Woensdag 24/07/2019

Jonathan Holslag

Houd u vast: het zal nog een flink stuk erger worden alvorens de verbetering zich aankondigt

Beeld AFP

De blijmoedige decennia van na de Koude Oorlog zijn ten einde. De economische lichtpuntjes op de wereldkaart doven een na een uit. Dat optimisme zal ooit wel terugkeren, zoals dat steeds in de geschiedenis gaat. Maar houd u vast: het zal nog een flink stuk erger worden alvorens de verbetering zich aankondigt.

Naar economisch ontij hoeven we niet ver te zoeken. Ondanks enkele ingrepen blijft de eurozone nog steeds even disfunctioneel als in 2010, toen de crisis uitbrak. Laten we even in het midden houden of nu de Grieken dit probleem op de spits drijven of dat het de onverzettelijke Duitsers zijn.

Met Griekenland zijn we weer vertrokken voor enkele maanden van politiek en menselijk drama. Maar van doortastendheid om het onevenwicht tussen succes- en probleemlanden te herstellen, is geen sprake. Zolang dat uitblijft, zal de muntunie politiek onhoudbaar worden en zal ook de hele interne markt onder druk komen te staan.
Ik ben in dat opzicht niet onder de indruk van het herstel in het Zuiden. De Italiaanse economie blijft een zorgenkind. Spanje en Portugal zijn de impact van de crisis echt nog niet te boven. Ruim 90 procent van de inwoners vindt er de economische toestand slecht. Het is al helemaal problematisch dat Duitsland in tegenstelling tot bijvoorbeeld Frankrijk nauwelijks meer ging invoeren uit die landen.

Jonathan Holslag is docent internationale politiek aan de VUB en auteur van het dit jaar verschenen Onmogelijke Vrede. China's moeizame opmars in Azië. Beeld Jonas Lampens

Rush op de beurs

De Verenigde Staten profiteren voor een stuk van de Europese miserie, vooral omdat het daardoor een interessante investeringsmarkt blijft.

Maar of het nu gaat om buitenlands kapitaal of de impact van de geldverruiming door de Fed, het effect op de reële economie blijft ook hier bescheiden. De sector waar de vaste investeringen het snelst groeiden, is de energiesector, dankzij de schaliehausse. Investeringen in de maakindustrie of in de verouderde infrastructuur bleven beperkt. De werkgelegenheid neemt weliswaar toe, maar de lonen blijven vlak, wat mee verklaart dat nog steeds bijna 60 procent van de Amerikanen ontevreden is met de economische situatie.

China is dan weer in de ban van de aangekondigde implosie van een fenomenale zeepbel op de beurzen in Shanghai en Shenzen. Ongeveer 30 miljoen nieuwe particuliere investeerders hebben sinds het begin van dit jaar toevlucht gezocht op de Chinese beurs. Veel van deze nieuwkomers zijn laaggeschoold en investeren amper met kennis van zaken. De beursrush kwam er omdat vastgoed als veilige belegging verdween. Men verwachtte ook dat het openen van de beurs voor buitenlandse investeerders de prijzen zou opdrijven en dat de overheid hoe dan ook zou ingrijpen om verliezen te vermijden.

Die verwachting werkte Peking zelf in de hand, door eerder dit jaar met propaganda mensen naar de beurs te lokken en door staatsbanken tussen 2014 en mei dit jaar voor ongeveer 760 miljard dollar aan Chinese aandelen te laten kopen.

Ik denk niet dat de crash van de beurs meteen zal leiden tot een crash van de Chinese economie, maar wel dat het moeilijker zal worden om een harde landing op wat langere termijn te vermijden. Veel gezinnen met aandelen zullen geld verliezen. Ze zullen leningen aan allerlei schemerachtige kredietverstrekkers niet kunnen aflossen, die op hun beurt dan weer de grote banken moeilijker kunnen terugbetalen. De gezinnen die verliezen zullen ook minder spaargeld kunnen houden bij diezelfde banken.

Als gevolg kunnen diezelfde banken moeilijker krediet verschaffen aan bedrijven op een moment dat veel bedrijven zelf ook financiële problemen ondervinden. Ongeveer 19 procent van de bedrijven in de maakindustrie zit bijvoorbeeld in de rode cijfers. Verder zal de beurscrisis ook een domper zetten op de vraag bij de consumenten. Als dan ook nog eens de vraag in Europa en de Verenigde Staten taant, wordt de kans op een flinke economische duik erg groot, zeker als de Chinese overheid kredietproblemen probeert te onderdrukken door er nog meer krediet tegenaan te gooien.

Van kwaad naar erger

In het zog van China volgen de grondstoffenleveranciers die klappen krijgen: Australië, Brazilië, Canada, Rusland, Afrika. Dat is nu al zichtbaar, maar het zal waarschijnlijk alleen maar van kwaad naar erger gaan.

De economische neergang hoeft niet eens te gebeuren met een grote knal. Een crisis hoeft geen crash te zijn. We kunnen gerust nog een tijd verder aanmodderen, maar de gevolgen zullen erdoor niet kleiner zijn. We staan voor een erg grote aanpassingscrisis, een crisis die voor een stuk gaat om de geografische verdeling van de welvaart, maar ook over de manier waarop de welvaart gegenereerd wordt: het belang van investeringen tegenover consumptie, het belang van technologie tegenover arbeid, het belang van oude industrie tegenover nieuwe industrie. Tot dan blijven stagnatie en onrust het nieuwe normaal.

Jonathan Holslag is docent internationale politiek aan de VUB en auteur van het dit jaar verschenen Onmogelijke vrede. China's moeizame opmars in Azië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden