Zondag 05/12/2021

'Huilen helpt alleen als je al gelukkig bent'

Nieuw boek van psycholoog Ad Vingerhoets legt het nut van tranen bloot

Mensen zijn de enige dieren die huilen. En huilen is gezond, beweert iedereen. Maar is dat ook zo? 'Toen een vriend me op een feestje eens vroeg of huilen nu eigenlijk goed voor je is, of niet, wist ik geen antwoord te bedenken', zegt Ad Vingerhoets, psycholoog aan de universiteit van Tilburg. 'We denken dat huilen oplucht, dat het helpt bij verwerken van verdriet. Maar er is geen enkel bewijs dat tranen de zeep van de ziel zijn.'

Brussel /

Eigen berichtgeving

Katrijn Serneels

Er zijn twee soorten tranen. Niet tranen van geluk en tranen van verdriet, maar tranen van irritatie en tranen van emotie. Als er een vliegje in je oog zit, dan scheidt je oog andere tranen af dan wanneer je huilt omdat je hond dood is. In de eerste soort tranen zitten vooral ontgiftende stoffen die je oog ontsmetten, in de tweede soort tranen zit een mix van ontgiftende stoffen en hormonen.

Ad Vingerhoets: "Sommige onderzoekers beweren dat de hormonen in je tranen ervoor zorgen dat er in de hersenen wat meer endorfinen worden vrijgemaakt, stoffen die je stemming licht doen verbeteren. Dus bij kleine pijn of verdriet kan huilen je beter doen voelen. Bij groot verdriet helpt het niet, het effect van de endorfinen is dan te klein, stellen ze."

Dus huilen is dan toch gezond?

"Er is een direct en indirect effect van huilen. En ik geloof vooral in het laatste. Dat tranen door hun samenstelling je je beter doen voelen, daar ben ik nog niet zo zeker van. Eerst zien en dan geloven. Het is nog nooit bewezen dat er endorfinen vrijkomen, het zijn alleen maar hypotheses. Maar dat huilen ervoor zorgt dat mensen aardiger voor je zijn, en je gaan troosten, en dat je je dan beter voelt, daar geloof ik wel in. "Wat me ook opgevallen is bij al die huilonderzoeken: huilen lucht alleen op als je al gelukkig bent. Mensen die tevreden zijn over hun leven, goede vrienden en een goede job hebben, die voelen zich beter als ze huilen. Mensen die echt depressief zijn en in de put zitten, voelen zich helemaal niet beter. Ik vrees dat het huilen-is-gezondidee grotendeels een fabeltje is."

Waar komt het idee dat huilen gezond is vandaan?

"Het idee dat huilen gezond is gaat al heel lang terug. Freud noemde huilen een catharsis, en de joden noemen tranen de zeep van de ziel.

"In de Middeleeuwen zag men huilen als een soort ventiel voor de hersenen. Als je droevig was, dan koelden je hersenen af en werden ze vochtiger, dacht men. En dat vocht moest ergens naartoe, want anders barst je hoofd uit elkaar. Dus komen er dan tranen. Wie veel huilde had erg vochtige hersenen, en wie bijna nooit huilde als hij verdriet had, had van nature erg droge hersenen.

"Bij ons is het idee dat je je emoties moet uiten en niet beheersen vooral na de Tweede Wereldoorlog nieuwe weerklank gaan vinden."

Huilen is het eerste wat we doen als we ter wereld komen, na ademhalen. Het moet toch een nut hebben?

"Mensen zijn de enige dieren die huilen, zelfs de apen, die het dichtst bij ons staan, hebben geen tranen. Over het nut van huilen bestaat er discussie tussen evolutiebiologen. De meest genoemde verklaring is de lange tijd dat mensenkinderen afhankelijk zijn van de zorg van hun ouders. Als het afhankelijke kind hulp nodig heeft van de ouders of in gevaar is, moet het dat kunnen duidelijk maken. Krijsen, zoals de kleine aapjes doen, is heel effectief om aandacht te krijgen. Maar het is ook zeer irritant, te veel gekrijs. Tranen zijn een subtielere vorm van vragen om hulp. Een kind dat met biggelende tranen in de ogen naar je kijkt, roept veel vlugger al je liefde en aandacht op dan een krijsend, rond zich slaand kind.

"Er zijn ook verschillende gradaties in huilen bij kinderen. Een ouder weet vaak aan de manier van huilen of het kind nu pijn of honger heeft, of het nu ziek is of gewoon aandacht wil."

Kinderen zijn minder overtuigd van het nut van huilen dan volwassenen.

