Woensdag 22/09/2021

Analyse

Hou toch op met je 'Keep calm and carry on'

Geëvacueerde reizigers op Zaventem omhelzen elkaar Beeld EPA
Geëvacueerde reizigers op Zaventem omhelzen elkaarBeeld EPA

Bart Eeckhout is commentator bij De Morgen.

Dinsdag 22 maart is voor België helaas een historische dag geworden. Er was al de moordraid op het Joods Museum in Brussel op 24 mei 2014, maar voor het eerst in zijn bestaan is dit land het doelwit geworden van een grootschalige internationale terreuraanslag.

Zeker, we hebben de loden jaren tachtig met De Bende van Nijvel en de CCC gekend, maar iedereen zal het er over eens zijn dat dit 'anders' is. België wordt door de internationale islamterreur als deel van het strijdperk beschouwd. Dat kon je verwachten, maar dat maakt het niet minder erg voor de vele slachtoffers, gewonden en nabestaanden.

Angst is de logische eerste reactie. Mag het? Her en der klinken nu goedbedoelde oproepen om kalm te blijven en die angst geen kans te geven. Dat is mooi, maar het is ook onzin. Het is wat een vader zegt tegen zijn dochtertje die op de knie gevallen is: niet huilen, schat. Maar die knie doet wel pijn, natuurlijk. Wel, wat het hoofd er verder ook van zegt: het hart van België en Brussel doet vreselijk pijn vandaag. Huilen mag dan.

Het is de psychose die we moeten vermijden. Angst verscherpt het inzicht, psychose verlamt. Een onechte stijve bovenlip helpt ons nu niet verder, dolle oorlogsretoriek evenmin.

Bart Eeckhout Beeld Wouter Van Vooren
Bart EeckhoutBeeld Wouter Van Vooren

We moeten het verdriet van België durven toelaten. Het land gaat in 'lockdown', het hoofd ook. De tijdlijn op Facebook loopt vol met berichten van vrienden en stadsgenoten die melden dat ze gehuild hebben, dat ze bang zijn of dat ze blij zijn dat hun geliefden veilig zijn. Allemaal onnozelaars? Ik dacht het niet. De rilling over je rug als een mail binnenloopt van school dat de kinderen veilig zijn maar wel moeten binnenblijven: ik heb die ook gevoeld, en ik ga me daar niet voor schamen.

'Keep calm and carry on'? Hou toch op, zeg. Die kreet, oorspronkelijk uit Groot-Brittannië onder nazi-beleg in de tweede wereldoorlog, is ook maar een propagandaslogan. Over hoe de Londenaar zich werkelijk voelde onder die belegering zegt het niks. Het is een leuke boodschap op een t-shirt of koffiemok, maar het is niet wat je nu zegt tegen iemand die dagelijks met de metro de kinderen naar school brengt.

We moeten niet beschaamd zijn over onze angst. We moeten goed nagaan hoe we ons het beste kunnen beschermen tegen dit voor ons land in deze omvang relatief nieuwe gevaar. Misschien kan 'angst' ons daar juist bij van dienst zijn. Angst, zegt de evolutiebioloog, helpt ons, als soort, om te overleven. Ze is een reactie van de hersenen op reëel gevaar. Ze kan de geest juist richten op een uitweg.

De grens die we streng moeten bewaken is die met de verlamming. Als we het normale bang zijn verbieden, omdat het niet hoort of omdat 'ze' dan gewonnen hebben, krijgt de abnormale psychose juist een kans om zich te wortelen.

Dus ja, laten we niet neerbuigend kijken naar huilende mensen, naar stille wakes en naar neergelegde bloemen en knuffelberen. En laten we dan ons verdriet, onze woede en ook onze angst gericht inzetten om te pogen een antwoord te bieden op enkele ongemakkelijke maar noodzakelijk vragen die ons nu wachten.

Zoals: welke vrijheden zijn we bereid op te geven - en welke niet? -, in ruil voor de hoop op herstel van veiligheid. Het noopt tot bescheidenheid dat de aanwezigheid van het leger deze aanslagen niet heeft kunnen verhinderen, maar dat wil niet zeggen dat elke verscherpte beveiliging nutteloos is. Is het mogelijk om tussen onze gekoesterde liberale vrijheid en de Amerikaanse post-9/11 veiligheidsobessie een derde 'Europese' weg te vinden? Laten we het hopen.

Maar ook: kunnen mensen in de brede moslimgemeenschap helpen om de elementen en netwerken aan te duiden die degenen beschermen die ons allen naar het leven staan? Als het vier maanden duurt om één internationaal gezochte verdachte op te sporen, is het duidelijk dat kennis van die netwerken, waar de radicale islam raakt aan zwaar banditisme, tekort schiet. Is ook hier een Derde Weg mogelijk tussen het stigmatiseren en criminaliseren van alle moslims en de stelling dat de islam er niks mee te maken heeft? Laten we het hopen.

En ten slotte: durven we naast de onbetwiste nood aan meer repressie en beveiliging ook hard inzetten op preventie? Meer politie op straat? Graag. Maar agenten alleen gaan niet verhinderen dat Salah Abdeslam of de mogelijks geïmporteerde zelfmoordterroristen van Zaventem voor sommige jongeren, die nu opgroeien voor galg en rad, een rolmodel dreigen te worden. Als we willen verhinderen dat jongeren recht in de grijpgrage handen van de haatpredikers en de sekteleiders blijven lopen, zullen we hen andere handen moeten aanbieden. Thuis, in de klas, op de sportclub...

Het zijn de handen die we zelf ooit zo hard nodig hebben gehad. Het zijn de handen die onze samenleving opgebouwd hebben tot een plek die zo waardevol is dat anderen niet liever wensen dan ze kapot te maken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234