Dinsdag 13/04/2021

Hugo Chávez' invloed zal onafwendbaar tanen

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Personencultus rond leider zal nog even overleven, maar voor petroleumdiplomatie is geen geld meer, meent Lode Delputte, die buitenlandredacteur van De Morgen is.

Hugo Chávez is dood, leve Hugo Chávez. De manier waarop de Venezolaanse president zijn eigen uitvaart ensceneerde, compleet met Mahmoud Ahmedinejad en Aleksander Loekasjenko als wachters naast de kist, liet niets aan het toeval over: als erfstuk laat Chávez zijn aperte afkeer van de VS en de westerse liberaal-democratie achter - daar wilde hij de wereld nog eens aan herinneren.

Ook de staatshoofden van Latijns-Amerika, in de eerste plaats de Cubaan Raúl Castro en de leiders van de met Chávez bevriende linkse landen, flankeerden in 'Bolivariaanse' eenheid de stoffelijke resten van de Comandante. Chávez waande zich de onvervalste chef van de regio, in wiens voetspoor Venezuela's broedervolkeren solidair meeliepen.

Landen die geen lid waren van zijn regionale Alba-groep, zoals Brazilië, Chili, Peru, Colombia en Mexico, speelden het spel al evenzeer. Van de doden niets dan goeds, in naam van de politieke vrede bewezen ze lippendienst. Straks, als Chávez gebalsemd in een mausoleum ligt, krijgt hij geheid bezoek van iedere hoogwaardigheidsbekleder die Caracas aandoet.

Alleen: zelfs naar Latijns-Amerikaanse normen waren de megalomanie, de pathos en de kitsch van het afscheidsritueel erover. Het decorum werd opgeblazen omdat het de angst vertolkte voor wat komen gaat. Die angst is terecht: terwijl Chávez' invloed in eigen land ongetwijfeld nog lang zal doorwerken, bijvoorbeeld als gevolg van de pas aangevatte personencultus, dan komt elders in Latijns-Amerika het einde ervan in zicht.

Immers, Chávez' invloed draaide om centen en die heeft Venezuela niet langer. Het land kampt met een inflatie van 30 procent. Behalve zware olie exporteert het bijna niets meer, zelfs zijn benzine voert het in omdat de infrastructuur van staatsoliemaatschappij PDVSA er te beroerd aan toe is. Intussen zitten wegen en bruggen vol gaten en sleet, en behoren de Venezolaanse steden tot de gewelddadigste ter wereld.

Hugo Chávez, onder wiens bestuur de olieprijzen vervijftienvoudigden, was er alles aan gelegen een continentaal blok van bondgenoten achter zich te hebben. Volgens hem was regionale integratie de enige mogelijkheid om eeuwige boeman VS buiten de deur te houden. Net zoals de Cubaanse revolutie van 1959 niet ophield aan de Malecón van Havana, zo moest ook de Bolivariaanse revolutie van 1999 heel Nuestra América beschijnen.

Op zoek naar alternatieven
Daar had Chávez massa's cash voor over: in ruil voor loyauteit betaalde hij een deel van het beleid in Nicaragua, Ecuador, Bolivia en enkele kleine Antillen. Tot vandaag krijgt Cuba, het eiland van de broers Castro, 100.000 liter olie per dag waar het bijna niets voor betaalt. Op zeker ogenblik bedroeg Chávez' gulheid jegens het trouwe buitenland een kleine vier miljard dollar (3,07 miljard euro) per jaar. Om dat stelsel lang te handhaven is wel heel veel geld vereist, moet de olieprijs hoog blijven en mag de binnenlandse crisis niet ontsporen.

Op al die punten heeft Chávez' gedoodverfde opvolger Nicolás Maduro, die in april redelijk zeker de verkiezingen zal winnen, de handen vol. Konden Chávez' eigen kiezers al amper hebben dat hij de buren zo besprenkelde, dan mist Maduro het charisma om de generositeit nog langer te motiveren. Op termijn zal alleen het symbolische Cuba nog uit Venezuela's hand eten- al is zelfs dat niet zeker en zouden Raúl en zijn generaals onverstandig zijn als ze niet koortsig op zoek gingen naar alternatieven.

Venezuela bezit dan wel 's werelds grootste of bijna grootste oliereserves, onder Chávez is de productiecapaciteit zo geslonken dat het land er zijn prijsbepalende invloed bij inschiet. De eerste klant van Venezuela, de VS, is dan weer goed op weg om zijn afhankelijkheid van Venezolaanse (maar ook Saoedische) olie terug te dringen. Voor Chávez' erfgenamen, ook als het de oppositie wordt, dreigt straks een letterlijke streep door de rekening.

Toch draait de te verwachten terugval van Venezuela's regionale slagkracht niet alleen om centen. Met zijn sociale programma's zette Chávez dan wel een erkend beleid neer en legde hij de vinger op de wonde, zonder petrodollars en drammerigheid boekten ook Chili, Brazilië, Colombia en Peru de jongste jaren hoopgevende successen in het reduceren van de armoede. In Latijns-Amerika hadden miljoenen armen Chávez niet nodig om een beter leven te leiden. Het ging - zie de opmars van Brazilië - de regio nu eenmaal voor de wind.

Tijd voor jonge gezichten
Ten slotte bestaat er nog iets als het verglijden van de tijd. In Latijns-Amerika en daarbuiten was tot de jaren zestig en zeventig de protectionistische industrialisering aan de orde. Daarna, in de jaren tachtig, stond het leven in het teken van herdemocratisering, liberalisering en hyperinflatie. De jaren negentig waren dan weer het verloren decennium van de liberale kater. De pas afgelopen jaren nul, het Chávez- en Lula-tijdperk, dreven op links socialisme, pragmatische sociaal-democratie en economische hausse dankzij de vraag naar ertsen, olie en landbouwproducten.

In Latijns-Amerika begon het post-Chávez-tijdperk op het moment dat de president ziek werd. Ook zijn generatiegenoten of voorbeelden, in de eerste plaats Fidel en Raúl Castro, zijn gerontocraten of naderen de pensioenleeftijd. Het is een kwestie van tijd voor nieuwe, jonge, frisse gezichten de regionale politiek zullen bepalen, en dat is maar goed ook.

Intussen belooft Chávez' gebalsemde lijk voor de enen een toeristenattractie, voor de anderen een ideologisch icoon te worden. Maar dat de buren Venezuela nog langer als een voorbeeld zullen zien? Niets lijkt minder zeker.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234