet naar school, hebben sommige arbeiders geen sociale zekerheid. Is dat oké? Vanuit een verlichtingsperspectief is dat een schande. Het uitgangspunt moet zijn dat iedereen op hetzelfde grondgebied dezelfde rechten heeft. De vraag is dan: hoe organiseer je dat?”

Wordt dat niet lastig? Als we dat doen, wil iedereen toch naar hier komen?

“Nee, hoor. De meeste migranten komen hier volledig per toeval terecht. Ik heb genoeg interviews gedaan met Afghaanse vluchtelingen. Als ze uit de vrachtwagen worden gehaald, is hun eerste vraag: ‘Waar ben ik?’ Het is trouwens niet mijn taak om al deze ideeën concreet uit te werken. De vraag is: hoe gaan we erover nadenken? Hoe creëren we de welvaartsstaat eerst op Europees niveau? Dan zouden we de goede kant opgaan.”

Even terug naar Trump. Bewijst zijn verkiezing, en de brexit, en het succes van de rechtse populisten in Europa, dat de ideeënstrijd van Alain de Benoist is geslaagd?

“Zelf zal hij vinden van niet. Hij vindt zijn ideeën wellicht nog altijd te marginaal. Maar een aantal elementen zijn gemeengoed, vooral dat van het etnoculturele nationalisme en de herdefiniëring van de democratie. Dat wordt vandaag in hoge mate gedragen door de mainstream.

Als liberale politici, zoals Gwendolyn Rutten bij ons en Mark Rutte in Nederland, zeggen: ‘Doe normaal of ga weg!’, dan hollen ze nieuw rechts achterna. Dan zeggen ze wat ze denken dat het volk wil horen. In plaats van de democratie en de mensenrechten te verdedigen.”

Ico Maly: "Beeld u in dat u na een kritisch stuk over de N-VA niet alleen op Twitter volop bagger over u heen krijgt, maar dat men ook bij u thuis voor de deur staat." Beeld Karel Duerinckx

Wanneer is dat bij ons gekanteld?

“In de jaren negentig is het integratie- en migratiedebat beginnen te verschuiven. Wijlen Jean-Luc Dehaene zei nog dat een job de beste integratie was. Vandaag is het dominante idee dat integratie gebeurt via de taal en de normen en waarden. Zelfs bij Groen en sp.a zet dat denken de toon. Wij gaan er met z’n allen vanuit dat iedereen dezelfde identiteit moet hebben. En als je dat vindt, zit je met een groot probleem in een land waar 180 nationaliteiten en een hele waaier aan culturen en religies leven.”

Hoe zou u dat dan organiseren?

“Niet op basis van identiteit, want dan sluit je onvermijdelijk mensen uit. Wel op basis van principes, gelijke rechten, een staat die orde schept en welvaart herverdeelt, en op die manier zoveel mogelijk mensen een goed leven bezorgt.”

Maar dat gemeenschapsgevoel en die identiteit zijn wel ‘een warme deken’ voor veel mensen, om het met Bart De Wever te zeggen.

“De welvaartsstaat, dát is pas een warme deken. Die zorgt ervoor dat we niet bang en onzeker hoeven te zijn. Het is op die onzekerheid dat partijen zoals N-VA en de Amerikaanse Republikeinen kapitaliseren. De financiers van Trump willen uiteraard geen welvaartsstaat. Ook De Wever wil geen sterkere sociale zekerheid. Ze willen de economische energie vrijmaken, regels losser maken, mensen flexibeler laten werken. Dat leidt tot onzekerheid. En dan komen ze aanzetten met de natie als warme deken.”

Patrick Loobuyck en David Van Reybrouck, die vorige week door een panel in De Morgen werden verkozen tot twee van de invloedrijkste Vlaamse intellectuelen, betreuren het dat links in Vlaanderen wel mededogen heeft met vluchtelingen, maar niet meer met het blanke proletariaat.

“Ik ben het daar niet mee eens. Het klopt dat de sociaaldemocraten zijn meegestapt in het verhaal van de neoliberale globalisering, en dat ze zo een paar hefbomen uit handen hebben gegeven om het proletariaat te beschermen. Maar dat mededogen met vluchtingen primeert, dat is een fictie. Toch bij de sp.a. Die partij is al sinds de jaren negentig flinks. Migratie is iets dat moet worden ontmoedigd. We moeten muren bouwen. Dat zeggen Francken en Trump vandaag ook.”

Is het niet merkwaardig dat het beleid van Theo Francken genereuzer is dan dat van de regering Di Rupo? Zo rechts is zijn beleid dan toch niet?

