Zondag 11/04/2021

Houtkrullen in onze Médoc

Ze hebben het weer geflikt! Net toen de gruwelijke prijsstorm in Bordeaux eindelijk was gaan liggen, kwam er een nieuw schandaal aan de oppervlakte. Inmiddels zijn vijf wijnmakers veroordeeld, en het zijn niet van de minsten. In de wereldhoofdstad van de wijn werd blijkbaar iets te enthousiast met eikschaafsel 'geëxperimenteerd'.

Frank Van der Auwera

Even het geheugen opfrissen: alle heibel begon met Château Giscours, de (tot voor kort toch nog) prestigieuze troisième grand cru classé uit Margaux. Inspecteurs betrapten in het voorjaar de wijnmakers Regis Froidefond, de oenoloog die tot dan in dienst was van Château Giscours, en de voormalige directeur Jean-Marie Ferrandez op grootschalig gesjoemel met hun jaargang 1995. Dit dynamisch duo zou melk en water aan de wijn toegevoegd hebben, tartaric acid om de zuurtegraad te verhogen, de wijn versneden hebben met lager gequoteerde Haut-Médoc uit diverse jaargangen én houtkrullen door de jonge wijn gemengd hebben, om zo verfijnd eikverblijf te suggereren. Een kaakslag voor de fiere Franse appellatiewetgeving, die 'authenticiteit' immers hoog in het vaandel schrijft en het AOC-systeem zo graag uit de kast haalt om wijn uit de Nieuwe Wereld te kleineren.

Even leek het erop of heel het fraudespektakel op zijn Frans in de doofpot zou verdwijnen. Veel lokale commentatoren deden alle moeite van de wereld om deze dubieuze praktijken af te doen als een simpele ruzie tussen (ontslagen) werknemers en hun nieuwbakken - bovendien Nederlandse - baas, de miljardair Eric Albada-Jelgersma.

Het was tenslotte niet de 'grote' Château Giscours 1995 die gemanipuleerd was, zo klonk het vergoelijkend, maar de tweede wijn van het domein, die onder het label La Sirene de Giscours wordt gebotteld.

Maar gelukkig liet het Franse gerecht zich niet door dit Pontius Pilatus-trucje om de tuin leiden. Het Giscours-schandaal trok integendeel de hele discussie rond bonafide en malafide oenologie op gang. En zette bovendien de inspecteurs op het spoor van andere sjoemelaars in de Haut-Médoc.

Soap à la Bordelaise

Het scenario lijkt wel op een goedkope soap: eerst werd de managing director van Château Giscours, Jean-Michel Ferrandez, officieel beschuldigd van geknoei met de jaargang 1995. Hij werd veroordeeld wegens het toevoegen van generieke Haut-Médoc aan de tweede wijn van het Château. Tijdens het juridische onderzoek werden echter interessante documenten ontdekt in de boekhouding van Giscours, met name facturen voor de levering van eikkrullen, afkomstig van tonnenbouwer Demptos.

Het balletje ging steeds sneller aan het rollen: een inval bij Demptos leverde nog meer facturen op, gericht aan andere - weliswaar minder bekende - wijndomeinen.

Aanvankelijk probeerden de betichten het vege lijf nog te redden, door te beweren dat het houtafval bestemd was voor 'kleinschalige oenologische experimenten' en zeker niet voor de productie van wijn die zou worden verkocht. Een zwalpend argument waar zelfs geen Franse ambtenaar in trapt.

En dus kwam er een juridisch staartje aan het eikkrullenverhaal. Het Institut National des Appellations d'Origine (INAO) trok -

voor de eerste maal in haar geschiedenis - naar de rechter. Inzet was de vraag of 'boisage' en het toevoegen van eikkrullen een toelaatbare praktijk is binnen het Franse appellatiesysteem.

Enkele weken geleden veroordeelde het Hof van Beroep van Bordeaux dan vier châteaux en eik-leverancier Demptos tot zware boetes voor het ongeoorloofd gebruik van houtchips in hun wijnen. Het ging om de voormalige directeur van Château Giscours, eigenaar Pierre-Gilles Gromand van het Château Cap de Haut (cru bourgeois Haut-Médoc), de technisch directeur van Château Greysac (cru bourgeois Haut-Médoc) en Château Lacroix-Merlin uit de Premières Côtes de Bordeaux. Ook Jerome François, zaakvoerder van Demptos, kreeg lik op stuk. Hij mag zo'n half miljoen Belgische frank boete betalen, maar het gezichtsverlies vormt een oneindig veel grotere schadepost.

