Dinsdag 20/04/2021

How does it feel?

Door Dylan leerden

we meer Engels dan

op welke school ook

"Once upon a time you dressed so fine..."

Ooit lang geleden kon ik met enkele gelijkgestemde leeftijdgenoten conversaties houden in Dylancitaten. We waren nog lang niet meerderjarig, maar songs als 'Like a Rolling Stone' of 'Subterranean Homesick Blues' - in onze beste momenten zelfs het lange en aartsmoeilijke 'It's Alright, Ma (I'm Only Bleeding)' - kenden we uit het hoofd. Door Dylan leerden we meer Engels dan op welke school ook - "You've gone to the finest school all right, Miss Lonely, but you know you only used to get juiced in it" - en anders dan vele leraars bracht hij ons ook iets bij over de echte wereld - "Twenty years of schoolin' and they put you on the day shift. Look out kid, they keep it all hid".

Eigenlijk wilde ik het niet meer over hem hebben, want sinds de publicatie van zijn Kronieken en vooral sinds de documentaire No Direction Home van Scorsese lijkt het voor veertigers opeens weer zo verraderlijk hip om liefde voor Bob Dylan te belijden. Maar enige weken terug - in de vloedgolf van muziekboeken die inspeelden op het thema van de Nederlandse boekenweek - verscheen het eerste deel van zijn songteksten, met Nederlandse vertalingen: Bob Dylan. Liedteksten 1962-1973. En al bij het eerste doorbladeren ervan voelde ik me ongemakkelijk worden.

Nochtans is het een fraai vormgegeven, lijvig en imposant boekwerk. Ideaal om iemand cadeau te doen, bijvoorbeeld iemand die anders toch niet leest en die Dylan natuurlijk wel kent, al denkt hij dan altijd spontaan aan 'Blowin' in the Wind' (vertaald als 'Vluchtig in de wind').

Wij hadden destijds wel andere geliefde Dylanquotes. Vrijwel op elke literaire receptie schiet het me nog door het hoofd: hoe we, intussen meer dan een kwarteeuw geleden, als wereldbestormende jongelingen de bourgeois op de terrasjes van ons stadje minachtten, die zo zelfvoldaan als wij op voormelde gelegenheden van hun wijnglas nipten, door ons met Dylans sarcasme gehoond als "pretty people drinkin', they're thinkin' that they've got it made".

Het songtekstenboek verscheen bij Nijgh & Van Ditmar, de directeur is een eminente Dylankenner maar ook een liefhebber van Nederlandse levensliederen. Daarin herkende hij me al bij onze eerste ontmoeting als een broeder. Dat is nu het probleem. Telkens als we elkaar opnieuw ontmoeten wil hij zingen. Nederlandse chansons, tot daar aan toe, maar Dylan zing je niet, toch niet op feestjes. En al helemaal niet in vertaling.

"So don't fear if you hear a foreign sound to your ear" (uit 'It's Alright, Ma' ) werd vertaald als: "Dus laat je niet storen wanneer je oren een vreemd gezucht mochten horen".

De vertaling is van het geprezen vertalersduo Bindervoet & Henkes. Die durven alles en lijken ook alles te kunnen. Ze vertaalden het onvertaalbaar geachte Finnegans Wake van Joyce, waarna ze zich - Help! De Beatles in het Nederlands - naar eigen zeggen pas aan hun "muzikale helden" durfden te wagen.

Zoals de uitgever houden ze kennelijk van zingen en lolligheid. Ze opteerden voor "zingbare vertalingen"; met rijmpjes en keurig in het ritme. 'Don't Think Twice, It's Allright' wordt perfect in het metrum: 'Niet goed wijs, maar blij toe'. Prononceer dat maar eens op z'n Dylans. 'A Hard Rain's A-Gonna Fall' wordt: 'Zwaar weer en het is op til'.

Ik herhaal: het is een prima koffietafelboek, uitermate geschikt voor op de salontafel van een in beleggingsfondsen handelende verzekeringsmakelaar die ook jong geweest is en zich na Queens 'We Are the Champions' graag nog eens verder studentikoos wil uitleven door een deuntje van gouwe ouwe Bob mee te brullen, in het Nederlands dan nog.

"You discover that you'd just be one more person crying" - door Dylan met verachting uitgespuwd - wordt in de zingbare vertaling: "Dan zie je dat je nummer zoveel bent die hem wil smeren" (de laatste lettergrepen Dylanesk benadrukken en inslikken tegelijk). Het bittere en kwetsende 'It's All Over Now, Baby Blue' wordt: 'Alles is voorbij, hartedief'.

De hoogst creatieve, misschien zelfs virtuoze vertalers plaatsen ook enkele bezongen situaties in een Nederlandse context . Zo wordt 'Maggie's Farm' ("I ain't gonna work on Maggie's Farm no more") Greta's boerderij, 'Tiny Montgomery' is hertaald als 'Vuurtoren Lange Jaap', 'Stuck Inside of Mobile with the Memphis Blues Again' als 'Weer vast in Meppel met die Twentse blues van mij',en 'Mister Jones' (uit 'Ballad of a thin man') klinkt allerminst bijtend als 'Meneer Toon'. Het zo desolaat uitgeschreeuwde 'Miss Lonely' in het schoolfragment uit 'Like a Rolling Stone' is een geinige 'Miss Bakvis' geworden.

Vertaler Henkes vertelt in een interview: "Daar prakkiseer je over totdat je denkt: Oh, zo kan het." Zijn kompaan Bindervoet geeft toe dat de gevoelswaarde kan veranderen in een andere taal, maar: "Je veegt er ook wat valse romantiek van af." En, aldus Henkes opnieuw: "Dat betekent niet dat je iets verliest, maar dat je er iets bij krijgt."

"How does it feel, to be without a home, like a complete unknown, like a Rolling Stone?" ("Gaat het je goed, geheel en al onterfd, als een planeet die sterft, als een kei die zwerft".)

Wel een bijzonder mooie uitgave. Ik kan ze misschien aan mijn oude moeder schenken: die begreep toch nooit iets van die Dylan. En het interesseerde haar overigens ook geen ene moer waar hij het over had.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234