Woensdag 29/06/2022

'Humor kan alleen maar zwart zijn'

'Ik ben geen royalist, maar deze man alleen al rechtvaardigt het bestaan van de Belgische staat.' Zo sprak Jan Decleir over zijn Waalse collega Benoît Poelvoorde, toen hij die begin dit jaar een Plateauprijs overhandigde. De echte dieu van Wallonië heet niet Di Rupo, maar is een onnozel konijn van wie de ster sinds de schandaalfilm 'C'est arrivé près de chez vous' eigenlijk nooit getaand is. Vanaf deze week is hij opnieuw in de bioscoop te zien in 'Selon Charlie'. Geen komedie, maar ook hier kan Poelvoorde zijn aard niet verloochenen. 'Je lacht om niet te moeten huilen.'

door Jan Temmerman

Selon Charlie is een uitstekende ensemblefilm van de Franse actrice-cineaste Nicole Garcia. De Charlie uit de titel is de 11-jarige verteller die zes volwassen mannen observeert, onder wie zijn vader Serge. Allemaal voelen die zich op een andere manier niet zo goed in hun vel. Er is de paleontoloog Matthieu (Patrick Pineau), die naar zijn geboortestad terugkeert en eigenlijk niet alleen voor een congres. Burgemeester Bertagnat (Jean-Pierre Bacri) moet de beroemde wetenschapper ontvangen en zal allicht zijn amoureuze affaire moeten afbreken om electorale redenen. Pierre (Benoît Magimel) is indertijd nog met Matthieu op expeditie geweest, maar koos uiteindelijk voor het onderwijs. De jonge tennisbelofte Adrien (Arnaud Valois) is de harde trainingen grondig beu. Zweminstructeur Serge (Vincent Lindon) heeft een verhouding met de vrouw van Pierre en gebruikt zijn zoontje Charlie (Ferdinand Martin) als bliksemafleider, opdat zijn eigen vrouw geen argwaan zou koesteren. Poelvoorde (°1964, Namen) speelt Joss, een man van twaalf stielen en dertien ongelukken die voorwaardelijk vrij is.

De film ging eerder dit jaar in wereldpremière in Cannes, een festival waar de acteur een graag geziene gast is en waar hij ook zijn vrouw leerde kennen. In 1992 zorgde C'est arrivé près de chez vous er voor een spetterend succès de scandale. Die bijtende satire op het fenomeen realitytelevisie was Poelvoordes filmdebuut en meteen speelde hij de hoofdrol: seriemoordenaar Ben, die zich tijdens zijn 'werk' door een televisieploeg laat begeleiden en interviewen. In 1999 stond Poelvoorde in Cannes met Les Convoyeurs attendent, de debuutfilm van de Waalse regisseur Benoît Mariage. En in 2004 was de acteur op het gerenommeerde festival als jurylid, onder het voorzitterschap van Quentin Tarantino. Dat jaar kreeg Michael Moore de Gouden Palm voor zijn controversiële documentaire Fahrenheit 9/11.

Sinds C'est arrivé is Poelvoorde razend populair gebleven in Wallonië, maar inmiddels ligt ook Frankrijk aan zijn voeten. Niet alleen door films als Les Randonneurs, Le Vélo de Ghislain Lambert, Le Boulet, Entre ses mains en Podium, waarin hij een Claude Françoisimitator vertolkt, maar ook door zijn televisiewerk, onder meer in Les Carnets de Monsieur Manatane op Canal +.

Wat nog ontbrak aan Poelvoordes Cannespalmares was een film in de officiële competitie. Dat euvel werd in mei van dit jaar verholpen, toen hij over de rode loper van het festivalpaleis mocht schrijden voor Selon Charlie. Daags nadien praatten wij met de acteur. Poelvoorde praat snel en enthousiast. Hij is zichtbaar gelukkig.

