Woensdag 02/12/2020

'I have no recollection' -

Ronald Reagan

Ook al was hij dan niet persoonlijk verantwoordelijk voor roze beenverwarmers, Cherry Coke, Jean-Marie Pfaff-kapsels en de moonwalk - hij was gewoon the eighties. De cool van the eighties, nog cooler dan de 'ice ice baby'-er Ice T. Hij was onnavolgbaar. Hoe zou u zich bijvoorbeeld gedragen als de halve wereld u staat aan te gapen terwijl u eenvoudigweg niet meer weet hoe u uit een penibele situatie te lullen? Een beetje zoals Ronald Reagan ten tijde van het Iran-contraschandaal, durf ik te wedden. Ja, u zou ook het gezicht proberen te redden. Maar zou u de guts hebben om hetzelfde zinnetje een onnoemelijk aantal keer te herhalen? 131 keer om precies te zijn? Ik durf te wedden van niet. En nee, Reagan verweerde zich niet tegen zijn aanklagers met een slappe ontkenning in de trant van "I did not do it" (zie: "I did not have sex with that woman"). Ook indien hij in Clintons schoenen gestaan had, zou Ronnie met grote cool de zinsnede uitgesproken hebben waarmee hij zich in 1987 verdedigde: "I have no recollection", met andere woorden: het zou best weleens kunnen, but I don't give a fuck.

Vele rollen kon hij aan, ook voor hij samen met Nancy (spontane associaties: kersenrood, wangimplantaten, pluizige witte kat) van 1981 tot 1989 de lakens uitdeelde in the land of the free. Reagan werkt aan het begin van zijn carrière als sportcommentator op de radio. Een weinig later verhuist hij naar Hollywood. De jongen heeft good looks in huis, en boze tongen beweren dat hij ook over tonnen charisma beschikt; iets wat hij in de meer dan vijftig films waarin hij acteert verborgen weet te houden. Later wordt hij zakenman, rancher, gouverneur van Californië, overwinnaar van democraat Jimmy Carter, en veertigste president van de VS.

In het Witte Huis laat Reagan, goedgemutste cowboy en relatieve nieuwkomer in de politiek, zich omringen door een bonte verzameling Republikeinen, een coalitie van gematigden, fiscale en sociale conservatieven en religieuze rechtsen. Maar als het op zijn persoonlijke geloofspunten aankomt - beperking van de macht op het federale vlak, belastingverlaging en een formidabele defensie - drijft Ronnie toch zijn eigen zin door. Wanneer zijn eigen stafleden hem op hun knieën smeken om wat te milderen, schudt Ron het hoofd en spreekt: "Heren, ik mag wel niet vergeten te allen tijde de juiste koers te blijven varen."

Op een morgen in november 1986 meldt een Libanese krant dat de VS wapens aan Iran heeft verkocht in ruil voor Amerikanen die door islamitische radicalen in Beiroet gegijzeld waren. De opbrengsten van de wapentrafiek zouden daarop naar Nicaragua versluisd zijn, om daarmee de contrarevolutionaire militaire operaties te ondersteunen die tot doel hadden de sandinistisch-socialistische regering van Daniel Ortega omver te werpen, iets waar our man in Washington wel voor te vinden was. Steun aan de contrarebellen was echter expliciet door het Amerikaanse Congres verboden.

In 1987 barst het Iran-contraschandaal helemaal los in de VS. Het wordt een van de ernstigste constitutionele crisissen in de moderne geschiedenis. Een zeldzame keer kunnen de burgers een glimp opvangen van de inwendige werking van de nationale veiligheidsdienst en de schaduwwereld van clandestiene operaties. De hele wapens-voor-gijzelaars-voor-communistenverdelgers-ruilhandel, onder codenaam De Onderneming, was in beginsel een gedurfd plan van enkele geïsoleerde, mogelijk staatsvijandige kwieten, of zo leek het tenminste.

Wanneer een onderzoekscommissie zich op de zaak werpt, rijst de vraag die sinds Watergate om de zoveel tijd weerklinkt: wat wist de president en wat niet? Om die vraag te kunnen beantwoorden richt men zich tot de president en draaft ook een eindeloze parade op van low-level bureaucraten en schimmige wapentrafikanten die op een of andere manier bij de ingewikkelde operaties betrokken bleken te zijn.

Aanvankelijk geeft Reagan toe dat hij de wapenverkoop aan Iran heeft toegestaan in augustus 1985, maar het ontbreekt hem wel aan een gedetailleerde herinnering. Een maand later, na een bespreking met zijn stafmedewerker Don Regan, gaat de president een licht op - hij herinnert zich dat hij vooraf toch geen toestemming heeft gegeven voor de wapenverkoop. Ronnie staat zich voor de Tower onderzoekscommissie uit de naad te acteren en terwijl hij zijn herinnering afleest van een door zijn staf geschreven spiekbriefje, slaagt good old Ron er en passant nog in de lachers op zijn hand te krijgen door de regieaanwijzingen ook hardop voor te lezen. "I have no recollection, raise right hand."

