Dinsdag 16/07/2019

Horror tussen de oren

Horror in je hoofd. Het is een speling van het lot dat een hersentumor de regisseur Wes Craven (76) fataal werd. Maar de nalatenschap van de koning van de nachtmerriehorror zal nog lang door de bioscoop spoken. Een erfenis in vier hoofdstukken.

1. Weg met de barrière tussen arthouse en pulp

Een ontluisterende scène in Inside Deep Throat, de documentaire over de legendarische XXX-film en de porno chic uit de jaren 70, bestaat uit een getuigenis van Wes Craven. "Ik heb heel wat hardcore, X-rated films gemaakt", vertelt de horrormaestro daar. Onder pseudoniemen weliswaar, maar de set van een pornofilm was het dichtst dat Craven ooit bij de filmschool kwam. Opvallend voor iemand met universitaire diploma's in literatuur, filosofie en psychologie. En een voorliefde voor de films van de Zweedse arthouseregisseur Ingmar Bergman.

Cravens eerste 'echte' film, Last House on the Left (1972), was dan ook geïnspireerd op Bergmans De Maagdenbron (1960). Craven herwerkte Bergmans verhaal tot een grimmige, gruwelijke prent, gedraaid voor nauwelijks 87.000 dollar, waarin twee tienermeisjes verkracht, gemarteld en vermoord worden. Censuur en controverse gingen gepaard met de release, maar Last House on the Left kreeg heel wat lof van critici en scoorde goed aan de kassa.

De manier waarop Craven de barrière tussen arthouse en pulp sloopte, plaveide mee de weg voor de lowbudgetcinema waarmee eigenzinnige Amerikaanse cineasten als Tobe Hooper maar ook Martin Scorsese van de jaren 70 een gouden tijdperk maakten.

2. De slechterik woont in je buurt

Horrorfilms waren lange tijd 'fantastische' films, die zich afspeelden in een griezelige, onrealistische wereld waarin de antagonisten vampiers, zombies of andere verzonnen creaturen waren. En als dat niet het geval was, belandden de personages wel op een verlaten plek, ver weg van de moderne wereld, waar de aanwezigheid van psychopaten nauwelijks verbaasde. Zowel Tobe Hoopers The Texas Chain Saw Massacre (1974) als Cravens eigen The Hills Have Eyes (1977) speelde zich af in een desolate wildernis, waarin kannibalen de wetten bepaalden.

Maar in de horrorklassieker Nightmare on Elm Street (1984) gooide Craven het over een andere boeg. Elm Street is een van de meest voorkomende straatnamen in de VS, en in dit geval de woonplaats van een handvol tieners die het doelwit worden van een messenzwaaiende psychopaat. De boodschap: angst groeit niet alleen in onbewoonde uithoeken, maar zweeft ook door de straten van typisch Amerikaanse voorstadjes. Craven zou de iconische psychopaat Freddy Krueger overigens vernoemd hebben naar een klasgenoot die hem pestte op school.

De horror uit Nightmare sloeg aan, en er werden liefst zes veelal minderwaardige vervolgfilms (waarvan Craven enkel de laatste, New Nightmare, zelf regisseerde) en een remake gemaakt. De carrière van de tieneracteurs was lang niet even succesvol. Op die van een destijds 21-jarige Johnny Depp na, natuurlijk.

3.De horror zit in je hoofd

"Horrorfilms creëren geen angst. Ze laten ze gewoon vrij." Onder dat devies, en met een diploma psychologie op zak, introduceerde Craven in Nightmare een nieuwe gimmick: de horror zit tussen je oren. Want Freddy Krueger, de slechterik met de rood-groene trui, de brandwonden in het aangezicht en de messenhandschoen, komt zijn slachtoffers halen in hun dromen. Moeilijk om daaraan te ontsnappen. "De diepste horror is degene die je jezelf aandoet", zegt de Nightmare-regisseur.

Het bracht de angst meteen nog een stapje dichter bij het filmpubliek. Want in ieders hoofd spookt het wel eens. Als die mooie filmpersonages daaraan ten onder gaan, waarom zou de gemiddelde kijker dan veiliger zijn?

4. Een pastiche kan ook eng zijn

De jaren 90 zullen niet meteen te boek staan als een gouden era in de Amerikaanse horrorgeschiedenis. Makke remakes van Japanse horrorprenten toonden de bloedarmoede van het genre. De vaste formules waaruit horrorfilms zijn opgebouwd, leken uitgewerkt.

Tot Craven, die sinds Nightmare vooral weinig memorabele films had gemaakt, Scream (1996) uitbracht - een horrorpastiche die erin slaagde om ook echt eng te zijn. Een jonge Drew Barrymore, die door de telefoon wordt gemarteld, zet in een meesterlijke openingsscène de toon voor een film waarin twee psychopaten hun klasgenoten belagen en daarbij op een erg zelfbewuste manier de clichés uit films naar hun hand zetten.

De resem pastiches en parodieën die in de nasleep van Scream werden gemaakt - van de drie vervolgen tot de hemeltergende Scary Movie-reeks - zijn vooral miskleunen, maar tonen wel dat Craven het griezelgenre voor de laatste keer een nieuwe adem kon inblazen. Een talent dat hij voor het grootste deel van zijn carrière had weten om te zetten in absolute genreklassiekers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden