Donderdag 06/05/2021

bankencrisis italië

Houdt Renzi Italië overeind?

Matteo Renzi. Beeld Foto Contrasto/HH
Matteo Renzi.Beeld Foto Contrasto/HH

De uitslag van een nieuwe Europese bankentest, vanavond, kan fataal zijn voor de toch al wankele banken in Italië. En dat heeft gevolgen voor de EU. De Italiaanse premier Matteo Renzi moet een crisis voorkomen, laverend tussen EU-belangen en populisten. Grote problemen voor een groot land. Maar kan hij die aan?

"Ik ben de leider van een groot land", zei de Italiaanse premier Matteo Renzi dit jaar tegen een Duitse krant. Inmiddels hij tevens eigenaar van een groot probleem. Italiaanse banken wankelen vanwege de schokgolf die de Brexit heeft teweeggebracht op de financiële markten. Het wordt spannend vandaag. De vrees is dat zij slecht uit de stresstest voor Europese banken zullen komen. Een groot land, grote problemen, maar is Renzi ook een groot leider? Een die Italië en Europa relatief veilig door een mogelijke nieuwe bankencrisis kan loodsen?

De premier is 41, een en al Sturm und Drang. Hij presenteert zich als "de sloper" die Italië zal bevrijden uit de greep van een verkalkte politieke kaste. Hij haakt daarmee in op een anti-establishment-energie die zich in tal van landen voordoet. Maar het volkssentiment is een moeilijk te berijden paard. Het kan zich ook tegen de berijder keren.

Redding van Renzi

Het spanningsveld is herkenbaar. Een regering staat voor een brandende kwestie en moet die tot een goed einde zien te brengen omdat ze anders wordt vermalen door populistische uitdagers, met alle gevolgen van dien voor het land zelf en voor de Europese Unie. In de Griekse crisis ging het steeds net goed, bij de Brexit liep het faliekant mis. Nu is Italië aan de beurt.

Door de Brexit is een crisisgevoel ontstaan rond dit land. Het Britse besluit deed de aandelenkoersen instorten. Italiaanse banken verloren flink. Al jaren is bekend dat ze weinig solide zijn vanwege het bezit van veel "slechte leningen", die waarschijnlijk nooit helemaal worden terugbetaald. Maar door alle aandacht voor Griekenland verkeerden de Italiaanse bankiers in de luwte. Dat is voorbij.

De op twee na grootste bank in Italië, Monte dei Paschi di Siena, wankelt. Ook stijgt de rente die de Italiaanse regering moet betalen voor het lenen van geld op de kapitaalmarkt. En dat terwijl de staatsschuld met 132 procent al ver boven de door de EU toegestane norm van 60 procent van het nationaal inkomen ligt.

Renzi moet redding brengen. Maar voor zijn politieke toekomst wordt gevreesd. Dit najaar mag het volk in een referendum stemmen over constitutionele hervormingen. Worden die verworpen, dan stapt Renzi op, zegt hij. Waarschijnlijk volgen er dan verkiezingen, met als favoriet de Vijfsterrenbeweging van ex-komiek Beppe Grillo. De populisten wonnen onlangs de burgemeestersverkiezingen in Rome en Turijn en leiden in de landelijke peilingen. Ze hebben een volksraadpleging beloofd over de uittreding van Italië uit de eurozone, mochten ze aan de macht komen.

Compromis

Dit alles maakt de investeerders en Brussel zenuwachtig. Een Italiaanse crisis zou die in Griekenland doen verbleken. Italië is de vierde economie in Europa en de achtste in de wereld. Het zou andere Europese banken en de euro kunnen meesleuren en de EU verder doen scheuren.

Renzi staat onder druk van de populisten om met staatssteun aan zwakke banken een dam op te werpen tegen een mogelijke Italiaanse zondvloed. Maar de Duitse kanselier Angela Merkel en de Nederlandse eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem zijn tegen het gebruik van publiek geld.

De lidstaten uit Noord-Europa willen streng zijn. Te grote toegeeflijkheid zou slecht vallen bij de noordelijke kiezers. Die zien de Zuid-Europeanen als geldverspillers die de zuinige familieleden uit het noorden van de eurozone uiteindelijk willen laten opdraaien voor hun schulden.

Renzi vecht voor een compromis, waarbij in een reddingsoperatie voor zwakke Italiaanse banken desnoods ook een rol is weggelegd voor de staat. Hij bedrijft een subtiele vorm van chantage. Gaan Brussel en Berlijn niet akkoord en banken als de Monte dei Paschi di Siena vallen om, dan worden particuliere beleggers en spaarders met geld in bankaandelen de dupe. Italiës banken zijn sterk verknoopt met de lokale gemeenschap. Hun ondergang treft al gauw veel burgers. Woede daarover kan Renzi de kop kosten in het referendum en de Vijfsterrenbeweging aan de macht brengen. Dat kan Europa niet willen, is Renzi"s verkapte dreigement. Hij wijst er bovendien op dat ook andere banken in de eurozone er niet zo florissant voor staan en meegesleept kunnen worden in een Italiaanse bankencrisis. Hij noemde geen namen, maar doelde op de Deutsche Bank.

In de strijd tegen Merkels harde bezuinigingslijn zoekt Renzi steun van Frankrijk, Spanje en Portugal. Dit zuidelijke blok zucht onder de geëiste begrotingsdiscipline die zeer impopulair is bij de kiezers in die landen.

Angela Merkel. Beeld Photo News
Angela Merkel.Beeld Photo News

Geen euro

De regeringen in het noorden en zuiden staan zo lijnrecht tegenover elkaar. Beide kampen zitten in de tang bij populistische bewegingen die de EU verafschuwen. De noordelijke eurosceptici vinden dat Griekenland al veel te veel gekost heeft en dat er geen euro naar Italië mag. De zuidelijke eurosceptici menen dat de afknijperij hun economieën alleen maar verder in de put duwt.

Volgens Renzi verdient hij krediet omdat hij als centrum-linkse premier de hervormingen heeft doorgevoerd die de rest van de eurolanden verlangden. Hij heeft alleen meer tijd nodig. Geef Renzi die tijd, zegt de Financial Times. "Hij blijft de beste hoop van Italië als het gaat om hervormingen."

Door de Brexit is er ook nog een geopolitiek element in de discussie geslopen. Zonder de Britten kan het machtsevenwicht in de EU verschuiven naar de zuidelijke lidstaten, die interventionistischer en minder van de vrije markt zijn dan in het noorden, is de noordelijke vrees. Een Italië-crisis zou weleens de eerste slag om de ziel van de post-Brexit EU kunnen worden.

Renzi staat nu voor de taak een uitgekiende oplossing te vinden voor het acute probleem van Monte dei Paschi di Siena waar iedereen mee kan leven: Brussel, de financiële wereld, de Italiaanse kiezer en Merkel. Haar minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, verraste deze week door Spanje en Portugal te ontzien. Misschien een sprankje hoop voor Renzi.

Te midden van alle tegengestelde belangen moet hij iets te vinden wat iedereen iets geeft. Zodat hij een acute bankencrisis kan voorkomen of snel van haar angel kan ontdoen, terwijl hij toch de kans houdt het referendum te overleven. Dit vergt geen slopersbal maar een timmermansoog.

Monte dei Paschi di Siena. Beeld afp
Monte dei Paschi di Siena.Beeld afp
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234