"C'était génial!", vat hij zijn rodelopermoment samen. "En op de koop toe mochten we de trappen oplopen op de muziek van 'God is in the House' van Nick Cave, een song die in de film zit. Ik had dat nummer zelf gesuggereerd aan Nicole Garcia. C'était un moment de grâce! De rode loper, de vallende avond, de muziek. Ik vond mezelf er erg goed uitzien. Echt waar! Mijn kostuum was heel elegant. Ik was echt gelukkig. Niet zozeer trots, maar gelukkig. Alles viel perfect samen. Ik heb vandaag in de krant een foto van la montée des marches gezien waar ik niet eens op sta. Ik moet zo gelukkig geweest zijn dat ik gewoon verdwenen ben."

Wat dan weer wel in veel andere kranten stond, was een foto van de traditionele photocall, die doorgaans alleen maar saaie opnames oplevert. Niet zo met Poelvoorde, want hij bezorgde de fotografen het moment van hun werkdag door vanop een muurtje hoog boven de hele ploeg van Selon Charlie uit te springen. "Ongelooflijk, hé", lacht hij. "Ik ben de beste acteur van de photocall! Twee jaar geleden heb ik ook al zoiets gedaan, dus nu begonnen de fotografen zelf te roepen: 'Ben! Ben! Doe de sprong!' Wat wil je? Anders stonden we daar toch maar als een bende onnozelaars. Je kunt dan maar beter zoiets doen."

"Selon Charlie was wel een beetje vreemd voor mij. Soms voelde ik me een soort figurant de luxe. Ik ben zelfs een keer speciaal uit België naar de set gekomen om de deuren van een camionette open te doen. Ik moest niet eens iets zeggen. Ik heb toen tegen Nicole Garcia gezegd dat ik wellicht de best betaalde figurant van Frankrijk was."

Bij zo'n ensemblefilm sla je wellicht aan het fantaseren over de andere rollen die je had kunnen vertolken?

"Absoluut! Ik had dolgraag de rol van Jean-Pierre Bacri gespeeld, maar ik zou niet zo goed geweest zijn. Zijn personage, de burgemeester, heeft mij het meeste doen lachen. Hij doet dat ongelooflijk goed. J'adore! Het personage waar ik het meeste van hou, is dat van Benoît Magimel. Zijn leraar is het vrouwelijkste personage. En hij speelt dat zo delicaat, zo gracieus, zo kwetsbaar. Dat moet de moeilijkste rol geweest zijn."

Hoe verliep de samenwerking met Nicole Garcia?

"Voor we aan Selon Charlie begonnen, hield ik al veel van haar films. Voor mij was zij een van de weinige cineastes die echt als een vrouw filmt, of althans beantwoordt aan het idee dat ik daarvan heb. Wat zij toont, de verhalen die zij over mannen vertelt, zijn niet meteen de zaken die mannen graag horen. Precies daarom raken haar films mij zo. Ik hou van de manier waarop zij bijvoorbeeld de passie, maar ook de angst benadert. Toen ik het scenario las, voelde ik meteen hoe delicaat de film kon worden, met welke blik ze dit verhaal zou aanpakken. Ik had er oneindig veel vertrouwen in. Ik heb aan Nicole gezegd: 'Ik lever mij aan jou over. Doe met mij wat je wilt.' En zij heeft met mij gedaan wat ze wilde (lacht)."

Het beeld van mannen in Selon Charlie is inderdaad niet erg flatterend.

"Neen, maar het is wel een film vol mededogen. Het is ook een verhaal van vergiffenis. Nicole bekijkt de mannen, toont ze, maar tegelijk vergeeft ze hen ook. Het moment waarop de vrouw van Benoît Magimel zijn hoofd in haar armen neemt, met haar hand in zijn nek. Telkens ik die scène zie, ben ik ontroerd. Altijd opnieuw. Ja, de muziek helpt ook wel, maar toch. Die scène is gefilmd met een blik van vergiffenis. Net voordien heeft zij gezegd: 'Je hebt me ooit gevraagd of ik mij op die barbecue geamuseerd had en ik was er niet eens.' Die man had niet eens gemerkt dat zijn vrouw daar niet was! En dan gaat ze naar hem toe en ze vergeeft hem. Pure cinema, wat een ontroering. Kijk, alleen maar door over die scène te praten krijg ik opnieuw kippenvel."

