Vrijdag 02/12/2022

'Hopen dat dieven losgeld eisen'

Tweeënhalve minuut. Meer hadden dieven niet nodig om tien schilderijen weg te slepen uit het privémuseum Van Buuren in Ukkel. 'Telkens als ik voorbij de lege muur loop, moet ik huilen.'

"C'est magnifique, hein." Met de verplichte blauwe plastic hesjes om de schoenen schuifelt een koppel door het salon van het Maison Van Buuren. "We komen hier wel vaker en nu zijn we hier met vrienden uit Parijs. Een kunstroof zegt u? De Van Dongen weg?" Gauw werpt de dame een blik om de hoek. In een donkere hoek steekt een Bricohaakje uit een lege muur. Aan de overzijde een even knullig haakje aan een even lege muur. Hier hingen tot maandagnacht omstreeks vier uur een portret van Kees van Dongen en een stilleven van James Ensor. Ook een tekening van Vincent Van Gogh werd gestolen. "Ze zijn weg, ça alors. Sale crapule."

"Telkens als ik voorbij die lege muur loop, moet ik huilen." Curator Isabelle Anspach gidst ons langs de crime scene. Ze strijkt met haar hand langs het gebroken glas van een dressoir op de eerste verdieping, waaruit nog zeven kleinere werken zijn verdwenen. De keuze van kunstrovers verbaast. De Van Dongen is een topwerk, maar de prachtige portretten van Gustave De Smet of Rik Wouters bleven onaangeroerd.

"Er zit geen logica in de buit", moet ook de curator toegeven. "Het is ook bizar dat de dieven zich in dit bureau hebben gewaagd. Ze hadden zich hier kunnen vastlopen, maar blijkbaar hadden ze zich goed voorbereid." Isabelle Anspach laat de film van maandagnacht nog eens afspelen. Rond vier uur sprongen twee gemaskerde dieven over de toegangspoort. Ze sloegen een venster kapot, forceerden het raam en openden de oude rolluiken aan de binnenkant. Onder luid geroep van het conciërgekoppel dat op de tweede verdieping woont, liepen ze een dikke twee minuten later alweer door de voordeur naar buiten, met tien schilderijen onder de arm.

Rolluiken

Met de beveiliging van het museum is niets mis, bezweert de directie. Het buitenalarm, het alarm aan de schilderijen en de conciërges hebben gefunctioneerd, maar alle hulp kwam te laat. "Typisch." Ton Cremers, expert kunstbeveiliging, schudt het hoofd. "Als je alarm pas afgaat als de indringers binnen zijn, kom je altijd te laat. Je moet een alarm hebben dat afgaat van zodra iemand een deur of raam aanraakt." Ook kleine musea kun je perfect beveiligen, zegt de Nederlander Cremers, die wereldwijd al 450 musea adviseerde bij hun beveiliging. "Doe zoals elke juwelier en installeer rolluiken achter ramen en deuren. Daar beginnen dieven niet aan."

"We zijn slachtoffer van ons succes", zucht mevrouw Anspach. "Als privé-instelling moeten we onze boontjes zelf doppen. Daarom proberen we het museum in de belangstelling te krijgen. Dat heeft nu ook ongenode gasten aangetrokken." Het Museum Van Buuren wordt wel eens het best bewaarde kunstgeheim van de hoofdstad genoemd. De discrete villa uit 1928 in rode baksteen herbergt een oogstrelende collectie Belgische en Nederlandse kunst uit de oude en nieuwe tijd.

Het interieur met een ensemble van art deco-meubelen en tapijten ligt er nog altijd bij zoals het bankiersechtpaar Van Buuren het naliet. Dat zo'n gebouw moeilijk te beveiligen valt, gelooft Cremers niet. "Je moet een keuze maken: ofwel bescherm je het gebouw, ofwel de kunstverzameling. Als een gebouw zo waardevol is dat je er niets aan mag veranderen, moet je er ook geen waardevolle kunstcollectie in onderbrengen."

Artnapping

Curator en expert zijn het er wel over eens dat de buit in principe onverkoopbaar is. De werken zijn goed bekend, geen verzamelaar ter wereld die er zijn vingers aan zal branden. "Rond kunstroof hangt een waas van criminele hyperintelligentie. Maar dat is onzin", zegt Cremers.

"Kunstdieven zijn net zo'n grote klaplopers als de criminelen die zich met drugs of gestolen wagens bezighouden. Van Picasso zijn er momenteel wereldwijd 650 werken in omloop door diefstal. Zelfs de grootste idioot heeft al wel eens van Picasso gehoord, en dus lijkt zo'n schilderij een aardige buit. Achteraf blijkt dan dat je er geen kant mee uit kunt. Kunstroven worden meestal goed voorbereid, maar over de stap erna wordt niet nagedacht."

"Misschien is dit een geval van artnapping en nemen de dieven met ons contact op om losgeld te eisen", hoopt Isabelle Anspach. Ton Cremers schat die kans niet hoog in. Tate Gallery zou ooit betaald hebben om twee Turners terug te krijgen, maar dat is het enige geval dat ik ken. Verzekeringsmaatschappijen kijken wel uit. Als je een keer betaalt, kun je de rode loper uitrollen voor de volgende dievenbendes."

Dus dreigen de Van Dongen en Ensor eeuwig spoorloos te blijven of vernietigd te worden door radeloze dieven, zoals onlangs weer gebeurde met de buit van de Rotterdamse Kunsthal? Cremers: "De Fransman Stephane Breitwieser stal zich in de jaren negentig een gigantische collectie bij elkaar. Toen hij werd betrapt, stak zijn moeder in paniek alle schilderijen in brand, en de rest gooide ze in het kanaal. Wel honderd miljoen ging zo in rook op. Kunstroven lopen zelden goed af."

Duurste gestolen werk

Denkende vrouw, 1,2 miljoen euro

Kees van Dongen (1877-1968) is een Nederlandse schilder, die vooral in Parijs werkzaam was. Hij was een tijdgenoot van Picasso, maar werkte vooral in fauvistische en later realistisch-expressionistische stijl. De Denkende Vrouw (olieverf op doek, 61x55 cm) dateert van rond 1910. Het werk illustreert de typische stijl van Van Dongen: grof en informeel geborstelde kleurvlakken en breed getekende omtreklijnen. Zijn beeldtaal is agressiever en minder harmonieus dan die van geestesgenoot Matisse. Dit werk is het grootste en veruit het meest waardevolle van de tien gestolen schilderijen uit het Museum Van Buuren. Op een totale waarde van de buit van 1,5 miljoen euro wordt de waarde van dit portret op 1,2 miljoen geschat.

Tweede duurste werk Garnalen en schelpdieren, 150.000 euro

James Ensor (1860-1949) is een van de bekendste Belgische schilders van de vorige eeuw. Bij de symbolist en Oostendenaar Ensor zijn zeevruchten een vaak terugkerend thema op zijn stillevens. Het werk dateert uit 1894, middenin de creatieve periode waarin de bij leven lange tijd verguisde Ensor zijn topwerken schiep. Typisch zijn de pasteuze aanbreng van de verf in grove penseelstreken en het samenbrengen van contrasterende kleuren in een coherent geheel. De waarde van dit kleinood wordt op 150.000 euro geschat.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234