“Dat is deels het gevolg van de instroom natuurlijk. Maar het past ook in het devies: streng maar rechtvaardig en humaan. Zo kun je op de N-VA stemmen zonder je schuldig te voelen. Hij is geen gore racist. De vraag is met welke cijfers en met welke regularisaties hij uitpakt. Christelijke Syriërs, die zal hij een visum willen geven. Die passen hier, zal hij zeggen. Dat hoor je bij Trump ook. Migranten zijn welkom, als ze meebouwen aan een groter Amerika, als ze in Amerika passen. Om de anderen tegen te houden moeten we muren en buffers bouwen.”

Dan bent u het eens met The New York Times die Francken ‘de Belgische Trump’ noemde?

“Ze hebben een punt. Waar valt de N-VA over bij Trump? Over zijn stijl, niet over zijn beleid. Dat stond op de debatfiches toen hij pas verkozen was: N-VA distantieert zich van zijn stijl, maar wil ‘niet hysterisch’ doen over zijn beleid. Tijdens zijn lezingen praat Francken over migratie in oorlogstermen: hij zegt dat we moeten leren van de Sovjet-Unie tijdens de Tweede Wereldoorlog – Hitler geraakte niet tot daar, omdat de Sovjets een buffer hadden. Die buffer wil hij ook tegen migratie. Dat zegt toch genoeg.”

Toch blijft de vraag of de droom van het wereldburgerschap niet te utopisch is. Als u zich echt lotsverbonden voelt met alle mensen die aan de andere kant van de wereld in ellende leven, dan moet u echt wel dringend aan de slag.

“Inderdaad. Aan de slag. Wie de waarden van de verlichting hoog in het vaandel draagt, kan zich niet tot ons eilandje beperken. Herinnert u zich de Maddens-doctrine nog, genoemd naar politicoloog Bart Maddens? Tijdens de communautaire onderhandelingen was zijn advies dat Vlaamse partijen alleen iets mochten aanvaarden als het een stapje in de richting van meer Vlaanderen was. Zo kun je de verlichting ook bekijken: bouw alleen aan beleid dat zorgt voor een verbetering van de omstandigheden in de wereld.”

De Maly-doctrine.

“Ik zou het niet meteen zo noemen, maar het zou wel een mooie leidraad zijn voor politieke programma’s en regeerakkoorden. In de wetenschap dat we die betere wereld natuurlijk morgen niet gerealiseerd hebben. Maar laat het een ideaal zijn, iets waar we vanuit de verlichtingswaarden naar streven. Vandaag trekken politici het zich niet meer aan of de mensen die ze terugsturen naar hun land daar gefolterd worden of niet. Dat is onaanvaardbaar. Wat gebeurde er voor de Tweede Wereldoorlog?”

Toen gingen alle Europese ­grenzen dicht voor de joden.

“Precies. En daar spreken we vandaag schande over. Zo zullen we over vijftig jaar schande spreken over vandaag. Gaat u aan uw kleinkinderen uitleggen dat wij mensen lieten verdrinken in de Middellandse Zee? Of zullen we zeggen: Wir haben es nicht gewusst?”

Maar als je wakker ligt van al het leed in de wereld, dan slaap je toch niet meer?

“Moet dat dan, rustig slapen? Is dat het doel van ons leven? Een Dacia Duster voor de deur, op zondag naar het voetbal en voor de rest rustig slapen?”

Nog even terug naar Oswald Spengler en zijn Ondergang van het Avondland. Is het toeval dat de rechts-conservatieve Joachim Pohlmann, woordvoerder van Bart De Wever en columnist in deze krant, graag over Spengler schrijft?

“Nee. Spengler is een van de favoriete denkers van de conservatieve revolutie waar we vandaag volop in zitten. Spengler was een van de intellectuelen die aan het begin van de vorige eeuw het draagvlak voor het fascisme mee gelegitimeerd hebben. Waarmee ik niet wil zeggen dat hij een fascist was, of dat iemand die naar hem verwijst dat is, maar het gaat wel over de ideeën waar fascisten mee dweepten.”

Ico Maly: "Volgens radicale verlichtingsdenkers was de democratie een instrument om universele mensenrechten te realiseren op een zo hoog mogelijk niveau." Beeld Karel Duerinckx

Welke ideeën zijn dat dan?

“Dat elke natie een levend organisme is dat verschillende levensfasen kent: van opgang en bloei tot neergang en degeneratie. De fase van de cultuur is die van de bloei, de fase van de beschaving met haar mensenrechten en verlichting is die van de neergang. Daar zitten we volgens nieuw rechts in. Vandaar het motto van Trump: Make America great again. Vandaar dat Thierry Baudet spreekt over een renaissance, een wedergeboorte. Dat mensen vandaag openlijk met Spengler dwepen, zegt iets over de tijdgeest.”

