Maandag 16/12/2019

Horror in het nest

Primeurtje: Vogelbescherming Vlaanderen laat u binnenkort via een webcamstream live getuige zijn van een broedend koppel slechtvalken. Mooi toch, die rauwe, echte natuur? Tot een jong verhongert, of zelf wordt opgevreten. Dan willen we het niet meer zien.

Eindelijk gebeurde er weer wat op de Woods Hole Osprey Cam. Vier lentes lang filmde de camera aan de oostkust van de Verenigde Staten een leeg nest. Tot ineens twee visarenden acte de présence gaven. Er verscheen een ei. Twee eieren. Drie eieren.

Jeffrey Brodeur, de man die de webcam beheert, keek ontroerd toe. De Woods Hole Osprey Cam is namelijk niet zomaar een webcam. Het is een webcam met een verhaal. De camera was ooit in het nest geplaatst door Sheri, zijn collega bij de Woods Hole Oceanographic Institution. Ze was dol op visarenden en wilde iedereen laten zien hoe geweldig de dieren zijn.

Maar Sheri ging dood, 41 jaar jong. Jeffrey nam het beheer van de camera over en - alsof ook de vogels rouwden - was er al die jaren geen leven in het nest te zien.

Maar toen opeens: één jong, twee jongen, drie jongen! Nieuw leven. Er rolde een golf van enthousiasme door het instituut. En ver daarbuiten, want vogeltjes kijken van achter de computer is een populair tijdverdrijf. Alleen al in Nederland kijken elk voorjaar zo'n miljoen bezoekers naar de webcams van Beleef de Lente, met broedende ooievaars, steenuilen en andere vogels. In België start Vogelbescherming Vlaanderen volgende week met een livestream van een broedend koppel slechtvalken.

Schattig

Fans van de visarenden becommentarieerden de beelden van de schattige piepkleine vogels, zetten compilaties op YouTube. Het was leuk, het was gezellig, het was positief.

Maar wacht even, wat doet die moeder nu? Eet ze de gevangen vis echt zelf op zonder te delen met de jongen? En of dat nog niet erg genoeg is, begint ze hen te pikken met haar snavel en naar hen uit te halen met haar klauwen, mikkend op de ogen, terwijl de jongen angstig ineenduiken.

Dag in, dag uit ging het zo door. En de kijkers? Die werden woest, zo blijkt uit de documentaire die het populaire radioprogramma This American Life maakte over de webcam. Op chats noemden kijkers de moeder Momzilla, naar het beruchte monster Godzilla uit stripboeken en films. Dit kon niet, zeiden de vogelliefhebbers tegen elkaar, dit mocht niet.

Iemand moest Momzilla stoppen, ze was duidelijk gestoord. Kon de beheerder van de webcam niet ingrijpen? Hij kon het nest toch zien vanuit het raam van zijn kantoor in de Woods Hole Oceanographic Institution. Dertig meter! Zo veel hoefde hij maar te lopen om de jongen te redden van een volgende martelscène.

Red de baby!

Als persvoorlichter van een onderzoeksinstituut dat zich bezighoudt met de oceanen weet Jeffrey Brodeur aardig wat van het zeeleven. Maar van vogels? Daar had hij geen verstand van. De webcam was ook helemaal geen project van zijn instituut. Het was een hobby, iets voor erbij.

Ping, weer een e-mail. Ping, nog één. Telkens met dezelfde boodschap: 'Jeffrey, als je een hart hebt, doe iets, red de baby's.' "Let op dat woord", zegt Jeffrey, via Skype. "Baby's! De kijkers projecteerden hun menselijke gevoelens volledig op de dieren. Soms cc'den ze al mijn collega's om de druk verder op te voeren."

Hij draait de camera van zijn computer naar het raam om te tonen hoe dichtbij het nest is.

Visarenden zijn flinke vogels; geen verstopte nestjes in bomen, maar open nesten boven op palen, zoals bij ooievaars. "Bovendien zijn het luidruchtige vogels. Als Momzilla weer tekeerging, hoorde ik het dwars door het raam heen. Ik vond het ook vreselijk om er getuige van te zijn."

Jeffrey ging te rade bij biologen en visarendexperts. Is dit normaal gedrag? Waarom zou de moeder dit doen? Wat raden jullie me aan? Moet ik ingrijpen? Nee, zeiden de experts, visarenden doen het slecht in gevangenschap. Laat de natuur haar gang gaan.

Kuiken opgeofferd

Ingrijpen is not done, vindt ook Jan Rodts van Vogelbescherming Vlaanderen. Voor het eerst in België zenden zij op www.slechtvalken-sint-niklaas.be de beelden van hun webcam aan de Onze-Lieve-Vrouwekerk uit. De toren wordt sinds 2014 bevolkt door een koppel slechtvalken, die er in de lente komen broeden. En dat moet op een zo natuurlijk mogelijke manier gebeuren, al moeten de omstandigheden wel goed zijn. "Vorig jaar hebben we besloten een goed georiënteerde nestkast te plaatsen, omdat de moeder in 2014 in volle zon haar eieren uitbroedde. Met een leeg nest tot gevolg. Die ingreep heeft resultaten gehad, want in 2015 hebben de valken drie jongen grootgebracht."

Wat ook gebeurt, is dat vogels hun nest verlaten voor ze goed en wel kunnen vliegen. "Wanneer ze niet op nestlocaties broeden, hebben de jonge valken vaak te weinig ruimte om hun vleugelspieren te oefenen. Waardoor ze uit het nest dwarrelen op het moment dat ze willen uitvliegen. Die vogels brengen we wel naar een opvangcentrum, maar verder laten we de natuur zijn gang gaan."