De film heeft het onder meer over de eenzaamheid van de mannen, maar toch had ik het gevoel dat uw personage, kruimeldief Joss, daar nog het minste last van had.

"Misschien omdat hij nog thuis woont en voor zijn zieke moeder zorgt."

Maar vooral omdat Joss, alhoewel Selon Charlie zeker geen komedie is, toch een van de grappigste personages is. Het leven zit weliswaar vol misère, maar het is misschien minder triestig als je...

"Erom kunt lachen? Natuurlijk! Je lacht om niet te moeten huilen. Dat je om iets kunt lachen is al een manier om het te leren aanvaarden. Humor is het enige dat helpt om afstand te nemen, om de absurditeit van het leven te overwinnen."

Humor als verdedigingsmechanisme?

"Voor mij is het dat in ieder geval! Het is ook een manier om jezelf niet te serieus te nemen, om te aanvaarden dat we soms belachelijk zijn. En dan een inspanning te doen om het iets minder te zijn."

In Entre ses mains (2005) van Anne Fontaine speelde u anders een personage dat niet meteen tot lachen inspireert?

"Ja, maar dat was eerder uitzonderlijk. In Cow-Boy, de nieuwe film van Benoît Mariage, waarvan ik de opnames net voor Cannes beëindigd heb, is er opnieuw plaats voor de lach. Maar tegelijk is het toch een tragisch verhaal. Voor mij zijn lach en tragedie heel nauw met elkaar verbonden. Een uitdrukking als 'zwarte humor' begrijp ik dan ook niet. Volgens mij kan humor alleen maar zwart zijn. Je kunt alleen maar lachen met tragische zaken. Waarom zou je trouwens lachen met iets dat vrolijk is? Dat heeft toch geen enkele zin!"

Humor is de beleefdheid van de wanhoop.

"Dat is zeker zo. Maar je mag er ook geen cliché van maken. Het is niet omdat iemand grappig is dat hij daarom noodgedwongen wanhopig is. Het is niet iedereen gegeven om wanhopig te zijn. Sommige mensen zijn niet eens slim genoeg om zich wanhopig te voelen. Het is een beetje zoals met de melancholie. Het lijkt tegenwoordig bijna een trend om alles met een melancholisch sausje te overgieten."

La mélancolie n'est plus ce qu'elle était?

"Precies!"

Laatste en onvermijdelijke vraag...

"Wanneer zal ik eindelijk mijn eerste film regisseren? (lacht) Ik heb als acteur alvast getekend voor nog vier films: Astérix aux jeux olympiques, waarin ik Brutus speel, Les deux mondes van Daniel Cohen, het vervolg op Les Randonneurs, en Cinéman van Yann Moix, met wie ik al Podium heb gedraaid. Daarin speel ik een man die de hele filmgeschiedenis doorkruist. Ik zal niet verklappen hoe dat precies gebeurt, maar het is een superidee! Na die vier films zet ik er wellicht een punt achter. Ik zal dan het gevoel hebben dat ik als acteur ongeveer alles heb gedaan waartoe ik in staat ben. En dan is het misschien tijd voor iets anders. Néén, geen zangcarrière! Ondanks veel tegenstribbelen is Nicole Garcia er toch in geslaagd om mij in deze film iets te laten zingen. Een couplet uit 'Douce violence' van Johnny Hallyday voor mijn moeder. Het was de laatste scène die ik gedraaid heb. Ik wilde het echt niet doen, maar Nicole heeft mij toch kunnen overhalen. Maar nu is het definitief afgelopen met zingen. J'ai tout donné."

De recensie van Selon Charlie leest u woensdag in Encore.

Het is niet iedereen gegeven om wanhopig te zijn. Sommigen zijn niet eens slim genoeg om zich wanhopig

te voelen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234