Hoe kan Trump een speerpunt van die rechts-conservatieve revolutie zijn als de man wellicht nog nooit een boek gelezen heeft? Niet van Spengler of wie dan ook.

“Trump heeft misschien niet veel boeken gelezen, maar Breitbart kent hij wel. En hij kent de ideeën die in die kringen circuleren. Hij pikt die op en brengt ze in de mainstream. En de machine die hem steunt, bewerkt de kiezer via dat digitale universum.”

U hebt het in uw boek over ‘algoritmisch populisme’. Wat is dat?

“Populisme is voor mij geen ideologie, heeft geen inhoud. Ik verwijs ermee naar politici die proberen om de illusie te creëren dat ze de stem van het volk vertolken. En vandaag worden er algoritmes gebruikt om die stem van het volk te construeren. De machine achter Trump heeft dat meesterlijk gedaan. Elke potentiële kiezer wordt bediend met een boodschap die perfect bij hem of haar past. De wapenliefhebber met boodschappen over wapendracht, de seksist met seksistische uitspraken, enzovoort.”

Zoals adverteerders dat tegenwoordig ook al doen.

“Maar adverteerders doen dat nog op een heel ruwe manier. Het team van Trump deed dat veel verfijnder. Onder meer met het bedrijf Cambridge Analytica, dat in handen is van Robert Mercer. Ook Bannon is daarbij betrokken. Ze hebben ook diensten verleend aan Nigel Farage voor zijn brexitcampagne in het Verenigd Koninkrijk. Nogmaals, het is een netwerk dat internationaal verbonden is. Toch opmerkelijk: rechtse nationalisten zijn vandaag beter internationaal georganiseerd dan linkse internationalisten.”

Wat verandert dat algoritmisch populisme concreet?

“Vroeger moest een politicus het midden bespelen, om de zwevende kiezer te verleiden. Dat hoeft vandaag niet meer. Je kunt aan je eigen kant van het politieke spectrum aan hergroepering doen door daar elke niche, elke subgroep te bespelen. Je merkt dat heel goed aan Bart De Wever: die doet helemaal geen moeite meer om ook een beetje links te zijn, om in het midden kiezers te halen.”

U hebt die rechtse en extreemrechtse digitale netwerken grondig bestudeerd. Bent u geschrokken van de dingen die u daar leest?

“Soms is het degoutant. Vooral The Daily Stormer spant de kroon, een Amerikaanse site, maar met een globaal bereik. Je leest er niet alleen genocidaire opmerkingen, ook de verjaardag van Hitler wordt er gevierd. Voor de lol, zogezegd. Maar er worden vanuit die digitale netwerken ook intimidatiecampagnes georganiseerd.”

Die kennen we hier ook.

“Maar in Amerika gaat het nog een stap verder. Beeld u in dat u na een kritisch stuk over de N-VA niet alleen op Twitter volop bagger over u heen krijgt, maar dat men ook bij u thuis voor de deur staat, dan men uw gezin erbij sleurt, dat men u dag en nacht belt. In de Verenigde Staten gebeurt dat al. En bij ons begint dat stilaan. Ik ken linkse activisten die al volle pampers in hun brievenbus hebben gevonden.”

Theo Francken kreeg donderdag een envelop met een kogel.

“Als democraat kun je zulke bedreigingen en intimidatie alleen maar veroordelen.”

Zo’n volle pamper, waar komt die vandaan?

“Er staat geen afzender op. Maar je weet uit welke hoek het kan komen. Ook bij ons zie je op internet een radicalisering, onder meer bij de groepering Schild en Vrienden. Die is ontstaan uit de studentenvereniging KVHV, nadat linkse activisten Theo Francken het spreken hadden belet aan de VUB. Dat is althans de officiële uitleg. Schild en Vrienden maakt deel uit van een netwerk dat de rechtse krachten in Vlaanderen wil verenigen.”

En die groeperingen zijn verbonden met sites zoals Breitbart, het Amerikaanse platform dat tot voor kort werd geleid door Steve Bannon?

“Het is een digitaal netwerk, met connecties in de eerste, tweede en derde graad. Zo wordt een politieke ruimte gecreëerd die internationaal is. Cartoons en memes die door Schild en Vrienden worden gebruikt, kom je overal tegen, van de VS tot Nederland. Van Trump, Francken en Baudet circuleert een beeld dat identiek is: de leider in een middeleeuws keizerskostuum. Als verdediger van onze waarden. Ook memes zoals Pepe the Frog duiken overal op. Het is een gezamenlijke taal en ideologie.”

