Vrijdag 18/09/2020

Wetenschap

Huh?! – Astronomen fotografeerden een planeet die helemaal niet bestaat

Simulatie van de Hubble gegevens. Links ster Formalhaut en omringend materiaal, rechts de uitvergroting van Formalhaut b. Wat eerst een planeet lijkt, blijkt later een langzaam uit elkaar vallende verzameling kosmische brokstukken en ruimtegruis.Beeld NASA, ESA, A. Gáspár and G. Rieke (University of Arizona)

Het klinkt als het begin van een breinbrekend raadsel: hoe maak je een foto van een planeet die niet bestaat? We verklappen alvast: het antwoord is niet ‘doe zoals met Pluto’, de voormalige planeet die sinds een definitiewijziging in 2006 door het leven gaat als dwergplaneet. Nee, achter het verhaal van Formalhaut b, zoals deze niet-bestaande planeet heet, schuilt een veel fundamenteler raadsel.

Deze veronderstelde verre wereld werd voor het laatst gesignaleerd terwijl hij rondjes draaide om zijn moederster, op een grove 25 lichtjaar afstand van de aarde. Ruimtetelescoop Hubble ontdekte haar als klein, onooglijk bewegend stipje op foto’s die hij tussen 2004 en 2006 nam. 

Sindsdien is de planeet spoorloos verdwenen. ‘Het was duidelijk dat Formalhaut b dingen deed die een bona fide planeet niet zou moeten doen’, zegt astronoom Andras Gaspar (University of Arizona), met het nodige gevoel voor understatement.

Je zou immers denken: wanneer je een planeet eenmaal op de foto hebt, dan bestaat hij gewoon. Toch? Fout, schrijft Gaspar deze week met collega's in vakblad PNAS. Of, zoals hij het zelf stelt: ‘We analyseerden de archiefdata van Hubble en ontdekten verschillende eigenschappen die tezamen een beeld schetsen van een planeet die misschien wel nooit heeft bestaan.’

Maar Hubble heeft natuurlijk wel íets gezien. En als het geen planeet was, wat dan wel? Het blijkt, zo stellen de onderzoekers, dat men er oorspronkelijk ook weer niet zó ver naast zat. Wat tot voor kort een planeet leek, is vermoedelijk het restant van twee verre voorlopers van planeten − planetesimalen, in vakjargon − die vlák voordat Hubble z’n foto’s schoot op elkaar klapten. Het stipje op de foto’s van Hubble is daarom geen planeet, maar de steeds ijler wordende wolk van gruis en stof die na die kosmische klapper resteert.

Volgens de onderzoekers kan hun verklaring elke gekke eigenschap van ex-planeet Formalhaut b verklaren: van zijn plotselinge verdwijning (en de geleidelijke afname in helderheid die daaraan vooraf ging) tot zijn eigenaardige baan, die de planeet juist bij de ster vandaan voert.

Het goede nieuws? Dat is eigenlijk véél spannender dan een planeet. ‘Dit soort botsingen zijn heel zeldzaam, dus het is een big deal dat we er nu bewijs van vinden’, zegt Gaspar. Volgens zijn berekeningen komt een botsing als deze rond ster Formalhaut slechts eens in de 200.000 jaar voor. Een kosmisch geluk bij een ongeluk, dus. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234