Ik herinner mij, en vele toenmalige tienjarigen met mij, uit het hele Iran-contraschandaal vooral de machtige Oliver North in zijn donkergroene marine-uniform. Het staflid van de National Security Council overblufte het congrespanel met een doorleefd vertoon van patriottisme. Op eenvoudig verzoek liet North tranen opbollen in de ogen. Ook mocht hij zich, om zijn vaderlandsliefde overtuigend te brengen, emballeren in de Amerikaanse vlag. Televisienetwerken vervingen de soaps overdag door zijn optredens.

Teruggevonden computerboodschappen (prehistorische e-mails) hadden onder meer aangetoond dat North geheime informatie had gedeeld met de Iraniërs. North beweerde dat Reagan perfect op de hoogte was van zijn activiteiten en er zijn goedkeuring voor had gegeven. Harde bewijzen heeft Ollie daar nooit voor kunnen leveren, maar dat wordt hem graag vergeven. North gaf voor het congres tenminste keihard toe dat hij om de Iran-contrahandel geheim te houden in het verleden weleens gelogen had en bewijsmateriaal had vernietigd. Toen aan het licht kwam dat hij een waanzinnig duur alarmsysteem voor zijn huis aanvaard had als geschenk van zakenmannen die profiteerden van de wapensmokkel, wees hij erop dat het hek nodig was om zijn familie tegen terroristen te beschermen, en dat was dan weer erg ontroerend, meen ik me te herinneren.

Ook zonder de documenten die secretaresses onder hun blouse naar buiten hadden gesmokkeld, en zonder de documenten die de papierversnipperaars in Washington en omtrek tilt hadden doen slaan, werd duidelijk dat Reagan en zijn medewerkers in een uiterst wijdvertakte operatie wapens met terroristen hadden verhandeld, en vooral, dat ze lijnrecht ingegaan waren tegen het Congres, en dus in extenso tegen de wil van het Amerikaanse volk.

Hoe zat het ondertussen met Reagan? Pointdexter - de baas waaraan North moest rapporteren - haalde zijn baas Ronald Reagan uit het oog van de storm. Pointdexter, en hij alleen, had North toegestaan om de schenkingen aan de contrarebellen te doen. Hij had de president nooit over de schenkingen verteld want hij wist dat dit politiek explosief materiaal kon zijn als het publiek daar ooit achter kwam. Pointdexter vormde tijdens het hele onderzoek het perfecte dekschild voor de president. "De simpele waarheid is dat ik het me niet meer herinner. Punt", meldt president Reagan nog een laatste keer aan de Tower Commissie en schept aldus eindelijk helderheid in de chaos van ronddwarrelende herinneringen. Met de plechtige belofte het document zorgvuldig te bestuderen in de komende dagen en met klamme handjes neemt de president zijn kopie van het Tower-commissieverslag in ontvangst. In het verslag wordt hij mild aangevallen om zijn omwetendheid en zijn mank lopende management. Ronald Reagan spreekt het Amerikaanse volk bij wijze van afsluiting toe: "We hadden goede bedoelingen maar het was een slecht idee." Case closed. I have no recollection. In 1994 geeft Ron na al die jaren toe dat hij aan Alzheimer lijdt.

Dochter Maureen Reagan getuigt. Toen zij voor de zoveelste keer met haar vader over zijn acteerprestaties in Prisoner of War sprak, een film die hij in de jaren vijftig maakte, keek hij haar aan en sprak de woorden: "I have no recollection of making that movie." 't Is een beetje een ongelukkige frase die Maureen Reagan daar aanhaalt, en misschien de enige frase die hem is bijgebleven. Voor de rest heeft hij over het verleden een, jawel ijzeren gordijn neergelaten.

Voor wie twijfelt: hij leeft. Een toegewijde schare fans in the greatest country on earth zijn wel al preventief standbeelden aan het oprichten en herdenkingsborden aan het vastvijzen. Washington National Airport werd herdoopt tot Ronald REagan NAtional Airport, er wordt gelobbyd om Rons all-American kop op het 10-dollar biljet te krijgen en hem in Mount Rushmore uit te hakken. En Reagan zelf? Schrijft in afzondering zijn memoires, een vervolg op zijn autobiografie Where's the rest of me? (1965). Euh? Help? Iemand de rest gezien?

Saskia De Coster

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234