Bij ons hebben kopstukken van N-VA meegewerkt aan de online intimidatie van Youssef Kobo en Jihad Van Puymbroeck. Weet u hoe dat precies werkt?

“Als u vraagt of de N-VA-communicatiedienst dat organiseert, moet ik het antwoord schuldig blijven. Het is ook niet meteen relevant. Natuurlijk worden er soms richtlijnen verspreid, maar of dat in deze gevallen zo was, valt niet te achterhalen. Maar de partij heeft sterke militanten en ook de sympathie van activisten die niets met de partij te maken hebben. Overigens vind ik die campagnes met printscreens die men heeft opgeduikeld uit iemands verleden, echt een probleem in het publieke debat vandaag.”

Hoezo?

“In de traditie van de verlichting is het publieke debat gereguleerd. Dat wil zeggen dat ik op straat een privépersoon ben, tenzij ik een publiek ambt bekleed. Ik heb het recht om niet gefotografeerd te worden. Ik heb het recht om dingen te zeggen die niet iedereen moet horen. Sociale media zijn vandaag een grijze zone, omdat ze niet gereguleerd zijn. Wat Jihad Van Puymbroeck op Facebook heeft gepost, is privé. Het is ongehoord om dat in de publieke ruimte te gooien. Het effect daarvan kan enorm zijn.”

Kijk naar wijlen Dylan Vandersnickt. Die pleegde zelfmoord nadat hij onder vuur kwam te liggen vanwege een online bericht.

“Ik weet niet waarom die jongen zelfmoord heeft gepleegd. Maar hij heeft bedreigingen geuit in een publieke functie: hij was ondervoorzitter van Jong N-VA. Dat is iets anders dan de tweets van Jihad, die enkel op haar pagina stonden. Dylan was ook lid van Schild en Vrienden, en had zelf twee studenten online geïntimideerd.”

Dat nam men Youssef Kobo ook kwalijk, hoor. Dat hij Gaia-activisten met de dood had bedreigd, in een bericht op sociale media over onverdoofd slachten.

“Dat was helemaal geen reële doodsbedreiging, maar een grapje over Gaia, waarin hij kritiek had op het verbod op onverdoofd slachten. Het was misschien geen goede grap, maar als dat wordt gepresenteerd als een doodsbedreiging, kun je geen grappen meer maken. Dan moeten we alle sociale media onmiddellijk afsluiten.”

U noemt dat ‘totalitair’, in uw boek.

“Dat is het ook. Privépersonen in het publiek pakken op wat ze zeggen, vernietigt de vrijheid van denken en spreken. Als je geen publiek persoon bent, moet wat privé is, privé blijven. Mijn humor is niet bedoeld om in de krant te staan. Mensen hoeven niet constant bang te zijn dat wat ze ­zeggen, in een screenshot op straat belandt. Daaraan zie je dat sociale media de publieke ruimte herscheppen. En daar maakt nieuw rechts nu dankbaar gebruik van.”

U zult het na dit interview ook stevig te verduren krijgen.

“Daar ben ik mij van bewust. Ik kijk daar niet naar uit. Ik vind dat het mijn taak is om dit boek te schrijven en dit interview te geven, maar de reacties hoeven niet meer voor mij. Ik heb al behoorlijk wat over mij heen gehad, en ben er ondertussen vrij immuun voor, maar ik kan u zeggen: de eerste trollcampagne doet iets met een mens. De trollen doen hun job erg goed. Met alle gevolgen van dien. Mensen denken wel drie keer na voor ze iets zeggen wat de rechterzijde kan ontstemmen. Ook journalisten.”

U stond woensdag al in Knack. Zijn er tv-interviews gepland? Bent u bijvoorbeeld al uitgenodigd voor De afspraak op Canvas?

“Nee. En dat zal ook niet gebeuren, denk ik. Ik hou daar allang geen rekening meer mee.”

U bent nochtans tv-geniek. En uw boek is verplichte kost voor alle journalisten en politici. Alleen de vergelijking van Trump met N-VA zullen de meeste mensen een tikje overdreven vinden.

“Dat is mogelijk. Maar beeld u nu eens in dat Trump zich niet zo raar zou gedragen. Dat hij zou praten zoals Barack Obama, op fraaie retorische wijze. Dat zijn stijl met andere woorden aanvaardbaar zou zijn, en niet zo clownesk. Zouden mensen die vergelijking met N-VA dan wél willen maken? Zou De afspraak mij dan wel uitnodigen?”

Ico Maly, Nieuw rechts, EPO, 336 p., 22,50 euro. Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234