Woensdag 08/12/2021

ReportageWalporzheim

‘Hou op, ik kan niet meer!’ In het zwaar getroffen Ahrdal liggen de tranen dicht aan de oppervlakte

Een man draagt een microgolf naar buiten. Het duurt wellicht maanden tot jaren vooraleer het leven hier weer normaal wordt. Beeld (c) DANIEL ROSENTHAL
Een man draagt een microgolf naar buiten. Het duurt wellicht maanden tot jaren vooraleer het leven hier weer normaal wordt.Beeld (c) DANIEL ROSENTHAL

In het Ahrdal, epicentrum van menselijk lijden en materiële schade in de Duitse watersnoodramp, is de ontreddering groot. Tegelijkertijd arriveren de hulptroepen van heinde en verre. ‘Ik wist niet meer dat mensen zo goed konden zijn.’

Uwes halve familie woont hier, in drie vakwerkhuizen in het dorp Walporzheim aan de rivier de Ahr. Vanaf de straat, waar het slib tot halverwege zijn laarzen komt, wijst de vijftiger trots in het rond: “Mijn ouders wonen hiernaast, daaronder de ouders van mijn ex, daaronder wij, daarboven mijn schoonouders – maar mijn schoonvader, die is er sinds donderdag niet meer, denken we. Daar op de hoek woont een nicht.”

Plets! Daar kiept iemand een trog lobbige modder uit het raam. Uwe corrigeert zichzelf. “We woonden hier. Ik denk niet dat deze huizen voorlopig bewoonbaar zijn. Kijk, daar zitten gaten in de muur. Geen stroom, geen water, gas. Geen idee waar we allemaal naartoe moeten.”

Dan herpakt de grote man met het strenge montuur zich in de rol van puinruimcoördinator en verwijst hij twee helpers met een volgezogen matras onverbiddelijk naar de vuilnishoop aan de overkant van de straat. Daar liggen al de vaatwasser, de halve salontafel en de magnetron. Een van Uwes zoons sleept een gehavende scooter door het water. “Zullen we die bewaren? Hij was helemaal dáár.” Uwe schudt nee. Orde in de chaos, tenminste een heel klein beetje.

In het weekend nadat het water Duitsland verraste, het weekend dat CDU-lijsttrekker Armin Laschet van ‘de overstroming van de eeuw’ sprak en bondskanselier Angela Merkel van ‘spookachtige beelden’, kun je twee lessen trekken in de dorpen langs de rivier de Ahr – wat materiële schade en menselijk lijden betreft het epicentrum van het grote Duitse overstromingsgebied.

Geen hoop meer

De eerste les gaat over over de onvoorstelbare, vernietigende kracht van water. Die heeft huizen weggevaagd en bruggen van meer dan twee eeuwen oud meegesleurd en asfaltwegen opgekruld als serpentines. Overal blijven massieve klompen samengebalde materie achter, bestaande uit bomen, auto’s, lantaarnpalen en ondefinieerbare brokken puin. In de Sint-Jozefkerk in Walporzheim heeft het water mikado gespeeld met de banken en hebben de heiligenbeelden moddervoeten, behalve Jezus zelf, die net iets hoger hangt.

Het water kostte tot nu toe aan zeker 156 mensen het leven, van wie 110 in de Ahr-regio. Er zijn honderden mensen vermist, eveneens vooral rond de Ahr, waar dit weekend maar mondjesmaat telefoon- en internetverbinding is. Regionale instanties geven grif toe elke vorm van overzicht te ontberen.

Een beschadigde spoorbrug in Walporzheim. Beeld Thomas Frey/dpa
Een beschadigde spoorbrug in Walporzheim.Beeld Thomas Frey/dpa

Een van de vermisten is Uwes schoonvader. Toen het riviertje woensdagavond in adembenemend tempo buiten zijn oevers trad, ging het echtpaar van tegen de tachtig in paniek de straat op, in de veronderstelling veiliger te zijn bij hun dochter en haar man in huis. Ze werden verrast door de stroming. “Onze huurder kon mijn schoonmoeder door het raam sleuren. Ik ben naar buiten geklommen en hing aan de vensterbank. Ik greep de hand van mijn schoonvader, maar hij kon me niet vasthouden.” Uwe zag de oude man de straat uit spoelen, in de richting van de kerk.

Tien minuten later stond het water halverwege de eerste verdieping. Uwe zegt dat hij geen hoop meer heeft zijn schoonvader levend terug te zien. Zaterdagavond landen er steeds speciale vermisten-eenheden per helikopter in het gebied, bestaande uit een stuk of vijftien agenten gewapend met zaklampen en een soort lange vleespennen waarmee ze in de modderige chaos en ruïnes kunnen prikken.

Huizen en wagens zijn beschadigd in de Ahr-vallei. Beeld AP
Huizen en wagens zijn beschadigd in de Ahr-vallei.Beeld AP

Wie in het Ahrdal orde zoekt, kan alleen naar boven kijken, naar de ondanks de sterke regenval nauwelijks gehavende groene wijnbergen. Toch hebben de liefelijke heuvels met toppen van 400 tot 600 meter een rol in de verklaring van de extreme neerslag. Het lagedrukgebied hing, ingeklemd tussen twee hogedrukgebieden, boven het westen van Duitsland vast. De warme lucht, vol vocht uit de Atlantische Oceaan, steeg op tegen de groene hellingen, wat voor een meer dan tien uur aanhoudende slagregen zorgde.

