Woensdag 08/12/2021

Huis en haard in vraag stellen

Toni Morrison kan schrijven dat het pijn doet. In 'Home' doet ze niet anders. Geen groots werk, maar een boek dat er staat door zijn ingetogenheid.

In haar nieuwste roman musiceert Toni Morrison op thema's die haar werk zo typisch het hare maken: ontheemding en vervreemding, racisme en misbruik, mensen en hun trauma's. Dat ze zich op vertrouwd terrein begeeft, blijkt al uit de lyrische tekst waarmee Home opent. Het is er een die ze jaren geleden schreef en die ze net zo goed voor Beloved had kunnen gebruiken. "Whose house is this? / Whose night keeps out / the light in here?" klinkt bekend in de oren en herinnert aan de opener van de klassieker uit 1987: "124 was spiteful" - waarmee ze meteen duidelijk maakte dat een huis en thuis niet noodzakelijk hetzelfde zijn. De melodische lijnen waarmee ze Home opent, zetten weer de toon voor een verhaal dat alles wat huis en haard vormt in vraag stelt en waarin de zoektocht naar een plek om thuis te komen symbool staat voor de bijna onmogelijke zoektocht naar onszelf.

Home vertelt het relaas van Koreaveteraan Frank Money, die een jaar nadat hij terug is in een gesegregeerd Noord-Amerika nog steeds thuisloos rondzwerft en tot elke prijs zijn thuishaven Lotus in Georgia vermijdt. Het is de plek waar hij met zijn familie terechtkwam nadat ze waren verjaagd en die volgens Frank weinig beter is dan een slagveld. Hij zweeft tussen jobs, weet niet of hij nog in een thuis of zichzelf kan geloven en vindt ook bij zijn vriendin Lily maar tijdelijk rust. De roep van het thuisfront wordt bovendien onhoudbaar wanneer hij een brief krijgt die aangeeft dat het niet goed gaat met zijn jongere zus Cee: "Come fast. She be dead if you tarry."

De relatie tussen Cee - Ycidra - en Frank is misschien het mooiste wat Home te bieden heeft, oprecht en beschermend, een web van veiligheid wevend om de giftige stiefgrootmoeder heen en ouders die te uitgeblust zijn om lief te hebben en vroeg sterven. Franks tocht naar zijn zus is er in vele opzichten een naar zichzelf. Hij begint de reis ontheemd, vastgebonden aan een bed, zich niets herinnerend, behalve het bloed en de eerdere black-outs. De herinneringen aan zijn overleden vrienden Mike en Stuff en de hel in Korea achtervolgen hem, zorgen ervoor dat hij de controle verliest en dat de wereld met momenten tot een zwart-witte nachtmerrie vervaagt. Dat laatste wordt extra beladen in het licht van de door racisme doortrokken wreedheden die door degenen met macht als routine worden afgedaan. Het schot van een voorbijrijdende politieagent op een jongen, de medische experimenten op Afro-Amerikanen - they hit home.

Veel blijft onuitgesproken, soms op het randje van het onuitgewerkte. Hier en daar groeit het gevoel dat de auteur er meer mee had kunnen doen en het einde - met Cees redding en emancipatie, en Franks bekentenis - lijkt te net en uitgepuurd om helemaal te overtuigen. De structuur van het boek werkt echter verzachtend en houdt ook de zo vitale twijfel als baslijn in stand. Home wordt afwisselend verteld door Frank en een naamloze verteller, die er door Frank constant op gewezen wordt dat hij niet weet waarover hij het heeft. Het gevoel dat de twee met momenten een zijn is er, en als Franks stem op het einde schaarser wordt, lijkt het een bevestiging van het idee dat zijn mentaal gezonde zelf de overhand haalt. Het knappe is niet enkel het spel tussen de twee, maar ook het feit dat Cee het laatste woord krijgt en op het moment dat alles normaal lijkt, deelt in een fata morgana die aan Franks trauma's ontsproten leek. Alles wat zeker leek is weer onzeker, en deze kleine fijne Morrison wordt er een die zingt.

Toni Morrison, Home, Chatto & Windus, 147 p. De Nederlandse vertaling, Thuis, verschijnt in september bij De Bezige Bij.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234