Vrijdag 04/12/2020

Horta's art nouveau brokkelt verder af

Victor Horta's Landhuis Féron wordt wellicht gesloopt, terwijl zijn turnzaal in het vroegere meisjesinternaat Les Peupliers wacht op subsidies voor renovatie. Horta's art nouveau heeft doorheen de jaren al wat klappen moeten incasseren. 'Ik zie nalatigheid en een gebrek aan visie', klaagt een expert.

Sint-Genesium-Rode heeft, tegen het advies van het Vlaamse agentschap Onroerend Erfgoed in, een vergunning afgeleverd voor de sloop van Landhuis Féron, in 1905 gebouwd door Horta. De eigenaar, een projectontwikkelaar, heeft andere plannen met de grond. En omdat de villa jaren geleden verbouwd werd, is het pand niet beschermd. Half maart loopt het openbaar onderzoek af; het Vlaams agentschap is in beroep gegaan.

Aan de andere kant van Brussel, in Vilvoorde, staat een turnzaal van zijn hand te verkommeren. De zaal, met oorspronkelijke uitrusting, is beschermd en er waren plannen om dit jaar met de restauratie te beginnen. Maar de wachtlijst van het Vlaamse Gewest is lang, het geld staat wellicht pas over een jaar of twee op de rekening. "Na jaren stilstand is er nog altijd geen verbetering op komst", zei fractieleider Peter Van Kemseke (CD&V) in Het Laatste Nieuws.

Beide dossiers zijn volgens Jos Vandenbreeden van het Sint-Lucasarchief, het documentatiecentrum voor Brussels en Vlaams architecturaal erfgoed, exemplarisch van onze omgang met onroerend erfgoed. "Volgens mijn berekeningen is 40 procent van het werk van Horta verdwenen."

Die trieste bilan valt deels historisch te verklaren: na de Tweede Wereldoorlog wekte art nouveau weinig beroering op en werden een hoop panden gesloopt. Pijnlijkste voorbeeld is het Volkshuis in de Zavelwijk. "De grootste ramp van België", vindt architecte Barbara Van Der Wee, gespecialiseerd in de restauratie van Horta's gebouwen.

Over het algemeen, stelt Vandenbreeden, is er bij de overheden een gebrek aan alertheid en visie. Zo werd het Hôtel Aubeq, een herenhuis aan de Louisalaan, in 1949 afgebroken, later werden in een kazerne in Etterbeek de houten ramen en het ijzersmeedwerk teruggevonden. "Die werden dan van hangaar naar hangaar verhuisd, met alle gevolgen van dien", vertelt Vandenbreeden. "Brussel zou de art-nouveaustad van de wereld kunnen zijn, maar ik zie nalatigheid en een gebrek aan inzicht. In 1979 al heb ik meegewerkt aan een urgentielijst voor 9000 Brussels bouwkundig erfgoed. Amper een duizendtal is effectief beschermd. Wat gered is, is veelal te danken aan privépersonen."

Van Der Wee stelt dat er wel veel plannen voor renovatie zijn, maar dat de administratieve molen te traag draait. Bovendien laat het geld vaak te lang op zich wachten, zoals in Vilvoorde. "Voor je renovatiesubsidies kunt aanvragen, moet je tegenwoordig een beheersplan met een visie voorleggen. Op zich is dat goed, maar in de praktijk betekent dat een jaar vertraging. En daarna beland je op een wachtlijst waar je jarenlang op kunt staan." Vandenbreeden: "Door gebouwen te laten verkommeren moet je later veel meer investeren in renovatie."

'Alles is erfgoed'

Dat heeft ook te maken met het feit dat erfgoed tegenwoordig zo ruim gedefinieerd wordt, zeggen de specialisten - "ook het keukengerief van je oma is tegenwoordig erfgoed", zegt Vandenbreeden -dat de budgetten voor onroerend erfgoed slinken. "De focus verdwijnt", vindt Van Der Wee. "Op zich is die ruime definitie goed, maar ik vind dat we toch eerst aan onze topmonumenten moeten denken."

Het kabinet van Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA) laat weten dat er wel degelijk interesse is voor onroerend erfgoed en dat er nieuwe maatregelen getroffen zoals fiscale stimulansen en een premiestelsel. Hoogdringende dossiers, zoals in Vilvoorde, kunnen bovendien voorrang krijgen, maar tot nader order hebben ze daarover nog geen aanvraag ontvangen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234