"Uit onderzoek blijkt dat 70 procent van de kinderen niet vindt dat je je van huilen beter voelt, de meerderheid van de volwassenen denkt dat wel. Ik denk dat de verklaring voor dat verschil heel simpel is. Kinderen denken gewoon simpeler: als je verdriet hebt, moet je huilen, als je niet huilt, dan heb je geen verdriet. Dus hoezo, als je huilt voel je je beter? Huilen doe je toch alleen als je je slecht voelt?

"Bij volwassenen ligt het minder simpel. Aan de ene kant is het schaamtegevoel natuurlijk groter, huilen hoort niet, je moet je beheersen. Maar bij hen heerst ook de norm: emoties uiten is gezond, opkroppen is ongezond. Vandaar dat 62 procent van de volwassenen vindt dat het inhouden van je emoties alleen maar de emotie zal versterken.

"De overgang van het onbeschaamde huilgedrag van een kind naar het meer met taboes omgeven huilgedrag van volwassenen gebeurt geleidelijk tijdens de puberteit. Rond de leeftijd van acht tot tien jaar, in de aanloop tot de puberteit, begin je ook duidelijke verschillen te zien tussen het huilgedrag van meisjes en jongens. Als jongens en meisjes in hun vroege kindertijd evenveel huilen, verandert dat als ze grote jongens en meisjes worden."

Op wereldschaal huilt een vrouw drie keer per maand, en een man maar één keer.

"Vrouwen huilen twee tot vier keer meer dan mannen, dat klopt. Er is zowel een biologische als een sociaal-culturele verklaring voor dat genderverschil. Prolactine, een typisch vrouwelijk hormoon, bevordert huilen. En prolactine is een stof die vrouwen vanaf de puberteit meer in hun bloed hebben dan jongens. Bij puberende jongens neemt het testosterongehalte toe, wat remmend werkt op huilen.

"De grootste prolactineopstoot krijgen vrouwen na de bevalling, sommigen kunnen dan bijna niet meer stoppen met huilen. Kraamtranen, noemen ze dat. Maar ook bij andere situaties waarin het prolactineniveau hoger ligt, zoals na een orgasme of als ze dronken zijn, huilen vrouwen wel eens.

"Bij mannen heeft prolactine ook een effect, maar minder. Sommige mannen beginnen ook makkelijker te huilen als ze een glaasje te veel op hebben. Maar ik heb mannen nog nooit horen zeggen dat ze moesten huilen na een orgasme. De meeste mannen zeggen dat ze gehuild hebben bij de geboorte van hun kind. Dat zal niet alleen zijn omdat vader worden zo'n sterke emoties oproept, maar ook omdat aanstaande vaders hormonale veranderingen ondergaan: zo hebben ze minder testosteron in hun bloed. En testosteron heeft een remmend effect op huilen.

"Huilen is aangeboren gedrag, maar het kan natuurlijk ook afgeleerd worden. Door verschillen in de opvoeding en in sociale normen is het voor vrouwen veel aanvaardbaarder om te huilen dan voor mannen."

Ook opmerkelijk: in zuiderse landen wordt minder gehuild dan in noordelijke en koudere landen.

"Mensen in het zuiden leven meer op straat, zijn meer uithuizig. En huilen is iets wat je niet in publiek doet. In noordelijke landen breng je meer tijd door binnen de vier muren van je huis, bij je gezin en je partner. 85 procent van de mensen die huilen, doet dat alleen of in intieme kring.

"Wat ook meespeelt is dat zuiderlingen vlugger hun emoties uiten, en minder opkroppen. Ook dat kan ervoor zorgen dat ze minder reden tot huilen hebben.

"Een derde mogelijke verklaring is dat winterdepressies vaker voorkomen in het noorden dan in het zonnige zuiden."

Je hebt ook mensen die nooit of bijna nooit huilen. Is er iets mis met hen?

"Niet noodzakelijk, maar het kan wel. Als je ouders altijd huilen afgekeurd hebben, en je niet hebben getroost als je huilde, dan kan het best zijn dat je het huilen hebt afgeleerd. Ook kinderen die extreem verwaarloosd zijn, en waar als baby niemand op reageerde als ze huilden, hebben geen tranen meer. Ze worden apathisch.

"Meestal zijn het mannen die bijna nooit huilen, maar ook heel wat vrouwen die erg getroffen worden door verdriet of depressie, vervallen in apathie. Ze kunnen niet meer huilen."

Info: Huilen is menselijk. De psychologie van tranen door Ad Vingerhoets en Ad Bergsma. Standaard Uitgeverij/Het Spectrum. 223p., 18,95 euro.

'Een vrouw huilt gemiddeld drie keer per maand, een man maar één keer'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234