Uiteraard zouden we niet in Bordeaux zitten, als dit vonnis niet koleriek aangevochten werd. Elke weldenkende wijnliefhebber beseft dat, hoewel eikkrullen geen nefaste invloed hebben op de wijn of een gezondheidsrisico inhouden, objectief een lapmiddeltje blijven, dat niets met oenologische vooruitgang te maken heeft. Pure window dressing, waarbij de eik geen enkele structuurbonus kan geven aan de jonge wijn zoals een echte barrique wél doet. Het resultaat van dit goedkope procédé is hooguit een 'commerciëler' boeket, dat modieus oaky geurt.

In het blad Wine Spectator formuleert Jacques Fanet, onderdirecteur van het INAO het zo: "Wij zijn tegen deze praktijk, omdat in het oorspronkelijke decreet voor de AOC's, dat al uit 1935 dateert, letterlijk gestipuleerd wordt dat '...alle oenologische praktijken conform moeten zijn aan de lokale praktijken, die constant en betrouwbaar zijn.' In Bordeaux betekent dat zoveel als: wijn hoort in eik thuis, maar eik niet in de wijn."

De eigenaars van Cap de Haut, Greysac en Demptos volharden echter in de boosheid. Zij vechten zelfs het principe aan dat de toevoeging van houtkrullen verboden is door het Franse AOC-systeem. En ze blijven schermen met hun het-was-maar-een-experiment-argumentatie. Neem nu Philippe Dambrine. In Wine Spectator orakelt de eigenaar van Château Greysac: "Wij voerden onze testen met eikkrullen uit op de jaargang 1995 van onze tweede wijn - Château des Bertins - en dat in nauwe samenwerking met het Institut Oenologique de Bordeaux. Alles was klaar en duidelijk." Op Cap de Haut legde Pierre-Gilles Gromand gelijkaardige experimenten naar eigen zeggen al na een paar maanden stil, omdat bij degustaties de eikkrullenwijnen bitter en droog smaakten. De houtkrullen werden uit de wijn verwijderd, die zijn normaal ontwikkelingsparcours verder kon doorlopen.

Zonnekoningen

Twee vragen blijven overeind in dit welles/nietes-debat. Waar eindigt 'experiment' en begint 'commercie'? En ook: hoe kunnen zulke tests wetenschappelijk en juridisch strakker gecontroleerd worden?

Feit is immers dat er in andere Franse regio's - soms zelfs met officiële zegen - experimenten lopen met boisage via eikkrullen. Zo gaf de Franse regering tientallen wijnbouwers in de Midi de toelating met wood chips te experimenteren in hun oogsten van 1997 en/of 1998, weliswaar onder de argusachtig toeziende ogen van antifraude-inspecteurs.

Waarom waait er dan in Bordeaux plots zoveel stof op rond dit eikschandaal?

Vermoedelijk omdat de vijf veroordeelden hun stek precies in Bordeaux hebben. En meer bepaald in de wereldberoemde zone van de Haut-Médoc, al eeuwenlang de toeristische trekpleister en het commerciële goudhaantje van de hele Franse wijnbouw. Bij de experimenten in de Midi zijn tenslotte vooral 'eenvoudige' Vin de Pays d'Oc betrokken en géén cru's die een appellation d'origine contrôlée op hun label dragen, op papier de zonnekoningen van het systeem.

Het INAO kon het eenvoudig niet toelaten dat heel het lucratieve systeem van zijn sokkel zou donderen.

En geef toe: als wijndrinker krijg je toch wat binnenpretjes van al dat gekibbel en gevloek bij onze zuiderburen. Waren het immers niet de Bordelezen die de voorbije twintig jaar moord en brand schreeuwden over al die nieuwerwetse, eik-opgeblazen Nieuwe-Wereldwijnen? En die geen kans onbenut lieten om bezoekers diets te maken dat zij echte barriques gebruikten, maar de Australiërs bijvoorbeeld allemaal galeiboeven waren, die wood chips in hun ordinaire wijn lieten drijven om hetzelfde effect te sorteren? En dat er daarom vaak zo'n prijsverschil bestond?

Dat een aantal van die dikke nekken in Bordeaux nu maar eventjes op hun tanden bijten. Of beter nog: op een eikenhouten stokje.

Nieuwe-Wereldwijnen. En nu blijken ze zélf de boel belazerd te hebben

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234