Zelfgebakken taart

Georg Finke (67), een die zich bewust zegt te zijn van de gevaren van klimaatverandering, vertelt wat iedereen hier vertelt: hij heeft het gevaar onderschat. Nadat de politie woensdag door het dorp was gereden om te waarschuwen voor extreem weer, was hij met zijn vrouw rond 10 uur ’s avonds nog naar de brug gelopen. “We zagen het kolken en dachten: heftig, maar we hadden geen moment het idee dat we in gevaar waren.” Nu draagt Finke met zijn zoons en hun vrienden het meubilair naar buiten.

17 July 2021, Rhineland-Palatinate, Bad Neuenahr-Ahrweiler: A general view of a destroyed property at the the Ahr valley of the Walporzheim district in the aftermath of the deadly floods that engulfed parts of Rhineland-Palatinate. Photo: Thomas Frey/dpa Beeld Thomas Frey/dpa
17 July 2021, Rhineland-Palatinate, Bad Neuenahr-Ahrweiler: A general view of a destroyed property at the the Ahr valley of the Walporzheim district in the aftermath of the deadly floods that engulfed parts of Rhineland-Palatinate. Photo: Thomas Frey/dpaBeeld Thomas Frey/dpa

De tweede les die je kunt leren in de kapotte dorpen aan de Ahr is opbeurender. Op zaterdagmorgen trekken de hulptroepen het gebied binnen, stapvoets rijdend. Tussen officiële hulptroepen van brandweer, politie en Bundeswehr rijdt een informeel leger helpers, bestaande uit studenten, kinderen of kleinkinderen van bewoners, vrienden en mensen zonder band met de stad.

Zoals Norbert Schäfer, een restauranteigenaar uit Keulen die met zijn busje duizend worsten, een paar grillplaten en pallets drinkwater komt brengen en een biologische boer uit Baden-Württemberg met brood en en zelfgebakken taart. Een reservist uit Beieren, Markus, snapt niet dat hij niet is gemobiliseerd en komt in vol Bundeswehr-ornaat. Boeren uit de omgeving komen met tractoren, in sommige gevallen zitten de stickers van de laatste demonstratie – tegen de volgens hen te strenge klimaatmaatregelen – nog op het raam.

Niklas Franz van de vrijwillige brandweer in Celle, 400 kilometer naar het noorden in Nedersaksen, heeft met vrienden een paar generatoren en waterpompen geregeld. “Ik wist niet meer dat mensen zo goed konden zijn”, zegt André, een beer van een man uit Ahrweiler, die zo goed en zo kwaad als het gaat zijn handen probeert af te spoelen met water uit een flesje. “We waren het een beetje verleerd”, zegt buurvrouw Katrin. Wildvreemden hebben zojuist hun kelder leeggeschept.

Onbureaucratische hulpgelden

Normaal is Duitsland een traag land, vergeven van regeltjes en regeltjesvolgers. In crisistoestand kan het verbluffend goed en snel organiseren – zo bleek in de vluchtelingencrisis van 2015 en nu weer. Sommige dorpen rond de Ahr klagen over een overschot aan hulpgoederen. De broodnodige officiële hulp moet grotendeels nog op gang komen. De regering in Berlijn belooft miljarden ‘onbureaucratische’ hulpgelden voor wederopbouw. Merkel benadrukte het zondag bij haar bezoek aan het zwaar getroffen dorp Schuld.

Katrin en André wachten af. “Meestal blijft dat bij grote woorden in het begin”, mompelt André. En Katrin, die het opeens te kwaad krijgt, zegt dat geld lang niet alle problemen kan oplossen. “Hoe moet ik mijn kind vertellen dat het hier in september niet naar school kan?”

Er zijn meer mensen die plots uit de rol van harde werker vallen en beginnen te huilen, zoals de vader van vijf die vertwijfeld naar de vochtvlekken op zijn buitenmuur kijkt. Nee, schudt hij snikkend zijn hoofd. Hij is niet verzekerd. “Vijftien jaar kluswerk. We kunnen helemaal opnieuw beginnen, maar ik weet niet of ik dat kán.”

Een oudere vrouw begint te stampvoeten als een kleuter, als een familielid een la zompige ordners presenteert en vraagt of die weg kan. “Hou op, ik kan niet meer!” Ze wordt op een stoel gezet die iemand net schoon heeft gespoten, een buurman brengt een bekertje koffie.

Certificaat

Door de straten die nog niet zijn drooggelegd, drijven triviale voorwerpen die in een mensenleven ooit iets hebben betekend: kerstballen, een blokfluit, fonduebestek. Jana staat voor haar zojuist leeggepompte huis te roken naast een modderige olifantenpoot. “Dit is een echte”, zegt ze. “Het is nu verboden, maar dit is een erfstuk. Ik heb er een certificaat voor.” Alsof er elk moment een controlerende instantie kan opdoemen uit de modder.

De soms manshoge bergen van tot vuilnis verworden huisraad geven een indruk van hoelang het nog zal duren voor er hier weer normaal, dagelijks leven mogelijk is. Maanden tot jaren. Een perspectief dat de meesten in het Ahrdal nog niet kunnen bevatten.

In een huis met ‘Anno omstreeks 1600’ op de gevel staat een nette vrouw uit Bonn porselein af te wassen met mineraalwater uit een fles. Ze is een nicht van de bejaarde, geëvacueerde bewoonster. Hoe het kan dat het servies nog heel is begrijpt ze niet, en of haar tante ooit terug kan naar het huis waar ze haar hele leven al woont, weet ze niet. Ze weet alleen dat het het porselein schoon moet. Bij elk wit kopje dat ze in het krat zet, slaakt ze een zucht van verlichting.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234