En soms is de natuur nu eenmaal behoorlijk wreed. "Slechtvalken leggen gemiddeld drie tot vier eieren", legt Rodts uit. "Wanneer er een tekort aan voedsel is, bestaat de kans dat het jongste en zwakste kuiken wordt opgeofferd en als voedsel voor zijn oudere broers en zussen dient. Ja, dat is nogal hard, zeker voor mensen die zo'n broednest sentimenteel bekijken."

Dat mensen zullen kijken, is

zeker. "En het zullen niet alleen de inwoners van Sint-Niklaas zijn", zegt Rodts. Maar reageren op de beelden kunnen ze niet. De Nederlandse collega's modereren trouwens de berichten die kijkers op Beleef de Lente achterlaten, om hoog oplopende emoties te

vermijden. Want in Woods Hole Osprey Cam liep de kijkersparticipatie uit de hand. De verontwaardiging steeg, en een sussende uitleg bleef uit.

Niemand - zelfs de experts niet - kon een zinnige verklaring bedenken voor de aanvallen van de moeder op haar jongen. Brodeur: "Als ik op het forum uitlegde waarom ik niet ingreep, en dat visarenden het in gevangenschap doorgaans slecht doen, kalmeerde de boel eventjes. Maar bij een volgende aanval van de moeder begon het weer opnieuw."

Op een gegeven moment krijgt Brodeur op vakantie een telefoontje van een kijker die eist dat hij ingrijpt. "Mevrouw," zegt hij, "ik ben op vakantie met mijn gezin." Stilte. De woede die zich opbouwt aan de andere kant van de lijn. En dan de ontploffing.

"BABYVISARENDEN HEBBEN NIET DE LUXE OM OP VAKANTIE TE GAAN WANNEER ZE GEMARTELD WORDEN!"

Een kijker ging zelfs nog verder, door Brodeur in een e-mail te verzoeken de moeder te laten doden.

Brodeur hield voet bij stuk en deed niets. En, ondanks alles, vlogen de drie jonge visarenden aan het einde van de zomer toch uit. Eén werd snel dood teruggevonden onder een boom in de buurt, de andere twee kwamen verder. Brodeur: "Visarenden migreren in september naar het zuiden, naar de Caribische eilanden, Venezuela of Cuba. Dat doen ze vaak met maar één stop of twee stops, ongelooflijk. Misschien dat die twee jongen het ook wel gered hebben. Ik hoop het."

Het verhaal van Brodeur en de visarenden haalde in de VS de landelijke pers. Vooral de radioshow van This American Life (te beluisteren op tinyurl.com/obgfm4a) maakte de Woods Hole Osprey Cam in één klap nog populairder dan die al was. Een ontwikkeling die Brodeur met gemengde gevoelens aanziet. Enerzijds: geweldig dat zo veel mensen willen meekijken naar de avonturen van de prachtige vogels. Maar anderzijds: gaan gefrustreerde kijkers hem nu nóg vaker bellen en mailen als de beelden hen niet bevallen?

Het verhaal van This American Life stopt bij de uitvliegende jongen in 2014. Maar afgelopen jaar speelde er weer van alles voor de webcam, laat Brodeur weten. Zo tuimelde een van de jongen uit het nest naar beneden, om gewond te blijven liggen op de parkeerplaats, piepend in paniek, pal naast het kantoor van Brodeur.

Weer die vraag: moest hij ingrijpen? Deze keer deed hij het wel, buiten het zicht van de camera. Want als je een gewonde vogel op de weg ziet liggen, dan bel je toch ook de dierenambulance? "Anders wordt het beestje opgegeten door een coyote. We hebben het naar een vogelliefhebber gebracht."

En, alsof de duivel ermee speelde, lieten mama en papa visarend het laatste jong in de steek vlak voor het sterk genoeg was om zelf uit te vliegen. Brodeur: "Experts vertelden me dat het nog maar twee dagen voeding nodig had om zelfstandig verder te kunnen. Maar nu dreigde het jong het net niet te redden, het was extreem frustrerend om naar te kijken."

Op het webcamforum dreigde alweer een opstand te ontstaan, en alleen daarom wilde Brodeur eigenlijk niet ingrijpen. "Want dan geef je die mensen hun zin. Dan word je ineens hun held, terwijl ik dat helemaal niet wil zijn."

Een klein duwtje

Maar deze keer sloeg bij Brodeur de twijfel toe. De hele lente hadden vader en moeder hard gewerkt om het jong te voeden. Het was er bijna klaar voor, de stap naar zelfstandigheid. Bíjna. Twee dagen voeding nog maar. Speelde hij voor god als hij zou ingrijpen? Of was dit meer een héél klein acceptabel duwtje in de rug? Dat laatste, besloot Brodeur. Hij zette de webcam uit en vroeg hulp aan een hovenier, die vanuit een hoogwerker een kussensloop over het nest gooide en zo de vogel naar beneden kon brengen. Daarna namen ze de magere visarend - het dier woog 90 gram, minder dan twee Mars-repen - naar World of Reptiles and Birds. In dat kleine natuurpark kon de vogel aansterken.

Binnen een week vloog het jong uit. Naar Cuba, naar Venezuela, ergens waar het warm is.

En Brodeur? Die werkt nog steeds voor de Woods Hole Oceanographic Institution, waar hij twijfelt of hij de webcam deze lente weer zal aanzetten. Mocht hij het doen, en mócht hij zichzelf weer genoodzaakt zien de natuur een handje te helpen, dan put hij troost uit de woorden van een van de vogelexperts die hij om advies vroeg bij zijn penibele situatie. "Zodra je ergens een camera op zet, veranderen de regels. En dat geldt ook voor visarenden."

slechtvalken-sint-niklaas.be beleefdelente.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234