Zondag 27/09/2020

Humor, provocatie en baldadigheden in La Louvière

La Louvière lijkt een ideale plek voor een tentoonstelling over het Belgische surrealisme. Het is een verwarrende stad die krampachtige pogingen doet om zichzelf opnieuw uit te vinden tussen vergane industriële glorie en foute nieuwbouw.

Alfabet voor La Louvière, tot 6 januari 2013 in het Centre de la Gravure, La Louvière

Het Centre de la Gravure, waar de expositie plaatsvindt, blijkt zich in de morsige rue des Amours te bevinden. Zo verzin je ze niet, en toch is er meer aan de hand. Uitgerekend in La Louvière speelde zich immers een groot deel van het surrealistische veldwerk in België af.

Naast de harde Brusselse kern met René Magritte en Paul Nougé was hier sinds 1934 de groep Rupture actief, gesticht door de linkse dichter Achille Chavée, die later naar Spanje trok om er met de Internationale Brigades tegen Franco te vechten. Eerst organiseerden de Henegouwse nieuwlichters in oktober 1935 nog een van de eerste surrealistische tentoonstellingen ter wereld. Hun Exposition surrealiste liep twee weken in een bouwvallige zaal op de plaats van het voormalige zwembad. Wat er te zien was, behoorde tot het interessantste wat de prille stroming had voortgebracht, maar het werd geen succes. Wie vandaag onderweg naar de rue des Amours door La Louvière doolt, kan zich daar iets bij voorstellen. Het zou echter jammer zijn als het huidige Alfabet voor La Louvière hetzelfde lot wacht. De titel geeft aan dat de expositie geen uitputtend panorama van het surrealisme wil bieden. Curator Xavier Canonne heeft dat enkele jaren geleden al met verve in het stadmuseum van Bergen (en in een lijvig boek) gedaan; wat hij nu in La Louvière samenbrengt, is veeleer een surrealistische wandeling aan de hand van sleutelbegrippen. Hij kon daarvoor putten uit de verzamelingen van de provincie Henegouwen, de stad La Louvière en het Centre de la Gravure. Dat het surrealisme hier nog altijd gekoesterd wordt, blijkt ook uit deze rijke collecties.

Stereotiep droomwerk

Het 'alfabetkarakter' van de tentoonstelling komt beter tot uiting in de catalogus en het (in behoorlijk Nederlands opgestelde) wandelgidsje dan in de ruime expositiezaal, waar de werken veeleer thematisch zijn gegroepeerd. Op papier komen de lemma's tot leven, als een miniatuurencyclopedie van de beweging die vooral in Frankrijk en België tot bloei kwam. Echt grootse werken moet je hier niet verwachten, maar vaak schuilt de charme in de details. De schilderijen zijn misschien wel het minst interessant, want naast een obligate Magritte wordt vooral stereotiep 'droomwerk' van Jane Graverol en Rachel Baes getoond.

Canonne laat echter zien dat het Belgische surrealisme voornamelijk een zaak van woorden was. De literatuur krijgt dus een belangrijke plaats, met vitrines vol pamfletten, manifesten, tijdschriften, brochures en collages. De surrealisten en hun volgelingen bespeelden zowat alle registers van de humor en de provocatie, van flauwe woordgrappen en (vandaag gedateerde) baldadigheden tot sublieme vondsten, vaak in de seksuele of antireligieuze sfeer.

Administratief

De collageroman Une semaine de bonté uit 1934 van Max Ernst krijgt een apart hoekje. L'imitation du cinéma uit 1959, de enige surrealistische film die ooit in België werd gemaakt, wordt integraal vertoond. Van het 'blasfemische' karakter van de prent, die zoveel ophef veroorzaakte dat hij in Frankrijk werd verboden, blijft een halve eeuw later weinig over; meer dan een milde glimlach krijg je niet over je lippen.

Dat regisseur Marcel Mariën veel meer in zijn mars had, bewijzen zijn hilarische assemblages en de aangetekende brief die hij in 1967 stuurde aan de dan al lang (in 1870!) overleden schrijver Isidore Ducasse, alias Lautréamont. Het poststempel 'Woont niet meer op het aangeduide adres' is een sterk staaltje van administratief surrealisme. Zo werden wel meer pareltjes opgevist. Op zijn best heeft de tentoonstelling een hoog Glen Baxtergehalte, en wat minder boeiend lijkt, is tenminste historisch waardevol.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234