Donderdag 17/10/2019

Hopen op een eigen land

De Koerden in Irak hebben in een referendum gestemd over onafhankelijkheid, de uitslag is pas later bekend. In de aanloop ging het in de theehuizen van de Koerdische stad Suleimaniya maar over één vraag: ja of nee?

Om uit te leggen waar het Koerdische referendum in Irak over gaat, verwijzen ze in het oudste theehuis van Suleimaniya naar de ontstaansgeschiedenis van Israël. "Lees Menachim Begin. De opstand. Als je dat doet, begrijp je waar het hier over gaat."

Het is een van de stamgasten die dit zegt, Farhad Aziz Mohammed, 42 jaar, politiek onderzoeker. Het lijkt misschien onlogisch om in Irak te dwepen met een voormalige Israëlische premier, maar de Joden en de Koerden hebben veel gemeen, stelt hij. "De Arabieren zijn onze vijanden."

Wanneer zijn werk het toelaat, drinkt Mohammed hier thee met de andere intellectuelen uit de stad. Theehuis Sha'ab ('Volk') is voor Suleimaniya wat Café de Flore ooit was voor Parijs. Mannen lezen de krant, spelen bordspellen en bespreken politiek, gezeten onder zwart-witportretten van Koerdische aartsvaders en -moeders. Al sinds 1950 is dit theehuis een bolwerk van verzet tegen generaties Iraakse overheersers.

Mohammed zal stemmen voor een onafhankelijk Koerdistan. De uitbater, Bakr Hama Sharif, rent langs met glaasjes thee. Hij glundert als hij hoort waar het gesprek over gaat. "Zo is het hier bedoeld!"

Onder de bezoekers van Sha'ab is er geen misverstand over de directe aanleiding voor het Koerdische afscheidingsstreven. Dit referendum is het laatste hoofdstuk in een hoogopgelopen ruzie over olie tussen de Iraakse hoofdstad Bagdad en de Koerdische regering in Erbil.

Oliegeld

Bagdad weigert al jaren om de Koerden de oliegelden uit te betalen waar zij stellen recht op te hebben. De Koerdische president Massoud Barzani besloot daarop om een deel van de olie achterover te drukken. Als represaille verlaagde Bagdad daarop de salarissen van Koerdische parlementariërs en ambtenaren met wel 70 procent. "Dit referendum is bedoeld om druk uit te oefenen op Bagdad", zegt Mohammed. "Wat ze in Bagdad hebben, hun macht, hun inkomsten, dat willen wij ook."

Het referendum vindt plaats in een Irak dat uit elkaar dreigt te vallen. Niet alleen de Koerden, met hun gevreesde peshmergastrijders, dromen van een onafhankelijke natie. Onder het bewind van IS probeerden soennieten in Irak zich eerder al tevergeefs af te splitsen. De milities van de sjiieten, de hashd al sha'abi, zijn steeds beter georganiseerd. Vooral dat laatste jaagt de Koerden angst aan.

Volgens de regering in Bagdad is de volksraadpleging 'onconstitutioneel'. De Iraakse premier Haider al Abadi waarschuwde deze week dat het Koerdische plan een 'deur van bloed' dreigt te openen aan de interne grens met de Koerdische regio waar de Koerden sinds 1991 een mate van zelfbeschikking genieten. Hij dreigt met militair ingrijpen als Koerdistan zich met geweld besluit af te scheiden. Slechts één internationale regeringsleider betuigde tot dusver zijn steun aan de Koerden: de premier van Israël, Benjamin Netanyahu.

Intern lijken de Koerden vrij eensgezind te staan achter Barzani. Alleen in Suleimaniya is er sprake van enige politieke verdeeldheid. Je moet ervoor naar café Nali aan de rand van de stad. Op een blauw loungebankje houdt parlementslid Rabun Maroof spreekuur. Maroof was tot vorige week verbonden aan de partij Gorran ('Verandering'), nummer drie in de Koerdische regio, maar daar moest hij vertrekken omdat hij te kritisch is. Hij is betrokken bij de No4Now-campagne. Inderdaad: dit is geen 'nee'-campagne, alleen een campagne om het referendum 'niet nu' te laten plaatsvinden. "Wij zijn niet tegen een onafhankelijk Koerdistan."

Het bezwaar dat Maroof dan wel heeft? "De agenda van Barzani en zijn krijgsheren. Barzani is een tirannieke monarch." In november zijn er presidentsverkiezingen gepland in de Koerdische regio. "Barzani wil een ja gebruiken om zijn macht binnen de familie te houden. Dit referendum moet de corruptie en het falen van de regering-Barzani verbloemen." Het is een analyse die wordt gedeeld door westerse denktanks zoals de International Crisis Group, adviseur van de VN en de EU.

Let op de grote woorden van Barzani, zegt Maroof. Het gaat amper over de olieprijs of gekorte salarissen. Het gaat over 'het grote Koerdische verhaal': verzet tegen Saddam Hoessein, tegen IS. "Door zich op te werpen als veteraan, legitimeert Barzani zijn macht. Hij wil van Koerdistan een sultanaat maken. Wij zeggen 'nee' tegen dit politieke systeem. Barzani moet weg."

In het voetbalstadion van Suleimaniya is er 's middags een festival voor het referendum. Waar No4Now het stadion een week eerder niet vol kreeg, puilen de tribunes nu uit. Het grasveld staat vol. Mannen, vrouwen, kinderen, baby's, peshmerga in traditioneel kostuum. Meer dan tienduizend bezoekers. Hoog boven het stadion neemt president Barzani het woord. "Dit is jullie resultaat. Een onafhankelijk Koerdistan. Wij nemen afscheid van Bagdad."

Of dat ook echt zo is, vernemen we binnen enkele dagen, wanneer de uitslag bekend is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234